श्रीमद्भागवतपुराणम्

नित्यं संक्षेपतः कृत्वा संध्याद्यं स्वं प्रयत्‍नतः । कथाविघ्नविघाताय गणनाथं प्रपूजयेत्

दररोज, स्वतःची संध्या वगैरे विधी काळजीपूर्वक करून, कथेला अडथळा येऊ नये म्हणून गणपतीची पूजा करावी.

पितॄन् संतर्प्य शुद्ध्यर्थं प्रायश्चित्तं समाचरेत् । मण्डलं च प्रकर्तव्यं तत्र स्थाप्यो हरिस्तथा

पूर्वजांना तृप्त करून, शुद्धीसाठी प्रायश्चित्त करावे. मग एक मंडळ तयार करून, त्यात श्रीहरि स्थापित करावा.

कृष्णमुद्दिश्य मंत्रेण चरेत् पूजाविधिं क्रमात् । प्रदक्षिण नमस्कारान् पूजान्ते स्तुतिमाचरेत्

कृष्णाला उद्देशून मंत्राने पूजा विधी क्रमाने करावा. पूजा झाल्यावर प्रदक्षिणा, नमस्कार करून, स्तुती म्हणावी.

संसारसागरे मग्नं दीनं मां करुणानिधे । कर्ममोहगृहीताङ्‌गं मामुद्धर भवार्णवात्

हे करुणेचा सागर, मी संसाराच्या समुद्रात बुडालो आहे, कर्माच्या मोहाने बांधलेला आहे. मला या भवसागरातून तार.

श्रीमद्‌भागवतस्यापि ततः पूजा प्रयत्‍नतः । कर्तव्या विधिना प्रीत्या धूपदीपसमन्विता

नंतर, श्रीमद्भागवताची पूजा नियमाने, प्रेमाने, धूप आणि दिव्यांसह काळजीपूर्वक करावी.

ततस्तु श्रीफलं धृत्वा नमस्कारं समाचरेत् । स्तुतिः प्रसन्नचित्तेन कर्तव्या केवलं तदा

यानंतर, श्रीफळ हातात धरून नमस्कार करावा. त्या वेळी प्रसन्न मनाने स्तुती म्हणावी.

श्रीमद्‌भागवताख्योऽयं प्रत्यक्षः कृष्ण एव हि । स्वीकृतोऽसि मया नाथ मुक्त्यर्थं भवसागरे

श्रीमद्भागवत हेच प्रत्यक्ष श्रीकृष्ण आहेत. हे नाथा, मी तुम्हाला या संसारसागरातून मुक्त होण्यासाठी स्वीकारलं आहे.

मनोरथो मदीयोऽयं सफलः सर्वथा त्वया । निर्विघ्नेनैव कर्तव्य दासोऽहं तव केशव

माझी मनोकामना तुझ्यामुळे पूर्णपणे फळाला आली आहे. आता कोणताही अडथळा न येऊ देता हे कार्य करावं; मी तुझा सेवक आहे, केशवा.

एवं दीनवचः प्रोच्य वक्तारं चाथ पूजयेत् । सम्भूष्य वस्त्रभूषाभिः पूजान्ते तं च संस्तवेत्

अशा नम्र शब्दांनी बोलून, त्या वक्त्याचा सन्मान करावा, त्याला वस्त्र व दागिन्यांनी भूषवावं आणि पूजा झाल्यावर त्याची स्तुती करावी.

शुकरूप प्रबोधज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । एतत्कथाप्रकाशेन मदज्ञानं विनाशय

वराहरूप, जागृत आणि सर्व शास्त्रांचे जाणकार, या कथेमुळे माझं अज्ञान दूर कर.

तदग्रे नियमः पश्चात् कर्तव्यः श्रेयसे मुदा । सप्तरात्रं यथाशक्त्या धारणीयः स एव हि

यानंतर, आपल्या कल्याणासाठी आनंदाने व्रत घ्यावं आणि ते सात रात्रीपर्यंत आपल्या शक्तीनुसार पाळावं.

वरणं पंचविप्राणां कथाभङ्‌गनिवृत्तये । कर्तव्यं तैः हरेर्जाप्यं द्वादशाक्षरविद्यया

कथेच्या मध्ये खंड पडू नये म्हणून पाच ब्राह्मणांची निवड करावी आणि त्यांनी द्वादशाक्षरी मंत्राचा जप करावा.

ब्राह्मणान् वैष्णवान् चान्यान् तथा कीर्तनकारिणः । नत्वा संपूज्य दत्ताज्ञः स्वयं आसनमाविशेत्

ब्राह्मण, वैष्णव आणि कीर्तन करणाऱ्यांना वंदन करून, त्यांचा सन्मान करून, त्यांना आज्ञा द्यावी आणि मग स्वतःच्या आसनावर बसावं.

लोकवित्तधनागार पुत्रचिन्तां व्युदस्य च । कथाचित्तः शुद्धमतिः स लभेत्फलमुत्तमम्

धन, संपत्ती, घर, मुलांची चिंता बाजूला ठेवून, मन पूर्णपणे कथेत लावून आणि शुद्ध मनाने जो ऐकतो, त्याला श्रेष्ठ फळ मिळतं.

आसूर्योदयमारभ्य सार्धत्रिप्रहरान्तकम् । वाचनीया कथा सम्यक् धीरकण्ठं सुधीमता

सूर्योदयापासून तीन-सव्वातीन प्रहरांपर्यंत, शहाण्या आणि स्थिर आवाजाने कथा नीटपणे वाचावी.

कथाविरामः कर्तव्यो मध्याह्ने घटिकाद्वयं । तत्कथामनु कार्यं वै कीर्तनं वैष्णवैस्तदा

मध्यान्ही दोन घटिका कथेला थांबा द्यावा आणि त्या वेळी वैष्णवांनी कीर्तन करावं.

मलमूत्रजयार्थं हि लघ्वाहारः सुखावहः । हविष्यान्नेन कर्तव्यो हि, एकवारं कथार्थिना

शरीरावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी हलका आणि सुखदायक आहार घ्यावा; कथा ऐकणाऱ्याने एकदाच हविष्य अन्न घ्यावं.

उपोष्य सप्तरात्रं वै शक्तिश्चेत् श्रुणुयात् तदा । घृतपानं पयःपानं कृत्वा वै श्रृणुयात् सुखम्

शक्ती असेल तर सात दिवस उपवास करावा आणि मग ऐकावं; किंवा तूप किंवा दूध पिऊनही आरामात ऐकावं.

फलाहारेण वा भाव्यं एकभुक्तेन वा पुनः । सुखसाध्यं भवेद् यत्तु कर्तव्यं श्रवणाय तत्

किंवा फळाहार करावा, किंवा एकदाच जेवावं; जे सहज शक्य आहे ते श्रवणासाठी करावं.

भोजनं तु वरं मन्ये कथाश्रवणकारकम् । नोपवासो वरः प्रोक्तः कथाविघ्नकरो यदि

कथा ऐकणाऱ्यांसाठी जेवण करणं अधिक योग्य आहे असं मी मानतो; उपवासामुळे कथा खंडित होत असेल तर तो योग्य नाही.

सप्ताहव्रतिनां पुंसां नियमान् श्रुणु नारद । विष्णुदीक्षाविहीनानां नाधिकारः कथाश्रवे

नारदा, सात दिवसाच्या व्रतासाठीचे नियम ऐक. विष्णूदीक्षा नसलेल्यांना कथा ऐकण्याचा अधिकार नाही.

ब्रह्मचर्यमधः सुप्तिः पत्रावल्यां च भोजनम् । कथासमाप्तौ भुक्तिं च कुर्यात् नित्यं कथाव्रती

ब्रह्मचर्य पाळावं, जमिनीवर झोपावं, पत्रावळीवर जेवावं आणि कथा संपल्यावरच जेवण करावं; हे कथा व्रतीने रोज करावं.

द्विदलं मधु तैलं च गरिष्ठान्नं तथैव च । भावदुष्टं पर्युषितं जह्यात् नित्यं कथाव्रती

दोन दल असलेलं, मध, तेल, जड अन्न, अशुद्ध किंवा शिळं अन्न हे कथा व्रतीने नेहमी टाळावं.

कामं क्रोधं मदं मानं मत्सरं लोभमेव च । दम्भ मोहं तथा द्वेषं दूरयेच्च कथाव्रती

काम, क्रोध, मद, अभिमान, मत्सर, लोभ, दंभ, मोह आणि द्वेष या सर्व गोष्टी कथा व्रतीने दूर ठेवाव्यात.

वेदवैष्णवविप्राणां गुरुगोव्रतिनां तथा । स्त्रीराजमहतां निन्दां वर्जयेत् यः कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने वेदज्ञ, वैष्णव, ब्राह्मण, गुरु, गाय, व्रती, स्त्रिया, राजा आणि मोठ्या लोकांची निंदा करू नये.

रजस्वला अन्त्यज म्लेच्छ पतित व्रात्यकैस्तथा । द्विजद्विड् वेदबाह्यैश्च न वदेत् यः कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने रजस्वला स्त्रिया, अस्पृश्य, म्लेच्छ, पतित, वेदाबाह्य, द्विजद्वेषी आणि वेदविरोधक यांच्याशी बोलू नये.

सत्यं शौचं दयां मौनं आर्जवं विनयं तथा । उदारमानसं तद्वत् एवं कुर्यात् कथाव्रती

जो या कथा ऐकण्याचा व्रत घेतो, त्याने नेहमी सत्य बोलावे, स्वच्छता ठेवावी, दया करावी, मौन पाळावे, साधेपणा, नम्रता आणि मोठेपण मनात ठेवावे.

दरिद्रश्च क्षयी रोगी निर्भाग्यः पापकर्मवान् । अनपत्यो मोक्षकामः श्रुणुयाच्च कथामिमाम्

गरिब, रोगट, आजारी, दुर्दैवी, पापी, अपत्य नसलेले आणि मुक्तीची इच्छा असलेल्यांनी ही कथा ऐकावी.

अपुष्पा काकवन्ध्या च वन्ध्या या च मृतार्भका । स्रवत् गर्भा च या नारी तया श्राव्या प्रयत्‍नतः

ज्या स्त्रीला मूल होत नाही, जिची मुले मरतात, जी वंध्या आहे, जिचे मूल गेले आहे किंवा जिचा गर्भपात होतो, तिने ही कथा काळजीपूर्वक ऐकावी.