राजर्षी परीक्षित यांच्यासमोर धर्मरूप बैल आणि पृथ्वी या दोघांचे दुःख ऐकून विविध विचार मांडले गेले. काहीजण असे म्हणतात की परमेश्वरी लीला आणि तिचे गूढ स्वरूप हे मनाने वा वाणीने समजू शकत नाही; म्हणून हे राजर्षी, तू तुझे विवेक वापरूनच याचा अर्थ लावावा. त्याचवेळी, सूतांनी सांगितले की धर्मरूप बैलाने असे बोलल्यावर सम्राट परीक्षित यांनी त्याच्याशी अत्यंत एकाग्रतेने आणि व्याकुळ मनाने संवाद साधला. परीक्षित म्हणाले, “धर्मज्ञ धर्मा, तू स्वतः धर्मरूपाने प्रकट झाला आहेस. जिथे अधर्म घडतो, तिथे त्याची माहिती देणाऱ्यालाही त्याचा दोष लागतो. कदाचित हे सर्व दैवी मायेमुळे आहे, जी सामान्य जीवांच्या मनाला वा वाणीला कधीच गाठता येत नाही—हे निश्चितच.” परीक्षित पुढे म्हणाले, “सत्ययुगात धर्माच्या चार पाया—तप, शुचिता, दया आणि सत्य—मजबूत होते. पण तुझ्या अभिमान, आसक्ती आणि मदामुळे त्यातील तीन पाय तुटले आहेत. आता केवळ सत्याचा पाय उरला आहे, तो तुझ्या हातात आहे, पण कली हा अधर्माचा अधिपती तो पायही हिसकावून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे. ही पृथ्वी, जी भगवंतांनी आपल्यावर सोपवली आहे, आणि जिच्यावर सर्वत्र श्रीहरींच्या पावल्यांची छाप आहे, तीच आता भारावून गेली आहे. ही पुण्यवती भार्या, दुर्भाग्याने आणि सोडून दिल्याने, अश्रूंनी डोळे भरून रडत आहे आणि म्हणते—‘हे अयोग्य, छद्मराजे आणि शूद्र मला भोगतील.’ हे ऐकून परीक्षित राजाने धर्म आणि पृथ्वी यांना धीर दिला. मग त्याने आपल्या तेजदार तलवारीसह, अधर्माच्या मूळाला दंड द्यायचे ठरवले. राजाने जेव्हा अधर्मप्रवृत्त कलिला ठार मारण्यासाठी पुढे गेला, तेव्हा कलिने आपली राजचिन्हे टाकून, भयभीत होऊन राजाच्या पायाशी डोके ठेवले. परीक्षित हा परम करुणावान होता. त्याने आपल्या पायाशी पडलेल्या, शरण आलेल्या कलिला मारले नाही आणि सौम्य हास्याने म्हणाला, “ज्याने हात जोडले आहेत, त्याला गुडाकेशाच्या वंशजांकडून कधीही भय नाही. पण अधर्माचा साथीदार म्हणून तू माझ्या राज्यात राहू शकत नाहीस. जिथे यज्ञांनी ज्ञानी पुरुष भगवान यज्ञेश्वराची पूजा करतात, तिथेच तू धर्म आणि सत्याचे पालन कर.” राजा पुढे म्हणाला, “जिथे श्रीहरी यज्ञस्वरूपाने पूजले जातात, तिथे ते भक्तांना कल्याण देतात. जसे वायू सर्वत्र आहे, तसेच ते जड-चेतन सर्वत्र व्यापलेले आहेत.” सूतांनी सांगितले, “परीक्षित राजाच्या या वचनांनी कली भयकंपित झाला आणि तलवार उगारलेल्या राजापुढे म्हणाला, ‘हे धर्माचे रक्षण करणाऱ्या, तू जिथे कुठे मी जाऊ तिथे आपल्या धनुष्य-बाणांसह उपस्थित आहेस. म्हणून, मला तुझ्या आज्ञेने राहण्यासाठी एखादे स्थान दे.’ मग परीक्षित राजाने कलिला जुगार, मद्यपान, स्त्रीगमन आणि हिंसा—या चार अधर्मस्थळी राहण्याची परवानगी दिली. कलिने पुन्हा विनंती केल्यावर, राजाने त्याला सुवर्ण दिले; त्यातून असत्य, मद, काम, क्रोध आणि वैर हे अधर्माचे पाचवे ठिकाण निर्माण झाले. ही पाच अधर्माची ठिकाणे परीक्षित राजाने कलिला दिली आणि कलीने राजाच्या आज्ञेनुसार तिथेच वास केला. म्हणून, जो कोणी कल्याण इच्छितो, विशेषतः धर्मनिष्ठ राजा, प्रजापती किंवा गुरु, त्याने या ठिकाणांना कधीही जाऊ नये. परीक्षित राजाने धर्मरूपी बैलाला त्याचे तीन तुटलेले पाय—तप, शुचिता आणि दया—परत दिले, त्याला धीर दिला आणि पृथ्वीचे रक्षण केले. नंतर परीक्षित राजाने आपल्या आजोबांनी राज्य त्याच्यावर सोपविल्यावर, राज्याचा कार्यभार स्वीकारला. आज तो तेजस्वी राजर्षी, कौरव कुलाची कीर्ती वाढवणारा, हस्तिनापुरात राज्य करतो. त्याच्या राज्यात, पृथ्वीचे रक्षण होत असताना, तुम्ही सर्वजण मोठ्या यज्ञात मग्न आहात. असा हा तेजस्वी परीक्षित, जणू दिव्य रथावरचा सूर्यच, सर्व दुःखे मागे टाकून, इंद्रासह सुख भोगतो. ब्राह्मण संकटात असता व्यापार किंवा विक्री करू शकतो, किंवा शस्त्राने उपजीविका मिळवू शकतो, पण कधीही कुत्र्याप्रमाणे नीच व्रुत्तीने जगू नये. क्षत्रिय संकटात असता वैश्याचे किंवा शिकार करण्याचे काम करू शकतो, किंवा ब्राह्मणाचा व्यवसाय करू शकतो, पण कुत्र्याप्रमाणे नीच व्रुत्तीने नाही. वैश्य शूद्राचे काम करू शकतो, शूद्र कुशल कामे करू शकतो; पण संकट संपल्यावर कुणीही दोषार्ह व्यवसाय करू नये. दररोज वेदाध्ययन, पितर-देवतांची पूजा, दान, आणि जे मिळेल त्याने देव, ऋषी, पितर आणि सर्व प्राण्यांची—जे माझेच रूप आहेत—पूजा करावी. योग्य मार्गाने मिळवलेल्या संपत्तीने आपले कुटुंब पोसावे आणि यज्ञ करावे. कुटुंबाशी आसक्ती बाळगू नये, गृहस्थ असूनही निष्काळजी राहू नये; ज्ञानी लोक नाशवान वस्तूंना आधीच गेलेल्यासारखे पाहतात. पुत्र, पत्नी, नातेवाईक यांची भेट प्रवाशांसारखी असते—स्वप्नात जशी माणसे भेटतात आणि नंतर नाहीशी होतात, तशीच. याप्रमाणे विचार करणारा मुक्त पुरुष घरात पाहुण्यासारखा राहतो—तो कधीही आसक्त होत नाही. भगवंताच्या सेवेसाठीच गृहस्थधर्म पाळत, तो घरी राहू शकतो, वनवास घेऊ शकतो किंवा पुत्र असला तरी संन्यास घेऊन भिक्षाटन करू शकतो. पण ज्याचे मन घरात गुंतले आहे, संतती व संपत्तीच्या इच्छेने व्याकुळ आहे, स्त्रियांच्या मोहाने अंध झाले आहे, तो ‘माझे’ आणि ‘मी’ या अहंकारात अडकतो. ‘माझे वृद्ध माता-पिता, पत्नी, लहान मुले—माझ्यावाचून हे कसे जगतील?’ असा विचार करत राहतो. अशाप्रकारे मोहाने ग्रासलेले मन, असमाधानी, सतत कुटुंबाचा विचार करत, जेव्हा मृत्यू येतो, तेव्हा तो अंधकारमय स्थितीत जातो. सूतांनी पुढे सांगितले, “जो परीक्षित, अś्वत्थाम्याच्या ब्रह्मास्त्राने आईच्या उदरात जळला, पण अद्भुत लीला करणाऱ्या भगवान श्रीकृष्णाच्या कृपेने वाचला, तोच हा तेजस्वी राजा आहे.” अशा प्रकारे, धर्म, अधर्म, कली, परीक्षित राजा आणि जीवनाचे तत्त्वज्ञान यांचे हे गूढ आणि मार्मिक प्रसंग या कथा-शृंखलेत उलगडतात.