ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഉപേക്ഷാതഃ കലൌ മന്ദൌ വൃദ്ധൌ ജാതൌ സുതൌ തവ । തഥാപി ചിന്താം മുഞ്ച ത്വം ഉപായം ചിന്തയാമ്യഹമ്

നിന്റെ അവഗണന മൂലം, ഈ കലിയുഗത്തിൽ നിന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ദുർബലരും വയസ്സായവരുമായി. എന്നാലും നീ വിഷമിക്കേണ്ട, ഞാൻ ഒരു മാർഗം കണ്ടെത്തും.

കലിനാ സദൃശഃ കോഽപി യുഗോ നാസ്തി വരാനനേ । തസ്മിന് ത്വാം സ്ഥാപയിഷ്യാമി ഗേഹേ ഗേഹേ ജനേ ജനേ

സുന്ദരിയേ, കലിയുഗം പോലൊരു കാലം വേറൊന്നുമില്ല. ആ കാലത്ത് ഞാൻ നിന്നെ ഓരോ വീട്ടിലും, എല്ലാവരുടെയും ഇടയിലും സ്ഥാപിക്കും.

അന്യധര്മാന് തിരസ്കൃത്യ പുരസ്കൃത്യ മഹോത്സവാന് । തദാ നാഹം ഹരേര്ദാസോ ലോകേ ത്വാം ന പ്രവര്തയേ

മറ്റു ധർമ്മങ്ങൾ വിട്ട്, മഹോത്സവങ്ങൾ മുൻനിർത്തുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ ഹരിയെ സേവിക്കുകയോ, നിന്നെ ലോകത്ത് പ്രചരിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.

ത്വദ് അന്വിതാശ്ച യേ ജീവാ ഭവിഷ്യന്തി കലൌ ഇഹ । പാപിനോഽപി ഗമിഷ്യന്തി നിര്ഭയം കൃഷ്ണമന്ദിരമ്

ഈ കലിയുഗത്തിൽ നിന്നോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നവർ, പാപികൾ ആയാലും, ഭയമില്ലാതെ കൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകും.

യേഷാം ചിത്തേ വസേദ്‌ഭക്തിഃ സര്വദാ പ്രേമരൂപിണീ । നതേ പശ്യന്തി കീനാശം സ്വപ്നേഽപ്യമലമൂര്തയഃ

ആരുടെയോ ഹൃദയം സ്നേഹരൂപിയായ ഭക്തിയാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ, അശുദ്ധരായവർക്ക് സ്വപ്നത്തിൽ പോലും അവരെ ദോഷം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.

ന പ്രേതോ ന പിശാചോ വാ രാക്ഷസോ വാസുരോഽപി വാ । ഭക്തിയുക്തമനസ്കാനാം സ്പര്ശനേ ന പ്രഭുര്ഭവേത്

ഭക്തിയുള്ള മനസ്സുള്ളവരെ ഭൂതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, രാക്ഷസന്മാർ, അസുരന്മാർ ഇവരൊന്നിനും തൊട്ടു പോലും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ന തപോഭിര്ന വേദൈശ്ച ന ജ്ഞാനേനാപി കര്മണാ । ഹരിര്ഹി സാധ്യതേ ഭക്ത്യാ പ്രമാണം തത്ര ഗോപികാഃ

തപസ്സിനാലോ, വേദങ്ങളാലോ, ജ്ഞാനത്താലോ, കര്‍മങ്ങളാലോ ഹരിയെ നേടാൻ കഴിയില്ല; ഭക്തിയാൽ മാത്രം സാധ്യമാണ്. അതിന് ഉദാഹരണം ഗോപികമാർ തന്നെയാണ്.

നൃണാം ജന്മസഹസ്രേണ ഭക്തൌ പ്രീതിര്ഹി ജായതേ । കലൌ ഭക്തിഃ കലൌ ഭക്തിഃ ഭക്ത്യാ കൃഷ്ണഃ പുരഃ സ്ഥിതഃ

മാനുഷജന്മങ്ങൾ ആയിരം കഴിഞ്ഞാലാണ് ഭക്തിയിലേക്കുള്ള സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്നത്. കലിയുഗത്തിൽ ഭക്തിയാണ് പ്രധാനമായത്; ഭക്തിയാൽ കൃഷ്ണൻ നേരിൽ പ്രത്യക്ഷനാകും.

ഭക്തിദ്രോഅകരാ യേ ച തേ സീദന്തി ജഗത്ത്രയേ । ദുര്വാസാ ദുഃഖമാപന്നഃ പുരാ ഭക്തവിനിന്ദകഃ

ഭക്തിയെ വിരോധിക്കുന്നവർ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും തകർന്നുപോകും. ഒരിക്കൽ ഭക്തിയെ അപമാനിച്ചതിനാൽ ദുർവാസൻ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.

അലം വ്രതൈഃ അലം തീര്ഥൈഃ അലം യോഗൈരലം മഖൈഃ । അലം ജ്ഞാനകഥാലാപൈഃ ഭക്തിരേകൈവ മുക്തിദാ

വ്രതങ്ങൾ മതിയാകൂ, തീർത്ഥാടനങ്ങൾ മതിയാകൂ, യോഗങ്ങളും യാഗങ്ങളും മതിയാകൂ, ജ്ഞാനചർച്ചകളും മതിയാകൂ; മോക്ഷം നൽകുന്നത് ഭക്തി മാത്രം.

സൂത ഉവാച - ഇതി നാരദനിര്ണീതം സ്വമായാത്മ്യം നിശമ്യ സാ । സര്വാങ്ഗപുഷ്ടിസംയുക്താ നാരദം വാക്യമവ്രവീത്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ നാരദൻ തന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കിയതുകേട്ട്, സർവ്വശ്രേയസ്സും ലഭിച്ച അവൾ നാരദനോട് പറഞ്ഞു.

ഭക്തിരുവാച - അഹോ നാരദ ധന്യോഽസി പ്രീതിസ്തേ മയി നിശ്ചലാ । ന കദാചിദ് വിമുഞ്ചാമി ചിത്തേ സ്ഥാസ്യാമി സര്വദാ

ഭക്തി പറഞ്ഞു: നാരദാ, നീ എത്ര ഭാഗ്യവാനാണ്! നിന്റെ സ്നേഹം എന്നിൽ അചഞ്ചലമാണ്. ഞാൻ ഒരിക്കലും നിന്നെ വിട്ടുപോകില്ല; എപ്പോഴും നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ താമസിക്കും.

കൃപാലുനാ ത്വയാ സാധോ മദ്‌ബാധാ ധ്വംസിതാ ക്ഷണാത് । പുത്രയോശ്ചേതനാ നാസ്തി തതോ ബോധയ ബോധയ

ദയാനിധിയായ സാദ്ധോ, നിന്റെ കൃപകൊണ്ട് എന്റെ കഷ്ടം ഒരു നിമിഷത്തിൽ അകന്നു. എന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർക്ക് ബോധമില്ല; അതുകൊണ്ട് അവരെ ഉണർത്തണം, ഉണർത്തണം.

സൂത ഉവാച - തസ്യാ വചഃ സമാകര്ണ്യ കാരുണ്യം നാരദോ ഗതഃ । തയോര്ബോധനമാരേഭേ കരാഗ്രേണ വിമര്ദയന്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, നാരദൻ കരുണയോടെ ഇരുവരെയും ഉണർത്താൻ കൈവിരലുകൾ കൊണ്ടു തൊട്ടു.

മുഖം സംയോജ്യ കര്ണാന്തേ ശബ്ദമുച്ചൈഃ സമുച്ചരന് । ജ്ഞാന പ്രബുധ്യതാം ശീഘ്രം രേ വൈരാഗ്യ പ്രബുധ്യതാമ്

വായ് അവരുടെ ചെവിക്ക് അടുത്ത് വച്ചു, ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു: 'ജ്ഞാനാ, വേഗം ഉണരൂ! വൈരാഗ്യാ, ഉണരൂ!''

വേദവേദാന്തഘോഷൈശ്ച ഗീതാപാഠൈര്മുഹുര്മുഹുഃ । ബോധ്യമാനൌ തദാ തേന കഥംചിത് ചോത്ഥിതൌ ബലാത്

വേദവും വേദാന്തവും ഗീതയും ആവർത്തിച്ച് പാടി അവരെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചു. ഒടുവിൽ ബലമായി അവർ എങ്കിലും എഴുന്നേറ്റു.

നേത്രൈഃ അനവലോകന്തൌ ജൃമ്ഭന്തൌ സാലസാവുഭൌ । ബകവത്പലിതൌ പ്രായഃ ശുഷ്കകാഷ്ഠസമാങ്‍ഗകൌ

അവർ ഇരുവരും കണ്ണുകൾ തുറക്കാൻ കഴിയാതെ, പല്ല് കാണിച്ച് ആലസ്യത്തോടെ ഇരുന്നു; ബകപക്ഷിയെപ്പോലെ, ചാരനിറം കയറി, ഉണങ്ങിയ മരക്കഷ്ണംപോലെ ദുർബലരായി.

ക്ഷുത്ക്ഷാമൌ തൌ നിരീക്ഷ്യൈവ പുനഃ സ്വാപപരായണൌ । ഋഷിശ്ചിന്താപരോ ജാതഃ കിം വിധേയം മയേതി ച

അവരെ ഇരുവരെയും വിശേഷിച്ച് നോക്കിയപ്പോള്‍ വിശപ്പുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവരും വീണ്ടും ഉറക്കത്തിലാഴ്ന്നവരുമായിരുന്നു. ഈ ദൃശ്യങ്ങള്‍ കണ്ട ഋഷി ആഴത്തില്‍ ആലോചിച്ചു, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന ചിന്തയിലായിരുന്നു.

അഹോ നിദ്രാ കഥം യാതി വൃദ്ധത്വം ച മഹത്തരമ് । ചിന്തയന് ഇതി ഗോവിന്ദം സ്മാരയാമാസ ഭാര്ഗവ

അയ്യോ, ഉറക്കം എങ്ങനെ വരുന്നു? ഇത്രയും വൃദ്ധത എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ഭാര്‍ഗവന്‍ ഗോവിന്ദനെ ഓര്‍മ്മിച്ചു.

വ്യോമവാണീ തദൈവാഭൂത് മാ ഋഷേ ഖിദ്യതാമിതി । ഉദ്യമഃ സഫലസ്തേഽയം ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ

അപ്പോള്‍ തന്നെ ആകാശത്തില്‍ നിന്നൊരു ശബ്ദം കേട്ടു: 'ഋഷിയേ, വിഷമിക്കേണ്ട. നിന്റെ ശ്രമം ഫലപ്രദമാകും, ഇതില്‍ സംശയമില്ല.'

ഏതദര്ഥം തു സത്കര്മ സുരര്ഷേ ത്വം സമാചര । തത്തേ കര്മാഭിധാസ്യന്തി സാധവഃ സാധുഭൂഷണാഃ

ഇതിനായി, ദേവന്മാരിലെ ഋഷിയേ, നീ നല്ല പ്രവൃത്തികള്‍ ചെയ്യണം. നിന്റെ ഈ കര്‍മ്മം ധര്‍മ്മപരായണരായ മഹന്മാര്‍ പ്രശംസിക്കും.

സത്കര്മണി കൃതേ തസ്മിന് സനിദ്രാ വൃദ്ധതാനയോഃ । ഗമിഷ്യതി ക്ഷണാദ്‌ഭക്തിഃ സര്വതഃ പ്രസരിഷ്യതി

ആ നല്ല പ്രവൃത്തി ചെയ്താല്‍ അവരിലുണ്ടായിരുന്ന ഉറക്കവും വൃദ്ധതയും ഉടന്‍ മാറിപ്പോകും. ഭക്തി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കും.

ഇത്യാകാശവചഃ സ്പഷ്ടം തത്സര്വൈരപി വിശ്രുതമ് । നാരദോ വിസ്മയം ലേഭേ നേദം ജ്ഞാതമിതി ബ്രുവന്

ഇങ്ങനെ ആകാശവാണി വ്യക്തമായി എല്ലാവരും കേട്ടു. നാരദന്‍ അതില്‍ അത്ഭുതപ്പെട്ടു: 'ഇത് എനിക്ക് അറിയാമായിരുന്നില്ല' എന്നു പറഞ്ഞു.

നാരദ ഉവാച - അനയാഽഽകാശവാണ്യാപി ഗോപ്യത്വേന നിരൂപിതമ് । കിം വാ തത്സാധനം കാര്യം യേന കാര്യം ഭവേത് തയോഃ

നാരദന്‍ പറഞ്ഞു: 'ഈ ആകാശവാണിയിലൂടെയും കാര്യത്തിന്റെ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുത്തിയില്ല. അവരുടെ ലക്ഷ്യം സാധ്യമാകാന്‍ വേണ്ടിയുള്ള വഴി എന്താണ്? എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്?'

ക്വ ഭവിഷ്യന്തി സന്തസ്തേ കഥം ദാസ്യന്തി സാധനമ് । മയാത്ര കിം പ്രകര്തവ്യം യദുക്തം വ്യോമഭാഷയാ

'എവിടെയാണ് ആ മഹന്മാര്‍ ഉണ്ടാവുക? അവര്‍ എങ്ങനെ വഴി കാണിക്കും? ആകാശവാണിയില്‍ പറഞ്ഞതുപോലെ ഇവിടെ ഞാന്‍ എന്ത് ചെയ്യണം?'

സൂത ഉവാച - തത്ര ദ്വൌ അപി സംസ്ഥാപ്യ നിര്ഗതോ നാരദോ മുനിഃ । തീര്ഥം തീര്ഥം വിനിഷ്ക്രമ്യ പൃച്ഛന് മാര്ഗേ മുനീശ്വരാന്

സൂതന്‍ പറഞ്ഞു: 'അവരെ ഇരുവരെയും അവിടെ നിര്‍ത്തിയിട്ട്, നാരദമുനി പുറത്ത് പോയി. തീര്‍ത്ഥം തീര്‍ത്ഥം സന്ദര്‍ശിച്ചു, വഴിയില്‍ മഹര്‍ഷിമാരോടും ചോദിച്ചു.'

വൃത്താന്തഃ ശ്രൂയതേ സര്വൈഃ കിംചിത് നിശ്ചിത്യ നോച്യതേ । അസാധ്യം കേചന പ്രോചുഃ ദുര്ജ്ഞേയമിതി ചാപരേ । മൂകീഭൂതാസ്തഥാന്യേ തു കിയന്തസ്തു പലായിതാഃ

സമസ്തര്‍ക്കും ഈ സംഭവവിവരം കേള്‍ക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞു. പക്ഷേ, ആലോചിച്ചശേഷം ആരും ഉത്തരം പറഞ്ഞില്ല. ചിലര്‍ അതിന് സാധ്യമല്ലെന്നു പറഞ്ഞു, മറ്റുചിലര്‍ അതു മനസ്സിലാക്കാന്‍ ബുദ്ധിമുട്ടാണെന്നു പറഞ്ഞു; ചിലര്‍ മിണ്ടാതായി, കുറെപേര്‍ അവിടെ നിന്ന് പോയി.

ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീത് ത്രൈലോക്യേ വിസ്മയാവഹഃ । വേദവേദാന്തഘോഷൈശ്ച ഗീതാപാഠൈര്വിബോധിതമ്

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വലിയ ഒരു ആഹ്ലാദവും അത്ഭുതവും ഉണ്ടായി; വേദങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ഗീതാപാരായണവും മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

ഭക്തിജ്ഞാനവിരാഗാണാം നോദതിഷ്ഠത് ത്രികം യദാ ഉപായോ നാപരോഽസ്തീതി കര്ണേ കര്ണേഽജപഞ്ജനാഃ

ഭക്തിയും ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും ഉണ്ടാകാതെ വന്നപ്പോള്‍, എല്ലാവരും തമ്മില്‍ ചെറുതായി പറഞ്ഞത്: 'മറ്റൊരു മാര്‍ഗ്ഗമില്ല.'