ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ജിജ്ഞാസിതാത്മ യാഥാര്ഥ്യോ മുനേര്വ്യാസസുതാദസൌ । ഹിത്വേദം നൃപ ഗങ്‌ഗായാം യാസ്യത്യദ്ധാ അകുതോഭയമ്

സ്വയം എന്താണെന്നു അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, വ്യാസപുത്രനായ മഹർഷിയിൽ നിന്ന് ഉപദേശം കേട്ട്, രാജാവേ, ഗംഗയിൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് ഭയമില്ലാതെ നേരെ യാത്രയാകും.

ഇതി രാജ്ഞ ഉപാദിശ്യ വിപ്രാ ജാതകകോവിദാഃ । ലബ്ധാപചിതയഃ സര്വേ പ്രതിജഗ്മുഃ സ്വകാന് ഗൃഹാന്

ഇങ്ങനെ രാജാവിനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, എല്ലാ ജാതകവിദഗ്ധരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും ആദരവോടെ സ്വന്തം വീടുകളിലേക്ക് മടങ്ങി.

സ ഏഷ ലോകേ വിഖ്യാതഃ പരീക്ഷിദിതി യത്പ്രഭുഃ । പൂര്വം ദൃഷ്ടമനുധ്യായന് പരീക്ഷേത നരേഷ്വിഹ

ലോകത്തിൽ പരിക്ഷിത് എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ ഇദ്ദേഹമാണ്. മുമ്പ് കണ്ടതെല്ലാം ഓർത്ത്, മനുഷ്യരെ പരിശോധിക്കുന്നവനാണ് ഇദ്ദേഹം.

സ രാജപുത്രോ വവൃധേ ആശു ശുക്ല ഇവോഡുപഃ । ആപൂര്യമാണഃ പിതൃഭിഃ കാഷ്ഠാഭിരിവ സോഽന്വഹമ്

ആ രാജകുമാരൻ വലുതായി വളർന്നു. പിതാക്കന്മാർ ദിവസേന ഇന്ധനകഷ്ണങ്ങൾ ചേർക്കുന്നതുപോലെ അവനെ പോഷിപ്പിച്ചു.

യക്ഷ്യമാണോഽശ്വമേധേന ജ്ഞാതിദ്രോഹജിഹാസയാ । രാജാ ലബ്ധധനോ ദധ്യൌ അന്യത്ര കരദണ്ഡയോഃ

ബന്ധുക്കളോടുള്ള കുറ്റം പരിഹരിക്കാൻ അശ്വമേധയാഗം നടത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച്, രാജാവ് സമ്പത്ത് ലഭിച്ചപ്പോൾ നികുതി അല്ലെങ്കിൽ ശിക്ഷയല്ലാതെ മറ്റു മാർഗങ്ങൾ ചിന്തിച്ചു.

തദഭിപ്രേതമാലക്ഷ്യ ഭ്രാതരോഽച്യുതചോദിതാഃ । ധനം പ്രഹീണമാജഹ്രുഃ ഉദീച്യാം ദിശി ഭൂരിശഃ

അവന്റെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, അച്യുതന്റെ പ്രേരണയാൽ സഹോദരന്മാർ വടക്കുഭാഗത്ത് നിന്ന് ധാരാളം ധനം കൊണ്ടുവന്നു.

തേന സമ്ഭൃതസമ്ഭാരോ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । വാജിമേധൈഃ ത്രിഭിര്ഭീതോ യജ്ഞൈഃ സമയജത് ഹരിമ്

അങ്ങനെ സമ്പത്ത് സമ്പാദിച്ച ധർമ്മപുത്രനായ യുദിഷ്ഠിരൻ ഭയത്തോടെയും ഭക്തിയോടെയും മൂന്ന് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി ഹരിയെ ആരാധിച്ചു.

ആഹൂതോ ഭഗവാന് രാജ്ഞാ യാജയിത്വാ ദ്വിജൈര്നൃപമ് । ഉവാസ കതിചിത് മാസാന് സുഹൃദാം പ്രിയകാമ്യയാ

രാജാവ് ക്ഷണിച്ചതിനാൽ, ഭഗവാൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ മുഖാന്തിരം രാജാവിനെ അഭിഷേകിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളോടുള്ള സ്‌നേഹത്തിൽ കുറെ മാസങ്ങൾ അവിടെ താമസിച്ചു.

തതോ രാജ്ഞാഭ്യനുജ്ഞാതഃ കൃഷ്ണയാ സഹബന്ധുഭിഃ । യയൌ ദ്വാരവതീം ബ്രഹ്മന് സാര്ജുനോ യദുഭിര്വൃതഃ

ശേഷം രാജാവിന്റെ അനുമതിയോടെ കൃഷ്ണൻ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം, അർജുനനും യദുക്കളും കൂടെ, ദ്വാരകയിലേക്ക് യാത്രയായി.

ഏതത്കൌമാരജം കര്മ ഹരേരാത്മാഹിമോക്ഷണമ് । മൃത്യോഃ പൌഗണ്ഡകേ ബാലാ ദൃഷ്ട്വോചുര്വിസ്മിതാ വ്രജേ

ഹരിയുടെ ബാല്യകാലത്തിലെ ഈ കർമ്മം, ഭക്തനെ മോചിപ്പിച്ചത്, വ്രജത്തിലെ ബാലന്മാർ ബാല്യത്തിൽ കണ്ടു അത്ഭുതത്തോടെ പരസ്പരം പറഞ്ഞു.

( മിശ്ര ) നൈതദ് വിചിത്രം മനുജാര്ഭമായിനഃ പരാവരാണാം പരമസ്യ വേധസഃ । അഘോഽപി യത്സ്പര്ശനധൌതപാതകഃ പ്രാപാത്മസാമ്യം ത്വസതാം സുദുര്ലഭമ്

മനുഷ്യരൂപം ധരിക്കുന്ന പരമേശ്വരനു വേണ്ടി ഇതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല. അഘാസുരൻ പോലും അവന്റെ സ്പർശത്തിൽ പാപങ്ങൾ കഴുകി അപരിചിതർക്കു ദുർലഭമായ ആത്മസമ്യം പ്രാപിച്ചു.

( വംശസ്ഥാ ) സകൃദ്യദങ്‌ഗപ്രതിമാന്തരാഹിതാ മനോമയീ ഭാഗവതീം ദദൌ ഗതിമ് । സ ഏവ നിത്യാത്മസുഖാനുഭൂത്യഭി വ്യുദസ്തമായോഽന്തര്ഗതോ ഹി കിം പുനഃ

ഒരു പ്രാവശ്യം പോലും ഭഗവാന്റെ രൂപം മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ചവൻ ഭക്തിയുടെ പരമഗതിയെ പ്രാപിച്ചു. എങ്കിൽ മായയില്ലാതെ നിത്യാനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നവർക്കു പിന്നെ എന്ത് പറയണം.

ശ്രീസൂത ഉവാച । ( ഇംദ്രവജ്രാ ) ഇത്ഥം ദ്വിജാ യാദവദേവദത്തഃ ശ്രുത്വാ സ്വരാതുശ്ചരിതം വിചിത്രമ് । പപ്രച്ഛ ഭൂയോഽപി തദേവ പുണ്യം വൈയാസകിം യന്നിഗൃഹീതചേതാഃ

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ യാദവനായ കൃഷ്ണന്റെ അത്ഭുതകരമായ കർമ്മങ്ങൾ കേട്ട യുദിഷ്ഠിരൻ, മനസ്സിൽ ആ കഥയിൽ ലയിച്ച്, വീണ്ടും വൈയാസകിയെ അതേ വിശുദ്ധകഥ ചോദിച്ചു.

ശ്രീരാജോവാച । ( അനുഷ്ടുപ് ) ബ്രഹ്മന് കാലാന്തരകൃതം തത്കാലീനം കഥം ഭവേത് । യത്കൌമാരേ ഹരികൃതം ജഗുഃ പൌഗണ്ഡകേഽര്ഭകാഃ

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണാ, ഹരിയുടെ ബാല്യത്തിൽ നടന്നത് പിന്നീടുള്ള ബാലന്മാർ അവരുടെ യൗവനത്തിൽ എങ്ങനെ പാടാനായി? അപ്പോൾ സംഭവിച്ച കാര്യം വേറൊരു കാലത്താണ്.

തദ് ബ്രൂഹി മേ മഹായോഗിന് പരം കൌതൂഹലം ഗുരോ । നൂനമേതദ്ധരേരേവ മായാ ഭവതി നാന്യഥാ

മഹായോഗിയേ, ഗുരുവേ, ദയവായി ഈ അത്ഭുതം എനിക്ക് വിശദീകരിക്കൂ. ഇതെല്ലാം ഹരിയുടെ മായയല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ലെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പാണ് കരുതുന്നത്.

വയം ധന്യതമാ ലോകേ ഗുരോഽപി ക്ഷത്രബന്ധവഃ । യത് പിബാമോ മുഹുസ്ത്വത്തഃ പുണ്യം കൃഷ്ണകഥാമൃതമ്

ഗുരുവേ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ് ഞങ്ങൾ—even though ഞങ്ങൾ ക്ഷത്രിയരെന്ന പേരിലാണെങ്കിലും—നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണന്റെ പുണ്യകഥകളെന്ന അമൃതം ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും ആസ്വദിക്കാറുണ്ട്.

ശ്രീസൂത ഉവാച । ( ഇംദ്രവംശാ ) ഇത്ഥം സ്മ പൃഷ്ടഃ സ തു ബാദരായണിഃ തത്സ്മാരിതാനന്തഹൃതാഖിലേന്ദ്രിയഃ । കൃച്ഛ്രാത് പുനര്ലബ്ധബഹിര്ദൃശിഃ ശനൈഃ പ്രത്യാഹ തം ഭാഗവതോത്തമോത്തമ

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ബാദരായണിയുടെ പുത്രൻ, അനന്തഹൃദയത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്ന ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഓർമ്മയിലാക്കി, ബാഹ്യദൃഷ്ടി കഷ്ടതയോടെ വീണ്ടെടുത്ത്, ഭഗവത്ഭക്തന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ അവനോട് പതുക്കെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

ഇതി ചോക്തം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ യത്പൃഷ്ടോഽഹം ഇഹാസ്മി വഃ । ലീലാവതാരകര്മാണി കീര്തിതാനീഹ സര്വശഃ

ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതുപോലെ, ഈ സ്ഥലത്ത് ഞാൻ ഹരിയുടെ ലീലാവതാരങ്ങളും കർമ്മങ്ങളും മുഴുവനായി വിവരിച്ചു.

പതിതഃ സ്ഖലിതശ്ചാര്തഃ ക്ഷുത്ത്വാ വാ വിവശോ ബ്രുവന് । ഹരയേ നമ ഇത്യുച്ചൈഃ മുച്യതേ സര്വപാതകാത്

യാരെങ്കിലും വീണുപോയാലോ, തടഞ്ഞുപോയാലോ, ദുഃഖിതനാകയാലോ, ക്ഷീണനാകയാലോ, അശക്തനാകയാലോ, 'ഹരിയേ നമസ്കാരം' എന്ന് ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചാൽ, അവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.

(ഉപേംദ്രവജ്രാ) സങ്‌കീര്ത്യമാനോ ഭഗവാന് അനന്തഃ ശ്രുതാനുഭാവോ വ്യസനം ഹി പുംസാമ് । പ്രവിശ്യ ചിത്തം വിധുനോത്യശേഷം യഥാ തമോഽര്കോഽഭ്രമിവാതിവാതഃ

അനന്തനായ ഭഗവാൻ മഹത്വം കേൾക്കുമ്പോൾ, അവൻ മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അവരുടെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും കഴുകിക്കളയുന്നു; അതുപോലെ സൂര്യനും ശക്തമായ കാറ്റും ഇരുട്ടും മേഘവും അകറ്റുന്നതുപോലെ.

(മിശ്ര-൧൨) മൃഷാ ഗിരസ്താ ഹ്യസതീരസത്കഥാ ന കഥ്യതേ യദ്‌ഭഗവാനധോക്ഷജഃ । തദേവ സത്യം തദുഹൈവ മങ്‌ഗലം തദേവ പുണ്യം ഭഗവദ്‌ഗുണോദയമ്

ഭഗവാനെ കുറിച്ചുള്ള സത്യം പറയാത്ത വാക്കുകളും അസത്യകഥകളും വ്യർത്ഥമാണ്; ഭഗവാന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്നതേയാണ് സത്യം, അതേയാണ് ശുഭം, അതേയാണ് പുണ്യം.

തദേവ രമ്യം രുചിരം നവം നവം തദേവ ശശ്വന്മനസോ മഹോത്സവമ് । തദേവ ശോകാര്ണവശോഷണം നൃണാം യദുത്തമഃശ്ലോകയശോഽനുഗീയതേ

ഭഗവാന്റെ മഹത്വം പാടുമ്പോഴാണ് അത്ഭുതകരമായ രസവും പുതുമയും മനസ്സിന് ഉത്സവവും ലഭിക്കുന്നത്; അതാണ് മനുഷ്യരുടെ ദുഃഖസമുദ്രം ഉണക്കുന്നത്.

ന യദ്വചശ്ചിത്രപദം ഹരേര്യശോ ജഗത്പവിത്രം പ്രഗൃണീത കര്ഹിചിത് । തദ് ധ്വാങ്‌ക്ഷതീര്ഥം ന തു ഹംസസേവിതം യത്രാച്യുതസ്തത്ര ഹി സാധവോഽമലാഃ

ഹരിയുടെ മഹത്വം ഉയർത്തിപ്പറയാത്ത, എത്ര മനോഹരമായ വാക്കുകളായാലും, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതല്ലെങ്കിൽ, അത് കാക്കകൾ മാത്രം കുളിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ്; അച്യുതൻ ഉള്ളിടത്താണ് ശുദ്ധഭക്തന്മാർ ഉണ്ടാകുന്നത്.

തദ്വാഗ്വിസര്ഗോ ജനതാഘസംപ്ലവോ യസ്മിന് പ്രതിശ്ലോകമബദ്ധവത്യപി । നാമാന്യനന്തസ്യ യശോഽങ്‌കിതാനി യത് ശ്രൃണ്വന്തി ഗായന്തി ഗൃണന്തി സാധവഃ

അനന്തന്റെ നാമവും മഹത്വവും ഉള്ളതും, പാടലത്തിൽ പൂർണ്ണതയില്ലെങ്കിലും, ആ വാക്കുകളുടെ സൃഷ്ടി ജനങ്ങളുടെ പാപങ്ങൾ കഴുകിക്കളയുന്നു; സന്മാർഗ്ഗികൾ അതു കേൾക്കും, പാടും, സ്മരിക്കും.

നൈഷ്കര്മ്യമപ്യച്യുത ഭാവവര്ജിതം ന ശോഭതേ ജ്ഞാനമലം നിരഞ്ജനമ് । കുതഃ പുനഃ ശശ്വദഭദ്രമീശ്വരേ ന ഹ്യര്പിതം കര്മ യദപ്യനുത്തമമ്

അച്യുതാ, ഭക്തിയില്ലാത്ത നിർലോഭകർമ്മവും ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനവും പ്രകാശിക്കില്ല; ഭഗവാനെ സമർപ്പിക്കാത്ത എത്ര ഉത്തമമായ കർമ്മങ്ങൾക്കും സ്ഥിരമായ ശുഭഫലം ഉണ്ടാകുമോ?

യശഃശ്രിയാമേവ പരിശ്രമഃ പരോ വര്ണാശ്രമാചാരതപഃശ്രുതാദിഷു । അവിസ്മൃതിഃ ശ്രീധരപാദപദ്മയോഃ ഗുണാനുവാദശ്രവണാദരാദിഭിര്ഹരേഃ

യശസ്സിനും ഐശ്വര്യത്തിനും വേണ്ടി വർണ്ണാശ്രമധർമ്മം, തപസ്സ്, പഠനം തുടങ്ങിയവയിലേക്കുള്ള എല്ലാ പരിശ്രമവും, ശ്രീധരന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ നിരന്തരമായി ഓർക്കാനും ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ കേൾക്കാനും പാടാനും സഹായിക്കുമ്പോഴാണ് അതിന് പരമോന്നതമായ മൂല്യം.

(മിശ്ര-൧൧,൧൨) അവിസ്മൃതിഃ കൃഷ്ണപദാരവിന്ദയോഃ ക്ഷിണോത്യഭദ്രാണി ച ശം തനോതി ച । സത്ത്വസ്യ ശുദ്ധിം പരമാത്മഭക്തിം ജ്ഞാനം ച വിജ്ഞാനവിരാഗയുക്തമ്

കൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ഓർക്കുന്നത് എല്ലാ അശുഭതകളും അകറ്റുകയും, ക്ഷേമം നൽകുകയും, മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും, പരമാത്മഭക്തിയും, ജ്ഞാനവും, വിവേകവും, വൈരാഗ്യവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

(ഇംദ്രവജ്രാ) യൂയം ദ്വിജാഗ്ര്യാ ബത ഭൂരിഭാഗാ യച്ഛശ്വദാത്മന്യഖിലാത്മഭൂതമ് । നാരായണം ദേവമദേവമീശം അജസ്രഭാവാ ഭജതാവിവേശ്യ

മഹാഭാഗ്യശാലികളാണ് നിങ്ങൾ, ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ, കാരണം നിങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ആ നാരായണനെ—ദേവന്മാരുടെ ദേവനെയും, ഈശ്വരനെയും, സകലജീവരൂപിയായവനെയും—ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായി സ്ഥാപിച്ച് ഭജിക്കുന്നു.

(മിശ്ര-൧൧,൧൨) അഹം ച സംസ്മാരിത ആത്മതത്ത്വം ശ്രുതം പുരാ മേ പരമര്ഷിവക്ത്രാത് । പ്രായോപവേശേ നൃപതേഃ പരീക്ഷിതഃ സദസ്യൃഷീണാം മഹതാം ച ശ്രൃണ്വതാമ്

ഞാനും ആത്മതത്ത്വം ഓർമ്മിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതു ഞാൻ പുരാതനകാലത്ത് പരമർഷിയുടെ വായിൽ നിന്ന് കേട്ടതാണ്, രാജാവ് പരിചിത്ത് പ്രായോപവേശം ആചരിച്ചപ്പോൾ മഹർഷിമാരുടെയും സന്മാർഗ്ഗികളുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ.