ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കിമേതദ് അദ്‍ഭുതമിവ വാസുദേവേഽഖിലാത്മനി । വ്രജസ്യ സാത്മനസ്തോകേഷു അപൂര്വം പ്രേമ വര്ധതേ

വാസുദേവനിൽ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവിൽ, വ്രജവാസികളും അവരുടെ കുട്ടികളും ഒരുപാട് അപൂർവമായ സ്നേഹം അനുഭവിക്കുന്നതെന്ത് അത്ഭുതം!

യത്ര നൈസര്ഗദുര്വൈരാഃ സഹാസന് നൃമൃഗാദയഃ । മിത്രാണീവാജിതാവാസ ദ്രുതരുട്തര്ഷകാദികമ്

അവിടെ, സ്വാഭാവികമായ ശത്രുതയുള്ള മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും, ജയിക്കാനാവാത്ത ഭഗവാൻ വസിക്കുന്ന ദേശത്ത്, അതിവേഗമുള്ള മാൻ മുതലായവയോടൊപ്പം, സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ ചേർന്ന് ജീവിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) തത്രോദ്വഹത്പശുപവംശശിശുത്വനാട്യം ബ്രഹ്മാദ്വയം പരമനന്ത-മഗാധബോധമ് । വത്സാന് സഖീനിവ പുരാ പരിതോ വിചിന്വദ് ഏകം സപാണികവലം പരമേഷ്ഠ്യചഷ്ട

അവിടെ, പരമാനന്തനും അദ്വിതീയനും അതുല്യമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനും, പശുപകുടുംബത്തിലെ ബാലനായ കൃഷ്ണൻ, പഴയപോലെ കിടാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും അന്വേഷിച്ച്, കൈയിൽ ഒരു അംശം ഭക്ഷണം പിടിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന് പ്രത്യക്ഷനായി.

ദൃഷ്ട്വാ ത്വരേണ നിജധോരണതോഽവതീര്യ പൃഥ്വ്യാം വപുഃ കനകദണ്ഡമിവാഭിപാത്യ । സ്പൃഷ്ട്വാ ചതുര്മുകുട കോടിഭിരങ്‌ഘ്രിയുഗ്മം നത്വാ മുദശ്രുസുജലൈഃ അകൃതാഭിഷേകമ്

അവനെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, തന്റെ വാഹനം വിട്ട് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, നിലത്ത് സ്വർണ്ണദണ്ഡം വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ നമസ്കരിച്ചു, നാലു തലകളിലെ കിരീടങ്ങൾ കൊണ്ട് കൃഷ്ണന്റെ രണ്ടു കാലുകൾ സ്പർശിച്ചു, സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ കൊണ്ടു അഭിഷേകം നടത്തി.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഉത്ഥായോത്ഥായ കൃഷ്ണസ്യ ചിരസ്യ പാദയോഃ പതന് । ആസ്തേ മഹിത്വം പ്രാഗ്ദൃഷ്ടം സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാ പുനഃ പുനഃ

നീണ്ട സമയത്തിന് ശേഷം, വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് കൃഷ്ണന്റെ കാലുകളിൽ വീണു, മുൻപു കണ്ട മഹത്വം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമ്മിച്ച്, അവൻ അവിടെ ഇരുന്നു.

( വംശസ്ഥാ ) ശനൈരഥോത്ഥായ വിമൃജ്യ ലോചനേ മുകുന്ദമുദ്വീക്ഷ്യ വിനമ്രകന്ധരഃ । കൃതാഞ്ജലിഃ പ്രശ്രയവാന്സമാഹിതഃ സവേപഥുര്ഗദ്‍ഗദയൈലതേലയാ

അവൻ പതിയെ എഴുന്നേറ്റ് കണ്ണ് തുടച്ച്, കഴുത്ത് താഴ്ത്തി മുഖുന്ദനെ നോക്കി. കൈകൾ ചേർത്ത് വിനയത്തോടെയും മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെയും അവൻ വിറയച്ച്, കണ്ണുനിറഞ്ഞ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.

സൂത ഉവാച । സമ്പ്രസ്ഥിതേ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണൌ ബന്ധുദിദൃക്ഷയാ । ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: അർജ്ജുനൻ ബന്ധുക്കളെ കാണാനും മഹത്വമുള്ള കൃഷ്ണന്റെ കാര്യങ്ങൾ അറിയാനും ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയപ്പോൾ—

വ്യതീതാഃ കതിചിന്മാസാഃ തദാ നായാത് തതോഽര്ജുനഃ । ദദര്ശ ഘോരരൂപാണി നിമിത്താനി കുരൂദ്വഹഃ

അവിടെ കുറച്ചു മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അർജ്ജുനൻ മടങ്ങി വന്നില്ല; അപ്പോൾ, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഭയങ്കരമായ ദുര്‌ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെട്ടു.

കാലസ്യ ച ഗതിം രൌദ്രാം വിപര്യസ്തര്തുധര്മിണഃ । പാപീയസീം നൃണാം വാര്താം ക്രോധലോഭാനൃതാത്മനാമ്

അവൻ കാലത്തിന്റെ ഭയാനകമായ പ്രവാഹവും, പ്രകൃതിയുടെ ക്രമം മറിഞ്ഞുപോകുന്നതും, മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റം ക്രോധം, ലാഭം, കപടത എന്നിവ കൊണ്ടു ദുഷിതമാകുന്നതും കണ്ടു.

ജിഹ്മപ്രായം വ്യവഹൃതം ശാഠ്യമിശ്രം ച സൌഹൃദമ് । പിതൃമാതൃസുഹൃദ്‍ഭ്രാതൃ ദമ്പതീനാം ച കല്കനമ്

മനുഷ്യരുടെ ഇടപാടുകൾ വളരെയധികം വക്രവും, സൗഹൃദം കപടതയോടുകൂടിയതും ആയി; അച്ഛൻ-അമ്മ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, ഭർത്താവും ഭാര്യയും തമ്മിൽ വഴക്കുകളും കലഹങ്ങളും ഉണ്ടായി.

നിമിത്താന്യത്യരിഷ്ടാനി കാലേ തു അനുഗതേ നൃണാമ് । ലോഭാദി അധര്മപ്രകൃതിം ദൃഷ്ട്വോവാചാനുജം നൃപഃ

ഇങ്ങനെ ഭയാനകമായ ദുര്‍ലക്ഷണങ്ങൾ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ, മനുഷ്യരിൽ ലാഭം മുതലായ അധർമ്മം ഉയരുന്നത് കണ്ട രാജാവ് തന്റെ അനുജനോടു പറഞ്ഞു.

യുധിഷ്ഠിര ഉവാച । സമ്പ്രേഷിതോ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണുര്ബന്ധു ദിദൃക്ഷയാ । ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ്

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: അർജ്ജുനൻ ബന്ധുക്കളെ കാണാനും മഹത്വമുള്ള കൃഷ്ണന്റെ കാര്യങ്ങൾ അറിയാനും ദ്വാരകയിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടവനാണ്.

ഗതാഃ സപ്താധുനാ മാസാ ഭീമസേന തവാനുജഃ । നായാതി കസ്യ വാ ഹേതോഃ നാഹം വേദേദമഞ്ജസാ

ഇപ്പോൾ ഏഴു മാസം കഴിഞ്ഞു, നിന്റെ അനുജനായ ഭീമസേനൻ ഇതുവരെ മടങ്ങിയെത്തിയില്ല; എന്ത് കാരണം കൊണ്ടാണെന്ന് എനിക്ക് ഒന്നും അറിയില്ല.

അപി ദേവര്ഷിണാഽഽദിഷ്ടഃ സ കാലോഽയമുപസ്ഥിതഃ । യദാഽഽത്മനോഽങ്‌ഗമാക്രീഡം ഭഗവാന് ഉത്സിസൃക്ഷതി

ദേവർഷി പറഞ്ഞതുപോലെ ആ സമയമോ ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു? ഭഗവാൻ ഭൂമിയിലെ ലീല അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്ന സമയമാണോ ഇതെന്ന്?

യസ്മാന്നഃ സമ്പദോ രാജ്യം ദാരാഃ പ്രാണാഃ കുലം പ്രജാഃ । ആസന് സപത്‍നവിജയോ ലോകാശ്ച യദനുഗ്രഹാത്

അവന്റെ കൃപകൊണ്ടാണ് നമുക്ക് സമ്പത്ത്, രാജ്യം, ഭാര്യമാർ, ജീവൻ, കുടുംബം, رعാജ്യവാസികൾ, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചതും, ലോകങ്ങൾ പോലും ലഭിച്ചത്.

പശ്യോത്പാതാന് നരവ്യാഘ്ര ദിവ്യാന് ഭൌമാന് സദൈഹികാന് । ദാരുണാന്ശംസതോഽദൂരാദ് ഭയം നോ ബുദ്ധിമോഹനമ്

നരസിംഹനേ, ഈ ദൈവികവും ഭൂമിയിലെയും ശരീരത്തിലെയും ഭയാനകമായ ദുര്‍ലക്ഷണങ്ങൾ കാണു; അവ അടുത്ത് തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, നമ്മെ ഭയത്തിലും ആശങ്കയിലുമാക്കുന്നു.

ഊര്വക്ഷിബാഹവോ മഹ്യം സ്ഫുരന്ത്യങ്‌ഗ പുനഃ പുനഃ । വേപഥുശ്ചാപി ഹൃദയേ ആരാത് ദാസ്യന്തി വിപ്രിയമ്

എന്റെ തോളുകൾ, കണ്ണുകൾ, കൈകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വിറയുന്നു; ഹൃദയം ചഞ്ചലമാകുന്നു; തീർച്ചയായും എന്തോ അനിഷ്ടം അടുത്ത് വരുന്നു.

ശിവൈഷോദ്യന്തം ആദിത്യം അഭിരൌതി അനലാനനാ । മാമങ്‌ഗ സാരമേയോഽയം അഭിരേഭത്യഭീരുവത്

അഗ്നിപോലെയുള്ള വായുള്ള പെൺനായ് ഉദയസൂര്യനോടു കുരയ്ക്കുന്നു; പ്രിയനേ, ഈ നായ് ഭയപ്പെട്ടവനുപോലെ എന്നെ നോക്കി കരയുന്നു.

ശസ്താഃ കുര്വന്തി മാം സവ്യം ദക്ഷിണം പശവോഽപരേ । വാഹാംശ്ച പുരുഷവ്യാഘ്ര ലക്ഷയേ രുദതോ മമ

മൃഗങ്ങൾ എനിക്കു വലത്തും ഇടത്തും ചുറ്റുന്നു; മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനേ, എന്റെ കുതിരകൾ കരയുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നു.

മൃത്യുദൂതഃ കപോതോഽയം ഉലൂകഃ കമ്പയന് മനഃ । പ്രത്യുലൂകശ്ച കുഹ്വാനൈഃ അനിദ്രൌ ശൂന്യമിച്ഛതഃ

ഈ പ്രാവാണ് മരണത്തിന്റെ ദൂതൻ; ആണ്ടിക്കൊക്ക് എന്റെ മനസ്സിനെ അലയ്ക്കുന്നു; രാത്രിക്കൊക്ക് കുരയ്ക്കുന്നതും ഉറക്കം നഷ്ടപ്പെടുന്നതും ശൂന്യതയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ധൂമ്രാ ദിശഃ പരിധയഃ കമ്പതേ ഭൂഃ സഹാദ്രിഭിഃ । നിര്ഘാതശ്ച മഹാംസ്താത സാകം ച സ്തനയിത്‍നുഭിഃ

ദിശകൾ മുഴുവൻ പുകകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, മലകളോടൊപ്പം ഭൂമി വിറയുന്നു; പ്രിയനേ, വലിയ ഇടിമിന്നലും ഇടിയുമുണ്ട്.

വായുര്വാതി ഖരസ്പര്ശോ രജസാ വിസൃജംസ്തമഃ । അസൃഗ് വര്ഷന്തി ജലദാ ബീഭത്സം ഇവ സര്വതഃ

കാറ്റ് കഠിനമായി വീശുന്നു, പൊടിയും ഇരുട്ടും പടർന്നുപോകുന്നു; മേഘങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും രക്തം മഴയിടുന്നു, അത്യന്തം ഭയാനകമായ രീതിയിൽ.

സൂര്യം ഹതപ്രഭം പശ്യ ഗ്രഹമര്ദം മിഥോ ദിവി । സസങ്‌കുലൈര്ഭൂതഗണൈഃ ജ്വലിതേ ഇവ രോദസീ

സൂര്യന്റെ പ്രകാശം മങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു; ഗ്രഹങ്ങൾ ആകാശത്ത് തമ്മിൽ കൂട്ടിയിടിക്കുന്നു; ആകാശം അന്യജാതി ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞതുപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലും തോന്നുന്നു.

നദ്യോ നദാശ്ച ക്ഷുഭിതാഃ സരാംസി ച മനാംസി ച । ന ജ്വലത്യഗ്നിരാജ്യേന കാലോഽയം കിം വിധാസ്യതി

നദികളും പുഴകളും കലങ്ങിപ്പോകുന്നു, തടാകങ്ങളും മനസ്സുകളും അതുപോലെ. അഗ്നി നെയ്യിട്ട് കൊടുത്താലും കത്തുന്നില്ല. ഈ കാലം എന്ത് കൊണ്ടുവരുമോ എന്ന് അറിയില്ല.

ന പിബന്തി സ്തനം വത്സാ ന ദുഹ്യന്തി ച മാതരഃ । രുദന്ത്യശ്രുമുഖാ ഗാവോ ന ഹൃഷ്യന്തി ഋഷഭാ വ്രജേ

കിടാക്കൾ അമ്മയുടെ പാൽ കുടിക്കാറില്ല, പശുക്കൾക്കും പാൽ വരാറില്ല. പശുക്കൾ കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി കരയുന്നു, കാളകൾക്കും ആനന്ദം ഇല്ല.

ദൈവതാനി രുദന്തീവ സ്വിദ്യന്തി ഹ്യുച്ചലന്തി ച । ഇമേ ജനപദാ ഗ്രാമാഃ പുരോദ്യാനാകരാശ്രമാഃ । ഭ്രഷ്ടശ്രിയോ നിരാനന്ദാഃ കിമഘം ദര്ശയന്തി നഃ

ദേവതകൾ കരയുന്നതുപോലെയും, വിയർക്കുന്നതുപോലെയും, വിറയ്ക്കുന്നതുപോലെയും തോന്നുന്നു. ഈ നാട്ടുകളും ഗ്രാമങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും കുളങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും തിളക്കവും സന്തോഷവും നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവ എന്ത് ദുർഭാഗ്യമാണ് നമ്മെ കാണിക്കുന്നത്?

മന്യ ഏതൈര്മഹോത്പാതൈഃ നൂനം ഭഗവതഃ പദൈഃ । അനന്യപുരുഷശ്രീഭിഃ ഹീനാ ഭൂര്ഹതസൌഭഗാ

ഈ വലിയ അശുഭസൂചനകൾ കണ്ടപ്പോൾ, ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യവും അവന്റെ ഭാഗ്യത്തോടെ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട മഹാന്മാരും ഭൂമിയിൽ ഇല്ലാതായതുകൊണ്ടാണ് ഭൂമി ഐശ്വര്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.

ഇതി ചിന്തയതസ്തസ്യ ദൃഷ്ടാരിഷ്ടേന ചേതസാ । രാജ്ഞഃ പ്രത്യാഗമദ് ബ്രഹ്മന് യദുപുര്യാഃ കപിധ്വജഃ

ഇങ്ങനെ ദുർലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണനേ, യദുപുരിയിൽ നിന്ന് കപിധ്വജൻ തിരികെ വന്നു.

തം പാദയോഃ നിപതിതം അയഥാപൂര്വമാതുരമ് । അധോവദനം അബ്ബിന്ദൂന് സൃജന്തം നയനാബ്ജയോഃ

അവനെ കാലിൽ വീണു, മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത വിധത്തിൽ വിഷമത്തോടെ, തല താഴ്ത്തി, കണ്ണുനീർ ചൊരിയുന്ന നിലയിൽ കണ്ടു.