ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യന്മന്യസേ ധ്രുവം ലോകം അധ്രുവം വാ ന ചോഭയമ് । സര്വഥാ ന ഹി ശോച്യാസ്തേ സ്നേഹാത് അന്യത്ര മോഹജാത്

നീ സ്ഥിരമോ അസ്ഥിരമോ എന്നു കരുതുന്ന ലോകം, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ മോഹം ഒഴികെ, ഇവർക്കു ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.

തസ്മാജ്ജഹ്യങ്‌ഗ വൈക്ലവ്യം അജ്ഞാനകൃതമാത്മനഃ । കഥം ത്വനാഥാഃ കൃപണാ വര്തേരംസ്തേ ച മാം വിനാ

അതിനാൽ, പ്രിയമേ, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ മനസ്സിന്റെ ദൗർബല്യം ഉപേക്ഷിക്കണം. ഞാൻ ഇല്ലാതെ ആ ദയനീയരും സഹായം ഇല്ലാത്തവരും എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

കാലകര്മ ഗുണാധീനോ ദേഹോഽയം പാഞ്ചഭൌതികഃ । കഥമന്യാംസ്തു ഗോപായേത് സര്പഗ്രസ്തോ യഥാ പരമ്

ഈ ശരീരം അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതും, കാലം, കർമ്മം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അധീനവുമാണ്. പാമ്പ് പിടിച്ചവൻ മറ്റൊരാളെ രക്ഷിക്കാനാവാത്തതുപോലെ, മറ്റുള്ളവരെ രക്ഷിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?

അഹസ്താനി സഹസ്താനാം അപദാനി ചതുഷ്പദാമ് । ഫല്ഗൂനി തത്ര മഹതാം ജീവോ ജീവസ്യ ജീവനമ്

കൈ ഇല്ലാത്തവരെ കൈയുള്ളവർ ഭക്ഷ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു; കാൽ ഇല്ലാത്തവരെ നാലുകാലികൾ ഭക്ഷിക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും, ബലഹീനർ ബലവാന്മാരുടെ ആഹാരമാണ് — ജീവൻ ജീവനെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.

തദിദം ഭഗവാന് രാജന് ഏക ആത്മാത്മനാം സ്വദൃക് । അന്തരോഽനന്തരോ ഭാതി പശ്യ തം മായയോരുധാ

രാജാവേ, ആ പരമേശ്വരൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആന്തരാത്മാവായവൻ, സ്വയം സ്വയം അറിയുന്നവൻ, അകത്തും പുറത്തും വസിക്കുന്നു. അവൻ തന്റെ മായയുടെ ശക്തിയാൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; നീ അവനെ കാണുക.

സോഽയമദ്യ മഹാരാജ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ । കാലരൂപോഽവതീര്ണോഽസ്യാം അഭാവായ സുരദ്വിഷാമ്

മഹാരാജാവേ, ഈ ഭഗവാൻ, സകലഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, ഇപ്പോൾ കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.

നിഷ്പാദിതം ദേവകൃത്യം അവശേഷം പ്രതീക്ഷതേ । താവദ് യൂയം അവേക്ഷധ്വം ഭവേദ് യാവദിഹേശ്വരഃ

ദൈവികമായ കര്‍മ്മം പൂര്‍ത്തിയായി; ഇനി ശേഷിക്കുന്നതു കാത്തിരിക്കുന്നു. അതുവരെ, ഈ ഇശ്വരൻ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും കാത്തുനോക്കണം.

ധൃതരാഷ്ട്രഃ സഹ ഭ്രാത്രാ ഗാന്ധാര്യാ ച സ്വഭാര്യയാ । ദക്ഷിണേന ഹിമവത ഋഷീണാം ആശ്രമം ഗതഃ

ധൃതരാഷ്ട്രനും തന്റെ സഹോദരനും ഗാന്ധാരിയും ഭാര്യയുമൊത്ത്, ഹിമവാന്റെ തെക്കോട്ടുള്ള ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.

സ്രോതോഭിഃ സപ്തഭിര്യാ വൈ സ്വര്ധുനീ സപ്തധാ വ്യധാത് । സപ്താനാം പ്രീതയേ നാനാ സപ്തസ്രോതഃ പ്രചക്ഷതേ

സ്വർഗ്ഗഗംഗാ ഏഴു ഒഴുക്കുകളായി ഏഴു വഴികളിലൂടെ വിഭജിച്ച്, ഏഴു ഋഷിമാരുടെ സന്തോഷത്തിനായി ഒഴുകുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവളെ ഏഴു ഒഴുക്കുള്ള നദി എന്നു വിളിക്കുന്നു.

സ്നാത്വാനുസവനം തസ്മിന് ഹുത്വാ ചാഗ്നീന്യഥാവിധി । അബ്ഭക്ഷ ഉപശാന്താത്മാ സ ആസ്തേ വിഗതൈഷണഃ

അവിടെ, ശരിയായ സമയങ്ങളിൽ കുളിച്ച്, വിധിപ്രകാരം അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി, വെള്ളം മാത്രമെടുത്ത്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, എല്ലാ ആസക്തികളും വിട്ട്, അവൻ ഇരിക്കുന്നു.

ജിതാസനോ ജിതശ്വാസഃ പ്രത്യാഹൃതഷഡിന്ദ്രിയഃ । ഹരിഭാവനയാ ധ്വസ്തഃ അജഃസത്ത്വതമോമലഃ

അവൻ ഇരിപ്പും ശ്വാസവും നിയന്ത്രിച്ച്, ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പിൻവലിച്ച്, ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച്, മോഹവും അജ്ഞാനവും നീക്കി, ശുദ്ധമായ സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

വിജ്ഞാനാത്മനി സംയോജ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞേ പ്രവിലാപ്യ തമ് । ബ്രഹ്മണ്യാത്മാനമാധാരേ ഘടാമ്ബരമിവാമ്ബരേ

വിജ്ഞാനത്തിൽ മനസ്സിനെ ലയിപ്പിച്ച്, ക്ഷേത്രജ്ഞനെ ആത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, ആത്മാവിനെ ബ്രഹ്മത്തിൽ സമർപ്പിച്ച്, കുഴിയിലുള്ള ആകാശം ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ധ്വസ്തമായാഗുണോദര്കോ നിരുദ്ധകരണാശയഃ । നിവര്തിതാഖിലാഹാര ആസ്തേ സ്ഥാണുരിവാചലഃ । തസ്യാന്തരായോ മൈവാഭൂഃ സന്ന്യസ്താഖിലകര്മണഃ

മായയും ഗുണങ്ങളും മുഴുവൻ നശിച്ചവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ചവൻ, എല്ലാ ആഹാരവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരു കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലമായി ഇരിക്കുന്നു. എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചവനായി, അവനു ഒരു തടസ്സവും ഉണ്ടാകരുത്.

സ വാ അദ്യതനാദ് രാജന് പരതഃ പഞ്ചമേഽഹനി । കലേവരം ഹാസ്യതി സ്വം തച്ച ഭസ്മീഭവിഷ്യതി

രാജാവേ, ഇന്നുമുതൽ അഞ്ചാം ദിവസം അവൻ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും; അത് ചിതയിൽ ചാരമായി തീരും.

ദഹ്യമാനേഽഗ്നിഭിര്ദേഹേ പത്യുഃ പത്‍നീ സഹോടജേ । ബഹിഃ സ്ഥിതാ പതിം സാധ്വീ തമഗ്നിമനു വേക്ഷ്യതി

ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം അഗ്നിയിൽ കത്തുമ്പോൾ, ഭർത്താവിനൊപ്പം സഹോദരനും കൂടെ, ഭാര്യ പുറത്തു നിന്നു ഭർത്താവിനെ അഗ്നിയിലേക്ക് കടക്കുന്നത് നോക്കി നിൽക്കും.

വിദുരസ്തു തദാശ്ചര്യം നിശാമ്യ കുരുനന്ദന । ഹര്ഷശോകയുതസ്തസ്മാദ് ഗന്താ തീര്ഥനിഷേവകഃ

കുരുവംശജനായ വിദ്യുരൻ ഈ അത്ഭുത വാർത്ത കേട്ട്, സന്തോഷവും ദുഃഖവും ഒരുമിച്ച് അനുഭവിച്ച്, അവിടെ നിന്ന് തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി പുറപ്പെടും.

ഇത്യുക്ത്വാഥാരുഹത് സ്വര്ഗം നാരദഃ സഹതുമ്ബുരുഃ । യുധിഷ്ഠിരോ വചസ്തസ്യ ഹൃദി കൃത്വാജഹാച്ഛുചഃ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം നാരദനും തുമ്പുരുവും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. യുധിഷ്ഠിരൻ അവന്റെ വാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച്, ദുഃഖം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

കിമേതദ് അദ്‍ഭുതമിവ വാസുദേവേഽഖിലാത്മനി । വ്രജസ്യ സാത്മനസ്തോകേഷു അപൂര്വം പ്രേമ വര്ധതേ

വാസുദേവനിൽ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവിൽ, വ്രജവാസികളും അവരുടെ കുട്ടികളും ഒരുപാട് അപൂർവമായ സ്നേഹം അനുഭവിക്കുന്നതെന്ത് അത്ഭുതം!

യത്ര നൈസര്ഗദുര്വൈരാഃ സഹാസന് നൃമൃഗാദയഃ । മിത്രാണീവാജിതാവാസ ദ്രുതരുട്തര്ഷകാദികമ്

അവിടെ, സ്വാഭാവികമായ ശത്രുതയുള്ള മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും, ജയിക്കാനാവാത്ത ഭഗവാൻ വസിക്കുന്ന ദേശത്ത്, അതിവേഗമുള്ള മാൻ മുതലായവയോടൊപ്പം, സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ ചേർന്ന് ജീവിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) തത്രോദ്വഹത്പശുപവംശശിശുത്വനാട്യം ബ്രഹ്മാദ്വയം പരമനന്ത-മഗാധബോധമ് । വത്സാന് സഖീനിവ പുരാ പരിതോ വിചിന്വദ് ഏകം സപാണികവലം പരമേഷ്ഠ്യചഷ്ട

അവിടെ, പരമാനന്തനും അദ്വിതീയനും അതുല്യമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനും, പശുപകുടുംബത്തിലെ ബാലനായ കൃഷ്ണൻ, പഴയപോലെ കിടാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും അന്വേഷിച്ച്, കൈയിൽ ഒരു അംശം ഭക്ഷണം പിടിച്ച്, ബ്രഹ്മാവിന് പ്രത്യക്ഷനായി.

ദൃഷ്ട്വാ ത്വരേണ നിജധോരണതോഽവതീര്യ പൃഥ്വ്യാം വപുഃ കനകദണ്ഡമിവാഭിപാത്യ । സ്പൃഷ്ട്വാ ചതുര്മുകുട കോടിഭിരങ്‌ഘ്രിയുഗ്മം നത്വാ മുദശ്രുസുജലൈഃ അകൃതാഭിഷേകമ്

അവനെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ്, തന്റെ വാഹനം വിട്ട് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, നിലത്ത് സ്വർണ്ണദണ്ഡം വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ നമസ്കരിച്ചു, നാലു തലകളിലെ കിരീടങ്ങൾ കൊണ്ട് കൃഷ്ണന്റെ രണ്ടു കാലുകൾ സ്പർശിച്ചു, സന്തോഷത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ കൊണ്ടു അഭിഷേകം നടത്തി.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഉത്ഥായോത്ഥായ കൃഷ്ണസ്യ ചിരസ്യ പാദയോഃ പതന് । ആസ്തേ മഹിത്വം പ്രാഗ്ദൃഷ്ടം സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാ പുനഃ പുനഃ

നീണ്ട സമയത്തിന് ശേഷം, വീണ്ടും വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് കൃഷ്ണന്റെ കാലുകളിൽ വീണു, മുൻപു കണ്ട മഹത്വം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമ്മിച്ച്, അവൻ അവിടെ ഇരുന്നു.

( വംശസ്ഥാ ) ശനൈരഥോത്ഥായ വിമൃജ്യ ലോചനേ മുകുന്ദമുദ്വീക്ഷ്യ വിനമ്രകന്ധരഃ । കൃതാഞ്ജലിഃ പ്രശ്രയവാന്സമാഹിതഃ സവേപഥുര്ഗദ്‍ഗദയൈലതേലയാ

അവൻ പതിയെ എഴുന്നേറ്റ് കണ്ണ് തുടച്ച്, കഴുത്ത് താഴ്ത്തി മുഖുന്ദനെ നോക്കി. കൈകൾ ചേർത്ത് വിനയത്തോടെയും മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെയും അവൻ വിറയച്ച്, കണ്ണുനിറഞ്ഞ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.

സൂത ഉവാച । സമ്പ്രസ്ഥിതേ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണൌ ബന്ധുദിദൃക്ഷയാ । ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: അർജ്ജുനൻ ബന്ധുക്കളെ കാണാനും മഹത്വമുള്ള കൃഷ്ണന്റെ കാര്യങ്ങൾ അറിയാനും ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയപ്പോൾ—

വ്യതീതാഃ കതിചിന്മാസാഃ തദാ നായാത് തതോഽര്ജുനഃ । ദദര്ശ ഘോരരൂപാണി നിമിത്താനി കുരൂദ്വഹഃ

അവിടെ കുറച്ചു മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അർജ്ജുനൻ മടങ്ങി വന്നില്ല; അപ്പോൾ, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഭയങ്കരമായ ദുര്‌ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെട്ടു.

കാലസ്യ ച ഗതിം രൌദ്രാം വിപര്യസ്തര്തുധര്മിണഃ । പാപീയസീം നൃണാം വാര്താം ക്രോധലോഭാനൃതാത്മനാമ്

അവൻ കാലത്തിന്റെ ഭയാനകമായ പ്രവാഹവും, പ്രകൃതിയുടെ ക്രമം മറിഞ്ഞുപോകുന്നതും, മനുഷ്യരുടെ പെരുമാറ്റം ക്രോധം, ലാഭം, കപടത എന്നിവ കൊണ്ടു ദുഷിതമാകുന്നതും കണ്ടു.

ജിഹ്മപ്രായം വ്യവഹൃതം ശാഠ്യമിശ്രം ച സൌഹൃദമ് । പിതൃമാതൃസുഹൃദ്‍ഭ്രാതൃ ദമ്പതീനാം ച കല്കനമ്

മനുഷ്യരുടെ ഇടപാടുകൾ വളരെയധികം വക്രവും, സൗഹൃദം കപടതയോടുകൂടിയതും ആയി; അച്ഛൻ-അമ്മ, സുഹൃത്തുകൾ, സഹോദരങ്ങൾ, ഭർത്താവും ഭാര്യയും തമ്മിൽ വഴക്കുകളും കലഹങ്ങളും ഉണ്ടായി.

നിമിത്താന്യത്യരിഷ്ടാനി കാലേ തു അനുഗതേ നൃണാമ് । ലോഭാദി അധര്മപ്രകൃതിം ദൃഷ്ട്വോവാചാനുജം നൃപഃ

ഇങ്ങനെ ഭയാനകമായ ദുര്‍ലക്ഷണങ്ങൾ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ, മനുഷ്യരിൽ ലാഭം മുതലായ അധർമ്മം ഉയരുന്നത് കണ്ട രാജാവ് തന്റെ അനുജനോടു പറഞ്ഞു.

യുധിഷ്ഠിര ഉവാച । സമ്പ്രേഷിതോ ദ്വാരകായാം ജിഷ്ണുര്ബന്ധു ദിദൃക്ഷയാ । ജ്ഞാതും ച പുണ്യശ്ലോകസ്യ കൃഷ്ണസ്യ ച വിചേഷ്ടിതമ്

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: അർജ്ജുനൻ ബന്ധുക്കളെ കാണാനും മഹത്വമുള്ള കൃഷ്ണന്റെ കാര്യങ്ങൾ അറിയാനും ദ്വാരകയിലേക്ക് അയക്കപ്പെട്ടവനാണ്.