ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യാവതഃ കൃതവാന് പ്രശ്നാന് ക്ഷത്താ കൌഷാരവാഗ്രതഃ । ജാതൈകഭക്തിഃ ഗോവിന്ദേ തേഭ്യശ്ചോപരരാമ ഹ

വിദ്യുരൻ കൗഷാരവൻ മുന്നിൽ എത്രകാലം ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചോ, ആ കാലം മുഴുവൻ ഗോവിന്ദനിൽ ഏകഭക്തി വളർന്നു; പിന്നീട് അവൻ ചോദ്യങ്ങൾ നിർത്തി.

തം ബന്ധുമാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ധര്മപുത്രഃ സഹാനുജഃ । ധൃതരാഷ്ട്രോ യുയുത്സുശ്ച സൂതഃ ശാരദ്വതഃ പൃഥാ

അവരുടേയും ബന്ധുവായ വിദ്യുരനെ തിരിച്ചെത്തുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ധർമപുത്രനും സഹോദരന്മാരും, ധൃതരാഷ്ട്രനും, യുയുത്സുവും, സൂതനും, കൃപനും, പൃഥയും,

ഗാന്ധാരീ ദ്രൌപദീ ബ്രഹ്മന് സുഭദ്രാ ചോത്തരാ കൃപീ । അന്യാശ്ച ജാമയഃ പാണ്ഡോഃ ജ്ഞാതയഃ സസുതാഃ സ്ത്രിയഃ

ഗാന്ധാരി, ദ്രൗപദി, സुभദ്ര, ഉത്തര, കൃപി, പാണ്ഡുവിന്റെ മറ്റു ഭാര്യമാർ, അവരുടെ മക്കൾ, ബന്ധുവായ സ്ത്രീകൾ എന്നിവരും,

പ്രത്യുജ്ജഗ്മുഃ പ്രഹര്ഷേണ പ്രാണം തന്വ ഇവാഗതമ് । അഭിസങ്‌ഗമ്യ വിധിവത് പരിഷ്വങ്‌ഗാഭിവാദനൈഃ

എല്ലാവരും അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ, ജീവൻ തന്നെ തിരിച്ചു വന്നതുപോലെ എഴുന്നേറ്റ്, യഥാവിധി സമീപിച്ച് അങ്കലാപ്പും നമസ്കാരവും നടത്തി സ്വീകരിച്ചു.

മുമുചുഃ പ്രേമബാഷ്പൌഘം വിരഹൌത്കണ്ഠ്യ കാതരാഃ । രാജാ തമര്ഹയാം ചക്രേ കൃതാസന പരിഗ്രഹമ്

വിരഹത്തിൽ ഉത്കണ്ഠയോടെ, അവർ പ്രേമഭാവത്തിൽ കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ചു; രാജാവ് അവനെ ആദരപൂർവ്വം ഇരിപ്പിടം നൽകി സ്വീകരിച്ചു.

തം ഭുക്തവന്തം വിശ്രാന്തം ആസീനം സുഖമാസനേ । പ്രശ്രയാവനതോ രാജാ പ്രാഹ തേഷാം ച ശ്രൃണ്വതാമ്

അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു വിശ്രമിച്ച് സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം നമിച്ച്, എല്ലാവരും കേൾക്കുമ്പോൾ സംസാരിച്ചു.

യുധിഷ്ഠിര ഉവാച । അപി സ്മരഥ നോ യുഷ്മത് പക്ഷച്ഛായാസമേധിതാന് । വിപദ്‍ഗണാദ് വിഷാഗ്ന്യാദേഃ മോചിതാ യത്സമാതൃകാഃ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നു, വിഷം, അഗ്നി തുടങ്ങിയ അനേകം അപകടങ്ങളിൽ നിന്ന് അമ്മയോടൊപ്പം രക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഞങ്ങളെ നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മയുണ്ടോ?

കയാ വൃത്ത്യാ വര്തിതം വഃ ചരദ്‌ഭിഃ ക്ഷിതിമണ്ഡലമ് । തീര്ഥാനി ക്ഷേത്രമുഖ്യാനി സേവിതാനീഹ ഭൂതലേ

ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിച്ചു? ഈ ഭൂമിയിലെ പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളും പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിച്ചോ?

ഭവദ്വിധാ ഭാഗവതാഃ തീര്ഥഭൂതാഃ സ്വയം വിഭോ । തീര്ഥീകുര്വന്തി തീര്ഥാനി സ്വാന്തഃസ്ഥേന ഗദാഭൃതാ

സ്വാമി, നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ഭക്തന്മാർ തന്നെ തീർത്ഥങ്ങൾ തന്നെയാണ്; അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഗദാധരൻ വസിക്കുന്നതിനാൽ, അവർ പോകുന്നിടത്തെല്ലാം അതു വിശുദ്ധമാവുന്നു.

അപി നഃ സുഹൃദസ്താത ബാന്ധവാഃ കൃഷ്ണദേവതാഃ । ദൃഷ്ടാഃ ശ്രുതാ വാ യദവഃ സ്വപുര്യാം സുഖമാസതേ

പ്രിയനേ, നമ്മുടെ സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും, കൃഷ്ണഭക്തരായ യാദവന്മാർ, എങ്ങനെയാണെന്ന് കണ്ടോ, കേട്ടോ? അവർക്കു അവരുടെ നഗരത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാമോ?

ഇത്യുക്തോ ധര്മരാജേന സര്വം തത് സമവര്ണയത് । യഥാനുഭൂതം ക്രമശോ വിനാ യദുകുലക്ഷയമ്

ധർമ്മരാജാവിന്റെ ഈ ചോദ്യം കേട്ട്, അവൻ അനുഭവിച്ചതെല്ലാം ക്രമമായി വിശദമായി പറഞ്ഞു; യദുകുലത്തിന്റെ നാശം മാത്രം മറച്ചു വച്ചു.

നന്വപ്രിയം ദുര്വിഷഹം നൃണാം സ്വയമുപസ്ഥിതമ് । നാവേദയത് സകരുണോ ദുഃഖിതാന് ദ്രഷ്ടുമക്ഷമഃ

അവസാനത്തിൽ ദുഃഖകരവും സഹിക്കാനാവാത്തതുമായ ഒരു സംഭവം സംഭവിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, മറ്റുള്ളവരുടെ ദു:ഖം കാണാൻ കഴിയാത്തതുകൊണ്ട്, കരുണയോടെ അതു അവൻ പറഞ്ഞില്ല.

കഞ്ചിത് കാലമഥ അവാത്സീത് സത്കൃതോ ദേവവത്സുഖമ് । ഭ്രാതുര്ജ്യേഷ്ഠസ്യ ശ്രേയസ്കൃത് സര്വേഷാം സുഖമാവഹന്

അവൻ കുറേ നാൾ അവിടെ ദൈവത്തോടു സമമായ ആദരവോടെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു; മൂത്ത സഹോദരനും എല്ലാവർക്കും ഭാവുകം നൽകുകയും ചെയ്തു.

അബിഭ്രദര്യമാ ദണ്ഡം യഥാവത് അഘകാരിഷു । യാവദ് ദധാര ശൂദ്രത്വം ശാപാത് വര്ഷശതം യമഃ

അര്യമൻ കുറ്റം ചെയ്തവരെ യുക്തമായ രീതിയിൽ ശിക്ഷിച്ചു; യമൻ ഒരു ശാപം മൂലം നൂറു വർഷം ശൂദ്രനായി ജീവിച്ചു.

യുധിഷ്ഠിരോ ലബ്ധരാജ്യോ ദൃഷ്ട്വാ പൌത്രം കുലന്ധരമ് । ഭ്രാതൃഭിര്ലോകപാലാഭൈഃ മുമുദേ പരയാ ശ്രിയാ

യുധിഷ്ഠിരൻ രാജ്യം വീണ്ടെടുത്ത്, തന്റെ മകനായ മകനെ വംശത്തിന്റെ ഭാവി കാണുമ്പോൾ, ലോകപാലന്മാരെപ്പോലെയുള്ള സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം പരമസൗഭാഗ്യത്തോടെ സന്തോഷിച്ചു.

ഏവം ഗൃഹേഷു സക്താനാം പ്രമത്താനാം തദീഹയാ । അത്യക്രാമത് അവിജ്ഞാതഃ കാലഃ പരമദുസ്തരഃ

ഇങ്ങനെ, വീട്ടിലേയ്ക്കു മാത്രം ആസക്തരായി, അശ്രദ്ധയോടെ ജീവിതം നയിക്കുന്നവർക്കു, അതികഠിനമായ കാലം അറിയാതെ കടന്നു പോകുന്നു.

വിദുരസ്തത് അഭിപ്രേത്യ ധൃതരാഷ്ട്രം അഭാഷത । രാജന് നിര്ഗമ്യതാം ശീഘ്രം പശ്യേദം ഭയമാഗതമ്

വിദുരൻ ഈ അവസ്ഥ മനസ്സിലാക്കി, ധൃതരാഷ്ട്രനോട് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഉടൻ പുറപ്പെടുക; ഭയം വന്നു കഴിഞ്ഞു എന്ന് കാണൂ.

പ്രതിക്രിയാ ന യസ്യേഹ കുതശ്ചിത് കര്ഹിചിത് പ്രഭോ । സ ഏഷ ഭഗവാന് കാലഃ സര്വേഷാം നഃ സമാഗതഃ

സ്വാമി, ഇവിടെ എവിടെയും, എപ്പോഴും, ഇതിന് പ്രതിവിധി ഇല്ല; ഈ കാലം, ഭഗവാൻ തന്നെയാണ്, നമ്മെല്ലാവർക്കും വന്നിരിക്കുന്നു.

യേന ചൈവാഭിപന്നോഽയം പ്രാണൈഃ പ്രിയതമൈരപി । ജനഃ സദ്യോ വിയുജ്യേത കിമുതാന്യൈഃ ധനാദിഭിഃ

ഏതൊരുവൻ പോലും, ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരെയും, ജീവനും, ഈ കാലം പിടിച്ചെടുക്കുന്നു; പിന്നെ ധനം മുതലായ മറ്റെല്ലാം എളുപ്പത്തിൽ പോകില്ലേ?

പിതൃഭ്രാതൃസുഹൃത്പുത്രാ ഹതാസ്തേ വിഗതം വയഃ । ആത്മാ ച ജരയാ ഗ്രസ്തഃ പരഗേഹമുപാസസേ

പിതാക്കന്മാർ, സഹോദരങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കൾ, മക്കൾ — എല്ലാവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു; യൗവനം പോയി; വൃദ്ധാവസ്ഥ ശരീരം പിടിച്ചു; നീ മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ കഴിയുന്നു.

അഹോ മഹീയസീ ജന്തോഃ ജീവിതാശാ യയാ ഭവാന് । ഭീമാപവര്ജിതം പിണ്ഡം ആദത്തേ ഗൃഹപാലവത്

ജീവൻ നിലനിൽക്കട്ടെ എന്ന ആഗ്രഹം മനുഷ്യനിൽ എത്ര വലിയതാണെന്ന് നോക്കൂ; നീ ഭീമൻ ഉപേക്ഷിച്ച ഭക്ഷണം വീട്ടുകാവലുകാരനെപ്പോലെ സ്വീകരിക്കുന്നു.

അഗ്നിര്നിസൃഷ്ടോ ദത്തശ്ച ഗരോ ദാരാശ്ച ദൂഷിതാഃ । ഹൃതം ക്ഷേത്രം ധനം യേഷാം തദ്ദത്തൈരസുഭിഃ കിയത്

അഗ്നി വച്ചു, ദാനം നൽകി, വിഷം കൊടുത്തു, ഭാര്യമാർ അപമാനിക്കപ്പെട്ടു, ഭൂമി-സമ്പത്ത് കവർന്നു — ഇതിന് വേണ്ടി ജീവൻ കൊടുത്തവർക്ക് എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?

തസ്യാപി തവ ദേഹോഽയം കൃപണസ്യ ജിജീവിഷോഃ । പരൈത്യനിച്ഛതോ ജീര്ണോ ജരയാ വാസസീ ഇവ

ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദയനീയനായ നീയുടേയും ഈ ശരീരം, വൃദ്ധാവസ്ഥ കൊണ്ട് ചീഞ്ഞു, ഇഷ്ടമില്ലെങ്കിലും പഴയ വസ്ത്രംപോലെ വിട്ടുപോകും.

ഗതസ്വാര്ഥമിമം ദേഹം വിരക്തോ മുക്തബന്ധനഃ । അവിജ്ഞാതഗതിഃ ജഹ്യാത് സ വൈ ധീര ഉദാഹൃതഃ

ഈ ശരീരത്തിൽ ഇനി ഉദ്ദേശം ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ബന്ധങ്ങൾ വിട്ട് വിരക്തനായവൻ, എവിടേക്കു പോകുന്നു എന്നതിൽ ചിന്തിക്കാതെ, അതു ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവനാണ് ധീരൻ.

യഃ സ്വകാത്പരതോ വേഹ ജാതനിര്വേദ ആത്മവാന് । ഹൃദി കൃത്വാ ഹരിം ഗേഹാത് പ്രവ്രജേത് സ നരോത്തമഃ

സ്വന്തം കാരണത്താലോ മറ്റൊരാളുടെ കാരണത്താലോ, നിരാശയും ആത്മസമാധാനവും പ്രാപിച്ച്, ഹരിയെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, വീട്ടുവിട്ടുപോകുന്നവൻ മഹാനാണ്.

അഥോദീചീം ദിശം യാതു സ്വൈരജ്ഞാത ഗതിര്ഭവാന് । ഇതോഽര്വാക് പ്രായശഃ കാലഃ പുംസാം ഗുണവികര്ഷണഃ

അതിനാൽ, ആരും അറിയാതെ, വടക്കോട്ടു യാത്ര ചെയ്യുക; ഇനി മുതൽ, കാലം മനുഷ്യരെ ഗുണങ്ങളുടെ ആകർഷണത്തിലൂടെ അകറ്റുന്നു.

ഏവം രാജാ വിദുരേണാനുജേന പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്ബോധിത ആജമീഢഃ । ഛിത്ത്വാ സ്വേഷു സ്നേഹപാശാന്ദ്രഢിമ്നോ നിശ്ചക്രാമ ഭ്രാതൃസന്ദര്ശിതാധ്വാ

ഇങ്ങനെ, രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ, തന്റെ അറിവുള്ള ഇളയ സഹോദരൻ വിദ്യുരന്റെ ഉപദേശത്താൽ ഉണർന്നു, സ്വന്തം കുടുംബത്തോടുള്ള ശക്തമായ സ്നേഹബന്ധങ്ങൾ വെട്ടി, സഹോദരൻ കാണിച്ച വഴിയിൽ പുറപ്പെട്ടു.

പതിം പ്രയാന്തം സുബലസ്യ പുത്രീ പതിവ്രതാ ചാനുജഗാമ സാധ്വീ । ഹിമാലയം ന്യസ്തദണ്ഡപ്രഹര്ഷം മനസ്വിനാമിവ സത്സമ്പ്രഹാരഃ

സുബലന്റെ മകൾ ആയ ഗന്ധാരി, ഭർത്താവിനോടുള്ള വിശുദ്ധമായ ഭക്തിയോടെ, ഭർത്താവ് യാത്രയാകുമ്പോൾ അവനെ പിന്തുടർന്നു. അവൾ തന്റെ ഭർത്താവിനോടുള്ള അർപ്പണത്തോടെ അധികാരചിഹ്നം വച്ചുവെച്ചു, മഹാത്മാക്കൾ ജീവിതബന്ധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.

അജാതശത്രുഃ കൃതമൈത്രോ ഹുതാഗ്നിഃ വിപ്രാന് നത്വാ തിലഗോഭൂമിരുക്മൈഃ । ഗൃഹം പ്രവിഷ്ടോ ഗുരുവന്ദനായ ന ചാപശ്യത് പിതരൌ സൌബലീം ച

അജാതശത്രു, എല്ലാവരുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ച്, ഹോമങ്ങൾ നടത്തി, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ എള്ളും പശുവും നിലവും പൊന്നും നൽകി ആദരിച്ചു. പിന്നെ ഗുരുക്കളെ വണങ്ങാൻ വീട്ടിൽ കയറി, പക്ഷേ മാതാപിതാക്കളെയും സുബലന്റെ മകളെയും കണ്ടില്ല.