प्रिय वाचक, आता मी या दिलेल्या भागवताच्या श्लोकांची कथा एकत्रितपणे, श्रद्धेने आणि प्रेमाने सांगतो. कृष्णाच्या बाललीला चालू आहेत. एके दिवशी, त्याचे मित्र त्याला विचारतात, "प्रिय, तुझ्या मनात तुझे आप्तस्वजन तुला नेहमी रिकामे आणि वंचित वाटतात का? की काही वेगळे आहे? जर तसे नसेल, तर दुःख नाही." त्या वेळी, कृष्णाचे मित्र त्याला म्हणतात, "कृष्णा, तू इतक्या वेगाने आला आहेस! अजून कोणीही काही खाल्ले नाही; ये, आणि मनसोक्त खा." हृषीकेश कृष्ण, हसत, मुलांसोबत जेवतो, त्यांना अजगराची कातडी दाखवतो आणि जंगलातून गावाकडे परततो. कृष्ण मोरपंख, फुलं आणि ताज्या खनिजांनी सजलेला, बासरी आणि शिंगाच्या उत्सवात रमलेला, वासरांचे गुणगान करत, पवित्र कीर्ती गात, गोपिकांच्या डोळ्यांनी सन्मानित होत, गोकुळात प्रवेश करतो. त्या दिवशी, गावातील बालकांनी आनंदाने गातले, "आज यशोदा आणि नंदाचा पुत्र, कृष्णाने मोठ्या सर्पाचा वध केला आणि आम्हाला त्यापासून वाचवले!" राजा विचारतो, "हे ब्राह्मण, कृष्ण जन्मला तेव्हा, अगदी जे लोक पूर्वी प्रेम करत नव्हते, त्यांच्या स्वतःच्या संततीमध्येही, कृष्णासाठी इतके प्रेम कसे निर्माण झाले? कृपा करून सांग." शुकदेव म्हणतो, "राजा, सर्व जीवांना स्वतःचा आत्मा सर्वात प्रिय असतो; इतर, जसे की मुलं आणि संपत्ती, ते फक्त आत्म्यासाठीच प्रिय असतात. जसा आत्म्यासाठी आसक्ती सर्वात जास्त असते, तशी मुलं, संपत्ती, घर आणि 'माझं' म्हणणाऱ्या गोष्टींसाठी नसते. शरीराला आत्मा मानणाऱ्यांसाठीही, शरीर इतकं प्रिय नसतं जितकं त्याचे अनुयायी. शरीर 'माझं' मानलं तरी, आत्म्यासारखं प्रिय नसतं; कारण शरीर वृद्ध झालं तरी, जीवनाची आशा कायम असते." "म्हणून, सर्व जीवांसाठी स्वतःचा आत्मा सर्वात प्रिय असतो; त्याच्यासाठीच हा सर्व जग, चल-अचल, अस्तित्वात आहे. कृष्ण हा सर्व आत्म्यांचा आत्मा आहे; जगाच्या कल्याणासाठी, तो आपल्या मायेतून देहधारण करतो. ज्यांना ज्ञान आहे, त्यांच्यासाठी या जगात कृष्णच स्थिर आणि चल वस्तु आहे; भगवानाचा संपूर्ण स्वरूप, याशिवाय काहीच नाही. सर्व वस्तूंचा सार अस्तित्वातच आहे; कृष्णासाठीही, त्याच्या स्वरूपात नसलेली वस्तू कशी खरी मानता येईल?" "ज्यांनी मुरारीच्या कोमल पायांचा आश्रय घेतला, ज्याची कीर्ती पवित्र आणि महान आहे, त्यांच्यासाठी संसाराचा महासागर वासराच्या खुणेसारखा लहान होतो; ती परमगती, जी कधीही दु:खाने स्पर्शली जात नाही. तू विचारलेले सर्व, हरिच्या बाललीला आणि त्याच्या बाल्याची प्रसिद्धी मी सांगितली आहे. मुरारीच्या मित्रांसोबतचे आचरण—दुष्टांचा नाश, कुरणात खेळ, त्याचे प्रकट-अप्रकट रूप, आणि पृथ्वीच्या इच्छा पूर्ण करणं—हे ऐकून आणि गुणगान करून, मनुष्य सर्व उद्दिष्ट साधतो." "अशी बाललीला—लपाछपी, पूल बांधणे, माकडासारखे उड्या मारणे—यात त्यांनी वृंदावनमध्ये आपले बाल्य घालवले." इथे कथा पुढे जाते. सूत सांगतो: "कृष्णाचा मित्र, म्हणजेच अर्जुन, त्याच्या राजकीय भावाने, ज्याचा मन अनेक शंका आणि कृष्णाच्या विरहाने व्याकुळ झाले होते, त्याच्या इच्छेने अर्जुन कृष्णाशिवाय राहिला. अर्जुनाचा चेहरा आणि मनाचा कमळ शोकाने कोमेजला, तेज हरपले; तो फक्त भगवानाचा ध्यान करतो, बोलूही शकत नाही. मोठ्या प्रयत्नाने दुःख आवरून, डोळे पुसून, तो कृष्णाच्या अनुपस्थितीमुळे व्याकुळ होतो." "मित्रत्व, स्नेह, आणि घनिष्ठता—रथी म्हणून सेवा—हे आठवून, अर्जुन, अश्रूंनी गळणाऱ्या आवाजात, आपल्या मोठ्या भावाला, राजाला संबोधित करतो: 'राजा, मी हरिने फसवला आहे, जो माझ्या कुटुंबात दिसला; ज्याने माझी शक्ती, जी देवांनाही आश्चर्यचकित करत असे, ती हिरावली आहे. त्याच्या विरहाने, क्षणभरही जग आनंदहीन वाटते; त्याच्या गुणगानाशिवाय, मी मृतासारखा आहे, असं म्हणतात.'" "त्याच्या आश्रयाने, मी द्रुपदाच्या स्वयंवरात, गर्विष्ठ राजांमध्ये, विजय मिळवून कृष्णा प्राप्त केला. त्याच्या उपस्थितीत, मी खांडववन अग्नीला दिलं, इंद्र व त्याच्या सैन्याला जिंकून, मायाने बांधलेली अद्भुत सभा मिळवली; आणि राजांनी सर्व दिशांनी तुझ्या यज्ञासाठी कर दिला." "तुझ्या सामर्थ्याने, राजन, भीम, तुझा सन्माननीय धाकटा भाऊ, ज्याची शक्ती दहा हजार हत्तींसारखी होती, पृथ्वीच्या राजांना यज्ञासाठी जिंकला; आणि त्या राजांनी कर दिला. तुझ्या यज्ञात, तुझ्या पत्नीला, राजस्नानासाठी सजलेली असताना, जुगार्यांनी सभेत अपमानित केले; तिचे अश्रू तुझ्या पायांवर पडले, केस मोकळे झाले जेव्हा रक्षण करणारे पराजित झाले—त्या स्त्रियांना मोठा त्रास झाला." "तोच कृष्ण, ज्याने आम्हाला वनात, दुर्वासांनी दिलेल्या कडव्या संकटात, शत्रूंनी हल्ला केल्यावर, आणि फक्त शाकाहारी राहून सर्व उपाय संपले असताना, रक्षण केले; ज्याच्या कृपेने तीन लोकं तृप्त झाले, आम्ही पाण्यात संकटात असतानाही." "तुझ्या कृपेने, भगवंत, शिव, त्रिशूलधारी, पत्नीसमवेत, युद्धात आश्चर्यचकित झाला आणि आपलं शस्त्र दिलं; आणि या शरीराने, मी इंद्राच्या राजमहलात मोठा सन्मान मिळवला. तिथे, मी आनंद घेत असताना, माझ्या दोन बलवान हातांना, गाण्डिव धनुष्याने चिन्हांकित, शत्रूंचा नाश करण्यासाठी, देवांनी इंद्रासह आश्रय घेतला; पण आता, भगवंत, तुझ्या निर्गमनाने, मी सामान्य माणसासारखा शक्तिहीन झालो आहे." "त्याच्या कृपेने, मी एकाच रथावर कुरु सैन्याचा विशाल महासागर ओलांडला, महान वीरांची शौर्य दाखवली; शत्रूंकडून भरपूर धन आणि रत्न मिळवले, चमकदार मुकुट त्यांच्या डोक्यावरून घेतले. श्रेष्ठ सारथी म्हणून, तो माझ्या पुढे युद्धात गेला, शुद्ध रात्रींना उत्तम रथांच्या वर्तुळात शोभा दिली, भीष्म, कर्ण, गुरु, शल्य आणि इतरांसमोर; त्याच्या दृष्टिने, शत्रूंच्या सेनापतींची शक्ती आणि मन कमी केले." "त्याच्या कृपेने, भीष्म, कर्ण, द्रोण, शल्य, सैन्धव आणि इतर महान योद्ध्यांची शक्तिशाली, अचूक शस्त्रे मला स्पर्शही करू शकली नाहीत, जसे राक्षसांचे शस्त्र नरहरीला स्पर्श करू शकले नाहीत. प्रभासाच्या युद्धात, दुष्टांनी वेढले असताना, भगवंत, ज्याचे कमलपाद पुण्यवान मुक्तीसाठी पूजतात, त्याने मला रक्षण केले; माझे घोडे थकले, मी जमिनीवर उभा होतो, शत्रूंच्या सारथ्यांना त्याच्या प्रभावाने भ्रमित केले, त्यांनी मला हल्ला केला नाही." "त्याचे खेळकर, सन्माननीय शब्द, मोहक हास्याने सजलेले—'पार्था! अर्जुन! मित्रा! कुरूंचा आनंद!'—राजा, हे शब्द माझ्या हृदयाला स्पर्श करतात आणि आठवले की, दगडाचे हृदयही वितळते. एकाच पलंगावर, आसनावर, चालताना, बोलताना, जेवताना, मी कधी कधी त्याला माझ्यासारखा, मित्रासारखा, किंवा वडिलांना पुत्रासारखा मानून, त्याच्या महान स्नेहामुळे, माझ्या अज्ञानातून झालेल्या सर्व अपराधांना तो सहन करत असे." "आता, राजन, त्या परम पुरुषाशिवाय, माझा प्रिय मित्र आणि सखा, माझं हृदय रिकामं आहे; जीवनाच्या मार्गावर, त्याच्या महान कृत्यांच्या संरक्षणात असूनही, मी चोरांनी हरवलेल्या स्त्रीसारखी असहाय्य आहे. ते धनुष्य, बाण, रथ, घोडे, आणि मी सारथी—ज्यांसमोर राजेही नतमस्तक होत—एक क्षणातच, मायेमुळे, शक्तिहीन आणि निरर्थक झाले, जणू राखेत अर्पण केलेल्या वस्तूंसारखे." "राजा, तुझ्या इच्छेने, यादव, जे स्वतःच्या नगरीचे खरे मित्र नव्हते, ब्राह्मणांच्या शापाने भ्रमित झाले आणि एकमेकांवर मुष्टीप्रहार करू लागले." अशी ही कृष्णाच्या बाललीला, त्याचे मित्रत्व, अर्जुनाचा विरह, आणि कृष्णाच्या दिव्य स्वरूपाची कथा, भागवताच्या या श्लोकांमध्ये साकार झाली आहे.