मायावतीने, आपल्या अद्भुत मायाशक्तीने युक्त असलेल्या, प्रतापी प्रद्युम्नाला सर्व मायांचे नाश करणारे परमज्ञान दिले. हे ज्ञान मिळाल्यावर प्रद्युम्न थेट शंबरासमोर गेला आणि त्याला युद्धासाठी आव्हान दिले, अशा प्रकारे टोमणे मारले की शंबराचा संताप अनावर झाला. जणू काही सापावर पाय पडल्यावर तो तडफडतो, तसा शंबर क्रोधाने डोळे लाल करून, हातात गदा घेऊन बाहेर आला. शंबराने मोठ्या वेगाने गदा फिरवून प्रद्युम्नाकडे फेकली, त्या वेळी त्याचा डरकाळा जणू वज्र जड दगडावर आदळल्याचा आवाज करत होता. परंतु प्रद्युम्नाने आपल्या गदेला जोराने फिरवून शत्रूकडे फेकले आणि शंबराची गदा दूर सारली. मग शंबराने मायाशक्तीचा आधार घेत आकाशातून विविध मायावी अस्त्रांचा वर्षाव प्रद्युम्नावर केला. या अस्त्रवर्षाने त्रस्त झाल्यावर, रुक्मिणीपुत्र प्रद्युम्नाने सर्व मायांचे नाश करणारे परममंत्र स्मरण केले. शंबराने गुप्त गंधर्व, प्रेत, नाग, राक्षस यांच्या शंभरों मायावी विद्या वापरल्या, पण कृष्णपुत्र प्रद्युम्नाने त्या सर्व सहज नष्ट केल्या. मग मुकुट व कुंडले घातलेली, तिखट तलवार उचलून, त्याने मोठ्या ताकदीने शंबराचा शिरच्छेद केला; त्याची तांबूस दाढी चमकत होती. देवतांनी त्याच्यावर पुष्पवृष्टी केली, स्तुती केली आणि त्याची पत्नी, जणू स्वर्गीय रमणीसारखी, त्याला आकाशातून घेऊन गेली. त्या दोघांनी आकाशातून आलीशान अंतःपुरात प्रवेश केला, जेथे शेकडो स्त्रिया होत्या; त्यांच्या आगमनाने जणू मेघात वीज चमकावी तशी शोभा आली. त्यावेळी सर्व स्त्रियांनी पाहिले की, काळ्या मेघासारखा वर्ण, पिवळे वस्त्र, दीर्घ भुजा, तांबूस डोळे, सुंदर मुख व कोमल हास्य असलेला हा पुरुष आहे. त्याच्या निळ्या कुरळ्या केशांनी व कमलासारख्या मुखाने सजलेला तो, सर्व स्त्रियांना कृष्णच असावा असे वाटले आणि त्या लाजून इकडे-तिकडे लपल्या. हळूहळू त्या स्त्रिया, थोड्या संकोचाने, पण आनंदाने त्याच्याजवळ आल्या, कारण त्यांच्यात असा रत्नपुरुष पुन्हा मिळावा याचे त्यांना आश्चर्य वाटले. त्याच वेळी, वैदर्भी रुक्मिणी, मधुर वाणी असलेली, आपल्या हरवलेल्या पुत्राची आठवण काढू लागली; तिच्या मायाळू छातीत वात्सल्याने ओल आली. ती विचार करू लागली, "हा कमलनयन पुरुष कोण? तो कोणाचा पुत्र? कोणत्या स्त्रीच्या गर्भातून जन्मला? ही त्याची पत्नी कोण आहे?" तिला आठवले, "माझा स्वतःचा मुलगा जन्मगृहातून हरवला होता. हा वयाने व रूपाने त्याच्यासारखा आहे. तो कुठे असेल?" तिला वाटू लागले, "शार्ङ्गधनुष्यधारी कृष्णासारखे रूप, अवयव, चाल, बोल, हास्य, दृष्टि या मुलात कशा आल्या?" तिच्या डाव्या भुजेला कंप आला, वात्सल्य वाढले आणि तिने ठरवले, "हा नक्कीच माझ्या गर्भातील पुत्र असावा." रुक्मिणी असे विचार करत असताना, श्रीकृष्ण देवकी व वसुदेवासह तेथे आले. सर्व काही जाणूनही भगवान जनार्दन गप्प राहिले; परंतु नारदाने संपूर्ण कथा, शंबरवधासहित, सर्वांना सांगितली. ही अद्भुत कथा ऐकून कृष्णाच्या अंतःपुरातील स्त्रिया आनंदित झाल्या, जणू हरवलेला मुलगा परत आल्याचा त्यांना आनंद झाला. देवकी, वसुदेव, कृष्ण, बलराम, त्यांच्या पत्नी आणि रुक्मिणी यांनी प्रद्युम्न व त्याच्या पत्नीला प्रेमाने आलिंगन दिले. द्वारकेचे नागरिक म्हणू लागले, "अहो, हा मुलगा जणू मृत्यूपासून परत आला आहे! किती मोठे भाग्य!" प्रद्युम्नाला, जो अनेक मातांनी आपल्या पती व पित्याप्रमाणे प्रेमाने पूजला, ज्याच्यावर त्यांचे दिवसेंदिवस प्रेम वाढत गेले—हे काही आश्चर्य नाही, कारण लक्ष्मीचे स्थान असलेल्या, प्रेम व कामनांच्या क्षेत्रात, जेथे पुण्य नाही, तिथे इतर काय करणार? अशाप्रकारे 'प्रद्युम्न जन्मकथन' या अध्यायाचा श्रीमद्भागवत महापुराणाच्या दहाव्या स्कंधाच्या दुसऱ्या भागातील पंचपन्नासावा अध्याय येथे पूर्ण होतो. यानंतर छप्पन्नावा अध्याय सुरू होतो. श्री शुकदेव म्हणाले: सत्राजिताने एक अपराध केला होता, म्हणून त्याने स्वतःची कन्या कृष्णाला दिली आणि स्वतः स्यमंतक मणीही अर्पण केला. राजा विचारतो, "सत्राजिताने कृष्णाविरुद्ध काय अपराध केला? त्याला स्यमंतक मणी कुठून मिळाला? आणि त्याने आपली कन्या हरिला का दिली?" श्री शुकदेव म्हणाले: सत्राजित हा सूर्यदेवाचा मोठा भक्त व मित्र होता; सूर्यदेव त्याच्यावर प्रसन्न होऊन त्याला स्यमंतक मणी दिला. हा मणी गळ्यात घालून, सूर्यासारखा तेजस्वी सत्राजित द्वारकेत आला. त्याच्या तेजाने लोकांना तो ओळखता आला नाही. दूरून त्याला पाहून, लोक त्याच्या तेजाने眩ून, भगवंताजवळ गेले, जे त्या वेळी पासा खेळत होते, आणि म्हणाले, "नारायण, शंख, चक्र, गदा धारण करणारे, दामोदर, कमलनयन, गोविंद, यदुवंशाचा आनंद! पाहा, सूर्यदेव स्वतः तुम्हाला भेटायला आले आहेत, त्यांच्या प्रखर किरणांनी सर्वांचे डोळे दिपले आहेत." "नक्कीच, देवतांचे श्रेष्ठ तुम्हाला शोधत असतात; आज त्रैलोक्यातील अजन्मा प्रभू यदुवंशात लपला आहे हे जाणून, तो तुम्हाला भेटायला आला असावा." श्री शुकदेव म्हणाले: मुलांच्या या बोलण्यावर कमलनयन भगवान हसले आणि म्हणाले, "तो सूर्यदेव नाही, तो सत्राजित आहे, स्यमंतक मणीच्या तेजाने चमकत आहे." सत्राजित आपल्या शोभेच्या घरात गेला, तेथे ब्राह्मणांनी विधिपूर्वक पूजिलेले त्या मणीचे स्थापन केले. दररोज, त्या मणीपासून आठ भार सोने निर्माण होत असे; जिथे तो मणी पूजिला जाई, तिथे दारिद्र्य, आपत्ती, सर्पदोष, रोग किंवा संकट कधीही येत नसे. एकदा यदुकुलपति शौरिकृष्णाने सत्राजिताकडे तो मणी मागितला, पण सत्राजिताने धनाची इच्छा नसल्याने, त्याने तो मणी दिला नाही व कृष्णाचा आग्रहही मानला नाही. एकदा, सत्राजिताचा भाऊ प्रसेंन, तो तेजस्वी मणी गळ्यात घालून घोड्यावर बसून शिकारीस गेला. तिथे एका सिंहाने प्रसेंन व त्याचा घोडा मारला, मणी घेतला आणि एका पर्वताच्या गुहेत गेला. पण त्या ठिकाणी जांबवंताने, मणी मिळवण्याच्या इच्छेने, त्या सिंहाचा वध केला. — अशी ही श्रीमद्भागवत महापुराणातील प्रद्युम्न जन्मकथा व स्यमंतक मणीची अद्भुत कथा आहे.