ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

അമ്ബാ ച ഹതപുത്രാഽഽര്താ പിതൃവ്യഃ ക്വ ഗതഃ സുഹൃത് । അപി മയ്യകൃതപ്രജ്ഞേ ഹതബന്ധുഃ സ ഭാര്യയാ । ആശംസമാനഃ ശമലം ഗങ്‌ഗായാം ദുഃഖിതോഽപതത്

'മകൻമാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട അമ്മ എവിടെയാണ്? നമ്മുടെ പിതാവിന്റെ സഹോദരനും സുഹൃത്തുമായവൻ എവിടെ പോയി? ഞാൻ വിവേകശൂന്യനാണെന്നും ബന്ധുക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടു ഭാര്യയോടൊപ്പം ഗംഗയിൽ ദുഃഖം തീർക്കാൻ പോയിരിക്കാമോ?' എന്നിങ്ങനെ അവൻ ആശങ്കയോടെ ചിന്തിച്ചു.

പിതര്യുപരതേ പാണ്ഡൌ സര്വാന്നഃ സുഹൃദഃ ശിശൂന് । അരക്ഷതാം വ്യസനതഃ പിതൃവ്യൌ ക്വ ഗതാവിതഃ

'നമ്മുടെ അച്ഛൻ പാണ്ഡു മരിച്ചശേഷം, പിതാവിന്റെ സഹോദരന്മാർ നമ്മുടെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും കുട്ടികളെയും കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു. ഇപ്പോൾ ആ രക്ഷകരെ നമ്മെ വിട്ട് എവിടേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു?''

സൂത ഉവാച । കൃപയാ സ്നേഹവൈക്ലവ്യാത് സൂതോ വിരഹകര്ശിതഃ । ആത്മേശ്വരമചക്ഷാണോ ന പ്രത്യാഹാതിപീഡിതഃ

സൂതൻ പറഞ്ഞു: കരുണയിലും വിയോഗദുഃഖത്തിലും ആഴപ്പെട്ട സൂതൻ, ഉള്ളിൽ ഭഗവാനെ കാണാൻ കഴിയാതെ, അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ മറുപടി പറയാൻ കഴിയാതെ നിന്നു.

വിമൃജ്യാശ്രൂണി പാണിഭ്യാം വിഷ്ടഭ്യാത്മാനമാത്മനാ । അജാതശത്രും പ്രത്യൂചേ പ്രഭോഃ പാദാവനുസ്മരന്

കൈകൊണ്ട് കണ്ണീർ തുടച്ച്, മനസ്സിനെ ഉറപ്പാക്കി, സഞ്ജയൻ അജാതശത്രുവിനോട് ഉത്തരം പറഞ്ഞു, ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങൾ ഓർത്തുകൊണ്ട്.

സഞ്ജയ ഉവാച । നാഹം വേദ വ്യവസിതം പിത്രോര്വഃ കുലനന്ദന । ഗാന്ധാര്യാ വാ മഹാബാഹോ മുഷിതോഽസ്മി മഹാത്മഭിഃ

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വംശത്തിന്റെ ആനന്ദമേ, ഞാൻ നിന്റെ മാതാപിതാക്കളുടെയും ഗന്ധാരിയുടെ തീരുമാനവും അറിയുന്നില്ല, മഹാബാഹുവേ; ഈ മഹാത്മാക്കൾ എന്നെ വഞ്ചിച്ചു.'

അഥാജഗാമ ഭഗവാന് നാരദഃ സഹതുമ്ബുരുഃ । പ്രത്യുത്ഥായാഭിവാദ്യാഹ സാനുജോഽഭ്യര്ചയന് മുനിമ്

അപ്പോൾ മഹർഷിയായ നാരദൻ തുംബുരുവിനൊപ്പം അവിടെ എത്തി. യുദ്ധിഷ്ഠിരനും സഹോദരന്മാരും എഴുന്നേറ്റ് നാരദനെ ആദരിക്കുകയും, ഭക്തിപൂർവ്വം പൂജിക്കുകയും ചെയ്തു.

യുധിഷ്ഠിര ഉവാച । നാഹം വേദ ഗതിം പിത്രോഃ ഭഗവന് ക്വ ഗതാവിതഃ । അമ്ബാ വാ ഹതപുത്രാര്താ ക്വ ഗതാ ച തപസ്വിനീ

യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവാനേ, എന്റെ മാതാപിതാക്കൾ എവിടേക്ക് പോയെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല. മകന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ ആയിരിക്കുന്ന, തപസ്സിൽ ലീനയായ അമ്മ എവിടേക്ക് പോയെന്ന് എനിക്കറിയില്ല.'

കര്ണധാര ഇവാപാരേ ഭഗവാന് പാരദര്ശകഃ । അഥാബഭാഷേ ഭഗവാന് നാരദോ മുനിസത്തമഃ

അപ്പോൾ, കടലിൽ കപ്പലോടിക്കുന്നവർക്കു വഴി കാണിക്കുന്ന കപ്പൽക്കാരനുപോലെ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ സംസാരിച്ചു.

യഥാ ഗാവോ നസി പ്രോതാഃ തന്ത്യാം ബദ്ധാഃ സ്വദാമഭിഃ । വാക്തന്ത്യാം നാമഭിര്ബദ്ധാ വഹന്തി ബലിമീശിതുഃ

പശുക്കൾ തങ്ങളുടേതായ കയറുകളിൽ കയറ്റിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നതുപോലെ, ജീവികൾക്കും പേരുകളും വാക്കുകളും കൊണ്ട് ബന്ധനം ഉണ്ടാകുന്നു; അവരൊക്കെ ഭഗവാനുവേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.

യഥാ ക്രീഡോപസ്കരാണാം സംയോഗവിഗമാവിഹ । ഇച്ഛയാ ക്രീഡിതുഃ സ്യാതാം തഥൈവേശേച്ഛയാ നൃണാമ്

കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ കളിക്കാരന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം കൂടുകയും പിരിയുകയും ചെയ്യുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരുടെ കൂടിച്ചേരലും വേർപാടും ഭഗവാന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം സംഭവിക്കുന്നു.

യന്മന്യസേ ധ്രുവം ലോകം അധ്രുവം വാ ന ചോഭയമ് । സര്വഥാ ന ഹി ശോച്യാസ്തേ സ്നേഹാത് അന്യത്ര മോഹജാത്

നീ സ്ഥിരമോ അസ്ഥിരമോ എന്നു കരുതുന്ന ലോകം, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമല്ല. സ്നേഹത്തിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ മോഹം ഒഴികെ, ഇവർക്കു ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.

തസ്മാജ്ജഹ്യങ്‌ഗ വൈക്ലവ്യം അജ്ഞാനകൃതമാത്മനഃ । കഥം ത്വനാഥാഃ കൃപണാ വര്തേരംസ്തേ ച മാം വിനാ

അതിനാൽ, പ്രിയമേ, അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ഈ മനസ്സിന്റെ ദൗർബല്യം ഉപേക്ഷിക്കണം. ഞാൻ ഇല്ലാതെ ആ ദയനീയരും സഹായം ഇല്ലാത്തവരും എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

കാലകര്മ ഗുണാധീനോ ദേഹോഽയം പാഞ്ചഭൌതികഃ । കഥമന്യാംസ്തു ഗോപായേത് സര്പഗ്രസ്തോ യഥാ പരമ്

ഈ ശരീരം അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളതും, കാലം, കർമ്മം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അധീനവുമാണ്. പാമ്പ് പിടിച്ചവൻ മറ്റൊരാളെ രക്ഷിക്കാനാവാത്തതുപോലെ, മറ്റുള്ളവരെ രക്ഷിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?

അഹസ്താനി സഹസ്താനാം അപദാനി ചതുഷ്പദാമ് । ഫല്ഗൂനി തത്ര മഹതാം ജീവോ ജീവസ്യ ജീവനമ്

കൈ ഇല്ലാത്തവരെ കൈയുള്ളവർ ഭക്ഷ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു; കാൽ ഇല്ലാത്തവരെ നാലുകാലികൾ ഭക്ഷിക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും, ബലഹീനർ ബലവാന്മാരുടെ ആഹാരമാണ് — ജീവൻ ജീവനെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.

തദിദം ഭഗവാന് രാജന് ഏക ആത്മാത്മനാം സ്വദൃക് । അന്തരോഽനന്തരോ ഭാതി പശ്യ തം മായയോരുധാ

രാജാവേ, ആ പരമേശ്വരൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആന്തരാത്മാവായവൻ, സ്വയം സ്വയം അറിയുന്നവൻ, അകത്തും പുറത്തും വസിക്കുന്നു. അവൻ തന്റെ മായയുടെ ശക്തിയാൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; നീ അവനെ കാണുക.

സോഽയമദ്യ മഹാരാജ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ । കാലരൂപോഽവതീര്ണോഽസ്യാം അഭാവായ സുരദ്വിഷാമ്

മഹാരാജാവേ, ഈ ഭഗവാൻ, സകലഭൂതങ്ങളെയും സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നവൻ, ഇപ്പോൾ കാലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനായി ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.

നിഷ്പാദിതം ദേവകൃത്യം അവശേഷം പ്രതീക്ഷതേ । താവദ് യൂയം അവേക്ഷധ്വം ഭവേദ് യാവദിഹേശ്വരഃ

ദൈവികമായ കര്‍മ്മം പൂര്‍ത്തിയായി; ഇനി ശേഷിക്കുന്നതു കാത്തിരിക്കുന്നു. അതുവരെ, ഈ ഇശ്വരൻ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും കാത്തുനോക്കണം.

ധൃതരാഷ്ട്രഃ സഹ ഭ്രാത്രാ ഗാന്ധാര്യാ ച സ്വഭാര്യയാ । ദക്ഷിണേന ഹിമവത ഋഷീണാം ആശ്രമം ഗതഃ

ധൃതരാഷ്ട്രനും തന്റെ സഹോദരനും ഗാന്ധാരിയും ഭാര്യയുമൊത്ത്, ഹിമവാന്റെ തെക്കോട്ടുള്ള ഋഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.

സ്രോതോഭിഃ സപ്തഭിര്യാ വൈ സ്വര്ധുനീ സപ്തധാ വ്യധാത് । സപ്താനാം പ്രീതയേ നാനാ സപ്തസ്രോതഃ പ്രചക്ഷതേ

സ്വർഗ്ഗഗംഗാ ഏഴു ഒഴുക്കുകളായി ഏഴു വഴികളിലൂടെ വിഭജിച്ച്, ഏഴു ഋഷിമാരുടെ സന്തോഷത്തിനായി ഒഴുകുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവളെ ഏഴു ഒഴുക്കുള്ള നദി എന്നു വിളിക്കുന്നു.

സ്നാത്വാനുസവനം തസ്മിന് ഹുത്വാ ചാഗ്നീന്യഥാവിധി । അബ്ഭക്ഷ ഉപശാന്താത്മാ സ ആസ്തേ വിഗതൈഷണഃ

അവിടെ, ശരിയായ സമയങ്ങളിൽ കുളിച്ച്, വിധിപ്രകാരം അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തി, വെള്ളം മാത്രമെടുത്ത്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, എല്ലാ ആസക്തികളും വിട്ട്, അവൻ ഇരിക്കുന്നു.

ജിതാസനോ ജിതശ്വാസഃ പ്രത്യാഹൃതഷഡിന്ദ്രിയഃ । ഹരിഭാവനയാ ധ്വസ്തഃ അജഃസത്ത്വതമോമലഃ

അവൻ ഇരിപ്പും ശ്വാസവും നിയന്ത്രിച്ച്, ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളും പിൻവലിച്ച്, ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച്, മോഹവും അജ്ഞാനവും നീക്കി, ശുദ്ധമായ സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

വിജ്ഞാനാത്മനി സംയോജ്യ ക്ഷേത്രജ്ഞേ പ്രവിലാപ്യ തമ് । ബ്രഹ്മണ്യാത്മാനമാധാരേ ഘടാമ്ബരമിവാമ്ബരേ

വിജ്ഞാനത്തിൽ മനസ്സിനെ ലയിപ്പിച്ച്, ക്ഷേത്രജ്ഞനെ ആത്മാവിൽ ലയിപ്പിച്ച്, ആത്മാവിനെ ബ്രഹ്മത്തിൽ സമർപ്പിച്ച്, കുഴിയിലുള്ള ആകാശം ആകാശത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.

ധ്വസ്തമായാഗുണോദര്കോ നിരുദ്ധകരണാശയഃ । നിവര്തിതാഖിലാഹാര ആസ്തേ സ്ഥാണുരിവാചലഃ । തസ്യാന്തരായോ മൈവാഭൂഃ സന്ന്യസ്താഖിലകര്മണഃ

മായയും ഗുണങ്ങളും മുഴുവൻ നശിച്ചവൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ചവൻ, എല്ലാ ആഹാരവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരു കല്ലുപോലെ അചഞ്ചലമായി ഇരിക്കുന്നു. എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചവനായി, അവനു ഒരു തടസ്സവും ഉണ്ടാകരുത്.

സ വാ അദ്യതനാദ് രാജന് പരതഃ പഞ്ചമേഽഹനി । കലേവരം ഹാസ്യതി സ്വം തച്ച ഭസ്മീഭവിഷ്യതി

രാജാവേ, ഇന്നുമുതൽ അഞ്ചാം ദിവസം അവൻ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും; അത് ചിതയിൽ ചാരമായി തീരും.

ദഹ്യമാനേഽഗ്നിഭിര്ദേഹേ പത്യുഃ പത്‍നീ സഹോടജേ । ബഹിഃ സ്ഥിതാ പതിം സാധ്വീ തമഗ്നിമനു വേക്ഷ്യതി

ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം അഗ്നിയിൽ കത്തുമ്പോൾ, ഭർത്താവിനൊപ്പം സഹോദരനും കൂടെ, ഭാര്യ പുറത്തു നിന്നു ഭർത്താവിനെ അഗ്നിയിലേക്ക് കടക്കുന്നത് നോക്കി നിൽക്കും.

വിദുരസ്തു തദാശ്ചര്യം നിശാമ്യ കുരുനന്ദന । ഹര്ഷശോകയുതസ്തസ്മാദ് ഗന്താ തീര്ഥനിഷേവകഃ

കുരുവംശജനായ വിദ്യുരൻ ഈ അത്ഭുത വാർത്ത കേട്ട്, സന്തോഷവും ദുഃഖവും ഒരുമിച്ച് അനുഭവിച്ച്, അവിടെ നിന്ന് തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കായി പുറപ്പെടും.

ഇത്യുക്ത്വാഥാരുഹത് സ്വര്ഗം നാരദഃ സഹതുമ്ബുരുഃ । യുധിഷ്ഠിരോ വചസ്തസ്യ ഹൃദി കൃത്വാജഹാച്ഛുചഃ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം നാരദനും തുമ്പുരുവും സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. യുധിഷ്ഠിരൻ അവന്റെ വാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ച്, ദുഃഖം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

കിമേതദ് അദ്‍ഭുതമിവ വാസുദേവേഽഖിലാത്മനി । വ്രജസ്യ സാത്മനസ്തോകേഷു അപൂര്വം പ്രേമ വര്ധതേ

വാസുദേവനിൽ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവിൽ, വ്രജവാസികളും അവരുടെ കുട്ടികളും ഒരുപാട് അപൂർവമായ സ്നേഹം അനുഭവിക്കുന്നതെന്ത് അത്ഭുതം!

യത്ര നൈസര്ഗദുര്വൈരാഃ സഹാസന് നൃമൃഗാദയഃ । മിത്രാണീവാജിതാവാസ ദ്രുതരുട്തര്ഷകാദികമ്

അവിടെ, സ്വാഭാവികമായ ശത്രുതയുള്ള മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും, ജയിക്കാനാവാത്ത ഭഗവാൻ വസിക്കുന്ന ദേശത്ത്, അതിവേഗമുള്ള മാൻ മുതലായവയോടൊപ്പം, സുഹൃത്തുക്കളെപ്പോലെ ചേർന്ന് ജീവിച്ചു.