ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ന യദ്വചശ്ചിത്രപദം ഹരേര്യശോ ജഗത്പവിത്രം പ്രഗൃണീത കര്ഹിചിത് । തദ് ധ്വാങ്‌ക്ഷതീര്ഥം ന തു ഹംസസേവിതം യത്രാച്യുതസ്തത്ര ഹി സാധവോഽമലാഃ

ഹരിയുടെ മഹത്വം ഉയർത്തിപ്പറയാത്ത, എത്ര മനോഹരമായ വാക്കുകളായാലും, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതല്ലെങ്കിൽ, അത് കാക്കകൾ മാത്രം കുളിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്; അച്യുതൻ ഉള്ളിടത്താണ് ശുദ്ധഭക്തന്മാർ ഉണ്ടാകുന്നത്.

തദ്വാഗ്വിസര്ഗോ ജനതാഘസംപ്ലവോ യസ്മിന് പ്രതിശ്ലോകമബദ്ധവത്യപി । നാമാന്യനന്തസ്യ യശോഽങ്‌കിതാനി യത് ശ്രൃണ്വന്തി ഗായന്തി ഗൃണന്തി സാധവഃ

അനന്തന്റെ നാമവും മഹത്വവും ഉള്ളതും, പാടലത്തിൽ പൂർണ്ണതയില്ലെങ്കിലും, ആ വാക്കുകളുടെ സൃഷ്ടി ജനങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയുന്നു; സന്മാർഗ്ഗികൾ അതു കേൾക്കും, പാടും, സ്മരിക്കും.

നൈഷ്കര്മ്യമപ്യച്യുത ഭാവവര്ജിതം ന ശോഭതേ ജ്ഞാനമലം നിരഞ്ജനമ് । കുതഃ പുനഃ ശശ്വദഭദ്രമീശ്വരേ ന ഹ്യര്പിതം കര്മ യദപ്യനുത്തമമ്

അച്യുതാ, ഭക്തിയില്ലാത്ത നിർലോഭകർമ്മവും ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനവും പ്രകാശിക്കില്ല; ഭഗവാനെ സമർപ്പിക്കാത്ത എത്ര ഉത്തമമായ കർമ്മങ്ങൾക്കും സ്ഥിരമായ ശുഭഫലം ഉണ്ടാകുമോ?

യശഃശ്രിയാമേവ പരിശ്രമഃ പരോ വര്ണാശ്രമാചാരതപഃശ്രുതാദിഷു । അവിസ്മൃതിഃ ശ്രീധരപാദപദ്മയോഃ ഗുണാനുവാദശ്രവണാദരാദിഭിര്ഹരേഃ

യശസ്സിനും ഐശ്വര്യത്തിനും വേണ്ടി വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം, തപസ്സ്, പഠനം തുടങ്ങിയവയിലേക്കുള്ള എല്ലാ പരിശ്രമവും, ശ്രീധരന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ നിരന്തരമായി ഓർക്കാനും ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കാനും പാടാനും സഹായിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന് പരമോന്നതമായ മൂല്യം.

(മിശ്ര-൧൧,൧൨) അവിസ്മൃതിഃ കൃഷ്ണപദാരവിന്ദയോഃ ക്ഷിണോത്യഭദ്രാണി ച ശം തനോതി ച । സത്ത്വസ്യ ശുദ്ധിം പരമാത്മഭക്തിം ജ്ഞാനം ച വിജ്ഞാനവിരാഗയുക്തമ്

കൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നത് എല്ലാ അശുഭതകളും അകറ്റുകയും, ക്ഷേമം നൽകുകയും, മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, പരമാത്മഭക്തിയും, ജ്ഞാനവും, വിവേകവും, വൈരാഗ്യവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

(ഇംദ്രവജ്രാ) യൂയം ദ്വിജാഗ്ര്യാ ബത ഭൂരിഭാഗാ യച്ഛശ്വദാത്മന്യഖിലാത്മഭൂതമ് । നാരായണം ദേവമദേവമീശം അജസ്രഭാവാ ഭജതാവിവേശ്യ

മഹാഭാഗ്യശാലികളാണ് നിങ്ങൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ, കാരണം നിങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ആ നാരായണനെ—ദേവന്മാരുടെ ദേവനെയും, ഈശ്വരനെയും, സകലജീവരൂപിയായവനെയും—ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിച്ച് ഭജിക്കുന്നു.

(മിശ്ര-൧൧,൧൨) അഹം ച സംസ്മാരിത ആത്മതത്ത്വം ശ്രുതം പുരാ മേ പരമര്ഷിവക്ത്രാത് । പ്രായോപവേശേ നൃപതേഃ പരീക്ഷിതഃ സദസ്യൃഷീണാം മഹതാം ച ശ്രൃണ്വതാമ്

ഞാനും ആത്മതത്ത്വം ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതു ഞാൻ പുരാതനകാലത്ത് പരമർഷിയുടെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടതാണ്, രാജാവ് പരിചിത്ത് പ്രായോപവേശം ആചരിച്ചപ്പോൾ മഹർഷിമാരുടെയും സന്മാർഗ്ഗികളുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ.

(അനുഷ്ടുപ്) ഏതദ്വഃ കഥിതം വിപ്രാഃ കഥനീയോരുകര്മണഃ । മാഹാത്മ്യം വാസുദേവസ്യ സര്വാശുഭവിനാശനമ്

വൈദ്യന്മാരേ, മഹാത്മാവായ വാസുദേവന്റെ മഹത്വവും, അവന്റെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്ന മഹത്തായ കർമ്മങ്ങളും ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിവരിച്ചു.

യ ഏതത്ശ്രാവയേന്നിത്യം യാമക്ഷണമനന്യധീഃ । ശ്രദ്ധാവാന് യോഽനുശ്രൃണുയാത് പുനാത്യാത്മാനമേവ സഃ

ആർക്കെങ്കിലും, അനന്യചിത്തനായി, വിശ്വാസത്തോടെ, ഈ കഥയെ പ്രതിദിനം—even ഒരു നിമിഷം—even വായിക്കുകയോ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ തന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കും.

ദ്വാദശ്യാമേകാദശ്യാം വാ ശ്രൃണ്വന്നായുഷ്യവാന് ഭവേത് । പഠത്യനശ്നന് പ്രയതഃ തതോ ഭവത്യപാതകീ

ദ്വാദശിയിലും ഏകാദശിയിലും ഇതു കേൾക്കുന്നവന് ദീർഘായുസ്സു ലഭിക്കും; ഉപവാസത്തോടെ, ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ഇതു വായിക്കുന്നവൻ പാപരഹിതനാകും.

പുഷ്കരേ മഥുരായാം ച ദ്വാരവത്യാം യതാത്മവാന് । ഉപോഷ്യ സംഹിതാമേതാം പഠിത്വാ മുച്യതേ ഭയാത്

പുഷ്കരം, മഥുര, ദ്വാരക എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ ആത്മസംയമനം പാലിച്ച് ഉപവാസം ചെയ്തു ഈ സംഹിത പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ഭയത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടുന്നു.

ദേവതാ മുനയഃ സിദ്ധാഃ പിതരോ മനവോ നൃപാഃ । യച്ഛന്തി കാമാന് ഗൃണതഃ ശ്രൃണ്വതോ യസ്യ കീര്തനാത്

ആർ ആരുടേയും മഹത്വം പാടുകയോ കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ, മുനികൾ, സിദ്ധന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, മനുക്കൾ, രാജാക്കന്മാർ എന്നിവർ അവരുടെ ഇഷ്ടങ്ങൾ അനുവദിക്കുന്നു.

ഋചോ യജൂംഷി സാമാനി ദ്വിജോഽധീത്യാനുവിന്ദതേ । മധുകുല്യാ ഘൃതകുല്യാഃ പയഃകുല്യാശ്ച തത്ഫലമ്

രിഗ്, യജുർ, സാമവേദങ്ങൾ പഠിക്കുന്ന ദ്വിജൻ തേൻ, നെയ്യ്, പാലിന്റെ പ്രവാഹങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഫലങ്ങൾ നേടുന്നു.

പുരാണസംഹിതാം ഏതാം അധീത്യ പ്രയതോ ദ്വിജഃ । പ്രോക്തം ഭഗവതാ യത്തു തത്പദം പരമം വ്രജേത്

ഭക്തിയോടെ ഈ പുരാണസംഹിത പഠിക്കുന്ന ദ്വിജൻ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.

വിപ്രോഽധീത്യാപ്നുയാത് പ്രജ്ഞാം രാജന്യോദധിമേഖലാമ് । വൈശ്യോ നിധിപതിത്വം ച ശൂദ്രഃ ശുധ്യേത പാതകാത്

പഠനത്തിലൂടെ ബ്രാഹ്മണന് ജ്ഞാനം ലഭിക്കും, ക്ഷത്രിയന് സമുദ്രാധിപത്യം, വൈശ്യന് ധനാധിപത്യം, ശൂദ്രൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് ശുദ്ധി നേടും.

(unknown) കലിമലസംഹതികാലനോഽഖിലേശോ ഹരിരിതരത്ര ന ഗീയതേ ഹ്യഭീക്ഷ്ണമ് । ഇഹ തു പുനര്ഭഗവാനശേഷമൂര്തിഃ പരിപഠിതോഽനുപദം കഥാപ്രസങ്‌ഗൈഃ

മറ്റിടങ്ങളിൽ കലിയുഗത്തിലെ മലിനതയെ ദഹിപ്പിക്കുന്ന സർവ്വാധിപനായ ഹരി എപ്പോഴും പാടപ്പെടുന്നില്ല; എന്നാൽ ഇവിടെ അശേഷരൂപിയായ ഭഗവാൻ ഓരോ ശ്ലോകവും കഥകളുടെ ഇടയിൽ പൂർണ്ണമായി പാരായണം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

(പുഷ്പിതാഗ്രാ) തമഹമജമനന്തമാത്മതത്ത്വം ജഗദുദയസ്ഥിതിസംയമാത്മശക്തിമ് । ദ്യുപതിഭിരജശക്രശങ്‌കരാദ്യൈഃ ദുരവസിതസ്തവമച്യുതം നതോഽസ്മി

ജനനമില്ലാത്തവനും അനന്തനും സ്വരൂപസത്യനുമായ, ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, നില, ലയങ്ങൾ നടത്തുന്ന ശക്തിയുള്ളവനും, ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ, ശിവൻ തുടങ്ങിയ ദേവന്മാർക്കു പോലും പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാനാവാത്തവനും ആയ അച്യുതനേ, ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

ഉപചിതനവശക്തിഭിഃ സ്വ ആത്മനി ഉപരചിതസ്ഥിരജങ്‌ഗമാലയായ । ഭഗവത ഉപലബ്ധിമാത്രധാമ്നേ സുരഋഷഭായ നമഃ സനാതനായ

സ്വന്തം ശക്തിയാൽ സൃഷ്ടിച്ച നിലനിൽക്കുന്നവയും ചലിക്കുന്നവയും ഉള്ള ലോകങ്ങളെ ഉള്ളിൽ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവനും, ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം ഭാഗ്യവാന്മാർക്ക് മാത്രം അനുഭവിക്കാവുന്നതുമായ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശാശ്വതനേ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

(മാലിനീ) സ്വസുഖനിഭൃതചേതാസ്തദ്വ്യുദസ്താന്യഭാവോഽപി അജിതരുചിരലീലാകൃഷ്ടസാരസ്തദീയമ് । വ്യതനുത കൃപയാ യഃ തത്ത്വദീപം പുരാണം തമഖിലവൃജിനഘ്നം വ്യാസസൂനും നതോഽസ്മി

സ്വന്തം ആനന്ദത്തിൽ ലീനനായി മറ്റൊന്നും മനസ്സിൽ ഇല്ലാതിരുന്ന്, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭഗവാന്റെ മനോഹരമായ ലീലയിൽ ആകർഷിതനായി, കരുണകൊണ്ട് ഈ സത്യദീപമായ പുരാണം വെളിപ്പെടുത്തിയ, എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന വ്യാസപുത്രനേ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

സൂത ഉവാച । വിദുരസ്തീര്ഥയാത്രായാം മൈത്രേയാദാത്മനോ ഗതിമ് । ജ്ഞാത്വാഗാt ഹാസ്തിനപുരം തയാവാപ്തവിവിത്സിതഃ

സൂതൻ പറഞ്ഞു: തീർത്ഥയാത്രയിൽ മൈത്രേയനിൽ നിന്ന് ആത്മാവിന്റെ മാർഗം അറിഞ്ഞ്, വിദ്യുരൻ തന്റെ ജ്ഞാനപിപാസ തൃപ്തിയായി ഹസ്തിനാപുരത്തേക്ക് മടങ്ങി.

യാവതഃ കൃതവാന് പ്രശ്നാന് ക്ഷത്താ കൌഷാരവാഗ്രതഃ । ജാതൈകഭക്തിഃ ഗോവിന്ദേ തേഭ്യശ്ചോപരരാമ ഹ

വിദ്യുരൻ കൗഷാരവൻ മുന്നിൽ എത്രകാലം ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചോ, ആ കാലം മുഴുവൻ ഗോവിന്ദനിൽ ഏകഭക്തി വളർന്നു; പിന്നീട് അവൻ ചോദ്യങ്ങൾ നിർത്തി.

തം ബന്ധുമാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ധര്മപുത്രഃ സഹാനുജഃ । ധൃതരാഷ്ട്രോ യുയുത്സുശ്ച സൂതഃ ശാരദ്വതഃ പൃഥാ

അവരുടേയും ബന്ധുവായ വിദ്യുരനെ തിരിച്ചെത്തുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ധർമപുത്രനും സഹോദരന്മാരും, ധൃതരാഷ്ട്രനും, യുയുത്സുവും, സൂതനും, കൃപനും, പൃഥയും,

ഗാന്ധാരീ ദ്രൌപദീ ബ്രഹ്മന് സുഭദ്രാ ചോത്തരാ കൃപീ । അന്യാശ്ച ജാമയഃ പാണ്ഡോഃ ജ്ഞാതയഃ സസുതാഃ സ്ത്രിയഃ

ഗാന്ധാരി, ദ്രൗപദി, സुभദ്ര, ഉത്തര, കൃപി, പാണ്ഡുവിന്റെ മറ്റു ഭാര്യമാർ, അവരുടെ മക്കൾ, ബന്ധുവായ സ്ത്രീകൾ എന്നിവരും,

പ്രത്യുജ്ജഗ്മുഃ പ്രഹര്ഷേണ പ്രാണം തന്വ ഇവാഗതമ് । അഭിസങ്‌ഗമ്യ വിധിവത് പരിഷ്വങ്‌ഗാഭിവാദനൈഃ

എല്ലാവരും അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ, ജീവൻ തന്നെ തിരിച്ചു വന്നതുപോലെ എഴുന്നേറ്റ്, യഥാവിധി സമീപിച്ച് അങ്കലാപ്പും നമസ്കാരവും നടത്തി സ്വീകരിച്ചു.

മുമുചുഃ പ്രേമബാഷ്പൌഘം വിരഹൌത്കണ്ഠ്യ കാതരാഃ । രാജാ തമര്ഹയാം ചക്രേ കൃതാസന പരിഗ്രഹമ്

വിരഹത്തിൽ ഉത്കണ്ഠയോടെ, അവർ പ്രേമഭാവത്തിൽ കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ചു; രാജാവ് അവനെ ആദരപൂർവ്വം ഇരിപ്പിടം നൽകി സ്വീകരിച്ചു.

തം ഭുക്തവന്തം വിശ്രാന്തം ആസീനം സുഖമാസനേ । പ്രശ്രയാവനതോ രാജാ പ്രാഹ തേഷാം ച ശ്രൃണ്വതാമ്

അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു വിശ്രമിച്ച് സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം നമിച്ച്, എല്ലാവരും കേൾക്കുമ്പോൾ സംസാരിച്ചു.

യുധിഷ്ഠിര ഉവാച । അപി സ്മരഥ നോ യുഷ്മത് പക്ഷച്ഛായാസമേധിതാന് । വിപദ്‍ഗണാദ് വിഷാഗ്ന്യാദേഃ മോചിതാ യത്സമാതൃകാഃ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നു, വിഷം, അഗ്നി തുടങ്ങിയ അനേകം അപകടങ്ങളിൽ നിന്ന് അമ്മയോടൊപ്പം രക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഞങ്ങളെ നിങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മയുണ്ടോ?

കയാ വൃത്ത്യാ വര്തിതം വഃ ചരദ്‌ഭിഃ ക്ഷിതിമണ്ഡലമ് । തീര്ഥാനി ക്ഷേത്രമുഖ്യാനി സേവിതാനീഹ ഭൂതലേ

ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിച്ചു? ഈ ഭൂമിയിലെ പ്രധാന തീർത്ഥങ്ങളും പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും സന്ദർശിച്ചോ?

ഭവദ്വിധാ ഭാഗവതാഃ തീര്ഥഭൂതാഃ സ്വയം വിഭോ । തീര്ഥീകുര്വന്തി തീര്ഥാനി സ്വാന്തഃസ്ഥേന ഗദാഭൃതാ

സ്വാമി, നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ഭക്തന്മാർ തന്നെ തീർത്ഥങ്ങൾ തന്നെയാണ്; അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഗദാധരൻ വസിക്കുന്നതിനാൽ, അവർ പോകുന്നിടത്തെല്ലാം അതു വിശുദ്ധമാവുന്നു.