गोप्यांच्या मनात कृष्णाच्या विरहाची आग लागली होती. त्या सर्वजणी, कृष्णाच्या प्रिय, त्याच्या प्रेमळ वागणुकीची नक्कल करत, चालताना, हसताना, बोलताना, त्याच्या चाळ्यांची अनुकरणा करत, “मी कृष्ण आहे,” असे म्हणत, मनापासून त्याला आपल्या स्वरूपात अनुभवू लागल्या. त्या एकत्र जमून, मोठ्याने कृष्णाचे गुणगान करत, वेड्यासारख्या, एका जंगलातून दुसऱ्या जंगलात फिरू लागल्या, त्याचा शोध घेत. त्या वृक्षांना विचारू लागल्या—जे जरी दूरवर उभे असले तरी त्यांच्या अंगात परमात्मा बसला आहे—आकाशाला विचारल्यासारखे. “अश्वत्थ, प्लक्ष, न्यग्रोधा वृक्षांनो, नंदाचा पुत्र, ज्याने आमच्या मनाला आपल्या प्रेमळ नजरांनी आणि तेजस्वी हास्याने मोहून टाकले, तो या मार्गाने गेला का?” “कुरबक, अशोक, नाग, पुन्नाग, चंपक वृक्षांनो, रामा चा लहान भाऊ, ज्याचे हास्य गर्विष्ठांना नम्र करते, तो या मार्गाने गर्विष्ठ युवतींमध्ये गेला का?” “भाग्यवान तुलसी, गोविंदाच्या पायांना प्रिय, मधमाशांच्या गुंजारवाने वेढलेली, तू अच्युताला पाहिले आहेस का, जो तुला अंगावर घेऊन या मार्गाने गेला?” “मालती, मल्लिका, जाती, युथिका, तुम्ही माधवाला पाहिले का, ज्याने तुम्हाला आपल्या स्पर्शाने आनंदित केले?” “चूता, प्रियाळ, पनस, आसन, कोविद, जांभूळ, अर्क, बिल्व, बकुळ, आंबा, कदंब, नीप आणि यमुनेच्या काठीचे सर्व वृक्ष, आम्ही ज्यांचे हृदय रिकामे आहे, त्यांनी कृष्णाने घेतलेला मार्ग आम्हाला सांगावा.” त्या पृथ्वीला देखील विचारल्या, “हे पृथ्वी, तू कोणती तपस्या केलीस, की केशवाच्या पायांच्या स्पर्शाने तू आनंदाने रोमांचित झाली आहेस? हे त्याच्या पायांच्या स्पर्शामुळे, त्याच्या महान कार्यामुळे, किंवा त्याच्या वराह रूपाच्या आलिंगनामुळे आहे का?” “किंवा अच्युत आपल्या प्रियेला भेटायला इथे आला आहे, तिच्या इंद्रियांना आपल्या शरीराने आणि नजरेने आनंद देतो आहे का? त्याच्या हाराची सुवास, जी प्रियाच्या स्तनांवरच्या कंकुमाने रंगल्यामुळे, येथे पसरली आहे.” “कमळासारख्या हाताने आपल्या प्रियाच्या खांद्यावर हात ठेवून, रामा चा लहान भाऊ, मधमाशांच्या झुंडी आणि तुलसीसह, येथे फिरतो आहे; वृक्ष त्याला प्रेमाने पाहत झुकतात का?” “या वेलांना विचार, त्या वृक्षांना आपल्या हातांनी आलिंगन देतात; नक्कीच, कृष्णाच्या हाताच्या स्पर्शाने त्या आनंदाने रोमांचित झाल्या आहेत.” अशा प्रकारे, वेड्यासारख्या बोलत, कृष्णाच्या शोधात व्याकुळ झालेल्या गोप्या त्याच्या चाळ्यांची नक्कल करू लागल्या. एक गोपी, पूतना बनून, कृष्णाला आपला स्तन देऊ लागली; दुसरी, रडणाऱ्या बालकासारखी, सांत्वना घेऊ लागली; तिसरी, शकटासुराचा अभिनय करत, पायाने ठोसा घेऊ लागली. एक गोपी, राक्षसाचा अभिनय करत, कृष्णाची भूमिका करणाऱ्या दुसऱ्या गोपीला पकडू लागली; दुसरी, गोपाल वस्तीचा आवाज करत, खेळताना पायाने ओढू लागली. काही गोप्या, कृष्ण आणि रामाच्या भूमिकेत, गोपालांचा खेळ करू लागल्या; एक, वत्सासुराची भूमिका करत, पराभूत झाली; आणि एक, बकासुराची भूमिका घेतली. दूर असलेल्या गोपीला, कृष्णासारखे हाक देत, दुसरी तिच्या मागे जाऊ लागली, बासरी वाजवत, खेळ करत; इतरांनी तिला “शाब्बास!” म्हणून कौतुक केले. एक गोपी, दुसऱ्या गोपीच्या खांद्यावर हात ठेवून चालताना म्हणाली, “मी कृष्ण आहे—माझा चालण्याचा डौल पहा,” तिचा मन कृष्णात रंगलेला. “वादळ किंवा पावसाची चिंता करू नका; मी तुमच्या संरक्षणाची व्यवस्था केली आहे,” असे म्हणत, एक गोपी दुसऱ्या गोपीला आपल्या वस्त्राने, केवळ एका हाताने झाकू लागली. एक गोपी दुसऱ्यावर चढून, तिच्या डोक्यावर पाय ठेवून म्हणाली, “दुष्ट, दूर हो! मी दुष्टांचा दंड करणारा जन्म घेतला आहे!” तेथे, एक गोपी म्हणाली, “गोपालांनो, हे भयानक वनाग्नि पहा! डोळे बंद करा, मी तुमचे रक्षण करतो.” एक सडपातळ गोपी, दुसऱ्याला हाराने उखळाला बांधू लागली, “मी त्या लोणीचोराला बांधते आहे, ज्याने भांडी फोडली आणि तूप चोरले!” भीतीने, दुसरी गोपी डोळे झाकून, भितीचा अभिनय करू लागली. अशा प्रकारे, वृंदावनातील वेलांना आणि वृक्षांना कृष्णाबद्दल विचारताना, त्या गोप्या जंगलात परमात्म्याच्या पायांचे ठसे दाखवू लागल्या. ते ठसे स्पष्टपणे नंदाच्या पुत्राचे होते, ज्यावर ध्वज, कमळ, वज्र, अंकुश, आणि जव असे चिन्ह होते. त्या पायांचे ठसे पाहत, गोप्या पुढे गेल्या; काही ठसे एका वधूच्या पायांशी मिळून गेलेले दिसले, आणि त्यावर त्या दु:खी होऊन बोलू लागल्या: “हे पायांचे ठसे कोणाचे आहेत, जे नंदाच्या पुत्रासोबत गेले आहेत, तिचा हात त्याच्या खांद्यावर ठेवलेला, जणू हत्तीणीला हत्तीने आलिंगन दिले आहे?” “नक्कीच, हिने भगवान हरिची पूजा केली आहे; गोविंद प्रसन्न होऊन आम्हा सर्वांना सोडून तिला गुप्तपणे घेऊन गेला आहे.” “किती धन्य आहेत या वेल आणि झाडे, ज्यांना गोविंदाच्या कमळपायांचा पराग लाभला आहे, जे ब्रह्मा, शिव आणि लक्ष्मी आपल्या कल्याणासाठी डोक्यावर ठेवतात.” “तिचे पायांचे ठसे खोलवर आहेत, हे आम्हाला व्यथित करते; अच्युताने केवळ तिलाच निवडून तिच्या ओठांचा आनंद घेतला आहे; पुढे तिचे ठसे दिसत नाहीत—नक्कीच, गवत आणि कोंबांमुळे तिच्या नाजूक पायांना वेदना झाल्याने तिच्या प्रियाने तिला उचलले आहे.” “पहा गोप्यांनो, येथे पायांचे ठसे अधिक खोल आहेत—कृष्ण, प्रेमाने भारावून, आपल्या प्रियेला उचलून नेत आहे; येथे, महात्म्याने आपल्या प्रियेला फुलं तोडण्यासाठी खाली ठेवले आहे.” “येथे, आपल्या प्रियेसाठी कृष्णाने फुलं तोडली; प्रत्येक पावलावर त्याचे पायांचे ठसे स्पष्ट दिसतात.” “येथे, प्रियकराने आपल्या प्रियेला बसवून तिचे केस सजवले; नक्कीच, ती येथे बसली असताना त्याने तिच्या वेणीला शोभा दिली.” “स्वतःमध्ये संतुष्ट आणि अखंड असला तरी, त्याने तिच्यासोबत रमण केले, प्रेमिकांची दु:स्थिती आणि स्त्रियांच्या चंचलतेचे प्रदर्शन केले.” अशा प्रकारे, गोप्या हे सर्व सांगताना, गोंधळलेल्या, जंगलात फिरू लागल्या; आणि कृष्णाने ज्याला सर्व गोप्या सोडून जंगलात नेले होते, ती गोपी— तिने स्वतःला सर्वात श्रेष्ठ मानले: “कृष्णाने इच्छित्या गोप्यांना सोडून, माझीच पूजा केली आहे.” जंगलात एका जागी पोहोचल्यावर, गर्वाने ती केशवाला म्हणाली: “मी आता पुढे चालू शकत नाही; तू मला जिथे तुझे मन आहे तिथे घेऊन जा.” असे ऐकून, प्रियकर म्हणाला, “माझ्या खांद्यावर चढ,” पण लगेचच कृष्ण अदृश्य झाला, आणि ती वधू शोकात पडली. “अरे देवा, प्रियकरा, सखा! तू कुठे आहेस, कुठे आहेस, बलवान? मित्रा, तुझ्या दीन सेविकेला दर्शन दे!” शुकदेव म्हणतो: भगवानाचा मार्ग शोधताना, गोप्यांना त्याने कुठे गेला हे माहित नव्हते; त्यांनी आपल्या सखीला पाहिले, जी कृष्णाच्या विरहाने गोंधळलेली, दु:खी होती. तिच्याकडून घडलेली घटना—तिच्या गर्वाची आणि माधवाच्या प्रतिसादाची, तिच्या दुर्दैवामुळे झालेल्या अपमानाची—ऐकून, त्या गोप्या मोठ्या आश्चर्याने भरल्या. मग त्या गोप्या, चंद्रप्रकाश दिसेपर्यंत, जंगलात प्रवेश करत राहिल्या; पण अंधार पडल्यावर, त्या स्त्रिया परतल्या.