ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദ്രൌപദീ ച പരിത്രാതാ യേന കൌരവകശ്മലാത് । പാലിതാ ഗോപസുന്ദര്യഃ സ കൃഷ്ണഃ ക്വാപി നോ ഗതഃ

കൗരവരുടെ ദുരിതത്തിൽ നിന്ന് ദ്രൗപദിയെ രക്ഷിച്ചവനും, ഗോപികമാരെ സംരക്ഷിച്ചവനും ആ കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ്. ആ കൃഷ്ണൻ എവിടെയാണ് പോയത്?

ത്വംതു ഭക്തിഃ പ്രിയാ തസ്യ സതതം പ്രാണതോഽധികാ । ത്വയാഽഽഹൂതസ്തു ഭഗവാന് യാതി നീചഗൃഹേഷ്വപി

നീ ഭക്തി, അവനു ജീവനേക്കാൾ പ്രിയമാണ്. നീ വിളിച്ചാൽ ദൈവം ഏറ്റവും താഴ്ന്നവരുടെ വീട്ടിലേക്കും വരുന്നു.

സത്യാദിത്രിയുഗേ ബോധ വൈരാഗ്യൌ മുക്തിസാധകൌ । കലൌ തു കേവലാ ഭക്തിഃ ബ്രഹ്മസായുജ്യകാരിണീ

മൂന്നു യുഗങ്ങളിലും സത്യം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം എന്നിവ മോക്ഷത്തിന് മാർഗമാണ്; എന്നാൽ കലിയുഗത്തിൽ ഭക്തി മാത്രം ബ്രഹ്മസായുജ്യം നൽകുന്നു.

ഇതി നിശ്ചിത്യ ചിദ്‌രൂപഃ സദ്‌രൂപാം ത്വാം സസര്ജ ഹ । പരമാനന്ദചിന്മൂര്തി സുംദരീം കൃഷ്ണവല്ലഭാമ്

അങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച ശേഷം, ചൈതന്യസ്വരൂപനായവൻ, നീയെന്ന ഭക്തിയെ, പരമാനന്ദത്തിന്റെ സുന്ദരമായ കൃഷ്ണപ്രിയരൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിച്ചു.

ബദ്ധ്വാംജലിം ത്വയാ പൃഷ്ടം കിം കരോമീതി ചൈകദാ । ത്വാം തദാഽഽജ്ഞാപയത് കൃഷ്ണോ മദ്‌ഭക്താന് പോഷയേതി ച

കൈകൂപ്പി നീ ഒരിക്കൽ ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?' അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ നിന്നോട് കല്പിച്ചു: 'എന്റെ ഭക്തരെ പോഷിപ്പിക്കൂ.'

അംഗീകൃതം ത്വയാ തദ്വൈ പ്രസന്നോഽഭൂത് ഹരിസ്തദാ । മുക്തിം ദാസീം ദദൌ തുഭ്യം ജ്ഞാനവൈരാഗ്യകൌ ഇമൌ

നീ ആ കല്പന അംഗീകരിച്ചപ്പോൾ ഹരി സന്തോഷിച്ചു. അവൻ മോക്ഷത്തെ ദാസിയായി, ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും കൂടി നിന്നെ അനുഗ്രഹിച്ചു.

പോഷണം സ്വേന രൂപേണ വൈകുണ്ഠേ ത്വം കരോഷി ച । ഭൂമൌ ഭക്തവിപോഷായ ഛായാരൂപം ത്വയാ കൃതമ്

വൈകുണ്ഠത്തിൽ നീ നിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ പോഷണം ചെയ്യുന്നു; ഭൂമിയിൽ ഭക്തരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ നീ നിഴൽരൂപം സ്വീകരിച്ചു.

മുക്തിം ജ്ഞാനം വിരക്തിം ച സഹ കൃത്വാ ഗതാ ഭുവി । കൃതാദി ദ്വാപരസ്യാന്തം മഹാനന്ദേന സംസ്ഥിതാ

മോക്ഷം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം എന്നിവയുമായി നീ ഭൂമിയിൽ എത്തിയ്, കൃതയുഗം മുതൽ ദ്വാപരയുഗം അവസാനം വരെ മഹാനന്ദത്തിൽ പാർത്തി.

കലൌ മുക്തിഃ ക്ഷയം പ്രാപ്താ പാഖണ്ഡാമയപീഡിതാ । ത്വദ് ആജ്ഞയാ ഗതാ ശീഘ്രം വൈകുണ്ഠം പുനരേവ സാ

കലിയുഗത്തിൽ മോക്ഷം നശിച്ചു, പാകണ്ഡം മൂലം ദു:ഖിതയായി. നിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവൾ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

സ്മൃതാ ത്വയാപി ചാത്രൈവ മുക്തിരായാതി യാതി ച । പുത്രീകൃത്യ ത്വയേമൌ ച പാര്ശ്വേ സ്വസ്യൈവ രക്ഷിതൌ

നീ ഓർക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം ഇവിടെ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നു. നീ ഇവരെ പുത്രന്മാരാക്കി, സ്വന്തം കൂടെ ഇരുത്തി സംരക്ഷിക്കുന്നു.

ഉപേക്ഷാതഃ കലൌ മന്ദൌ വൃദ്ധൌ ജാതൌ സുതൌ തവ । തഥാപി ചിന്താം മുഞ്ച ത്വം ഉപായം ചിന്തയാമ്യഹമ്

നിന്റെ അവഗണന മൂലം, ഈ കലിയുഗത്തിൽ നിന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ദുർബലരും വയസ്സായവരുമായി. എന്നാലും നീ വിഷമിക്കേണ്ട, ഞാൻ ഒരു മാർഗം കണ്ടെത്തും.

കലിനാ സദൃശഃ കോഽപി യുഗോ നാസ്തി വരാനനേ । തസ്മിന് ത്വാം സ്ഥാപയിഷ്യാമി ഗേഹേ ഗേഹേ ജനേ ജനേ

സുന്ദരിയേ, കലിയുഗം പോലൊരു കാലം വേറൊന്നുമില്ല. ആ കാലത്ത് ഞാൻ നിന്നെ ഓരോ വീട്ടിലും, എല്ലാവരുടെയും ഇടയിലും സ്ഥാപിക്കും.

അന്യധര്മാന് തിരസ്കൃത്യ പുരസ്കൃത്യ മഹോത്സവാന് । തദാ നാഹം ഹരേര്ദാസോ ലോകേ ത്വാം ന പ്രവര്തയേ

മറ്റു ധർമ്മങ്ങൾ വിട്ട്, മഹോത്സവങ്ങൾ മുൻനിർത്തുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ഞാൻ ഹരിയെ സേവിക്കുകയോ, നിന്നെ ലോകത്ത് പ്രചരിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യില്ല.

ത്വദ് അന്വിതാശ്ച യേ ജീവാ ഭവിഷ്യന്തി കലൌ ഇഹ । പാപിനോഽപി ഗമിഷ്യന്തി നിര്ഭയം കൃഷ്ണമന്ദിരമ്

ഈ കലിയുഗത്തിൽ നിന്നോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നവർ, പാപികൾ ആയാലും, ഭയമില്ലാതെ കൃഷ്ണക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകും.

യേഷാം ചിത്തേ വസേദ്‌ഭക്തിഃ സര്വദാ പ്രേമരൂപിണീ । നതേ പശ്യന്തി കീനാശം സ്വപ്നേഽപ്യമലമൂര്തയഃ

ആരുടെയോ ഹൃദയം സ്നേഹരൂപിയായ ഭക്തിയാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ, അശുദ്ധരായവർക്ക് സ്വപ്നത്തിൽ പോലും അവരെ ദോഷം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.

ന പ്രേതോ ന പിശാചോ വാ രാക്ഷസോ വാസുരോഽപി വാ । ഭക്തിയുക്തമനസ്കാനാം സ്പര്ശനേ ന പ്രഭുര്ഭവേത്

ഭക്തിയുള്ള മനസ്സുള്ളവരെ ഭൂതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, രാക്ഷസന്മാർ, അസുരന്മാർ ഇവരൊന്നിനും തൊട്ടു പോലും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.

ന തപോഭിര്ന വേദൈശ്ച ന ജ്ഞാനേനാപി കര്മണാ । ഹരിര്ഹി സാധ്യതേ ഭക്ത്യാ പ്രമാണം തത്ര ഗോപികാഃ

തപസ്സിനാലോ, വേദങ്ങളാലോ, ജ്ഞാനത്താലോ, കര്‍മങ്ങളാലോ ഹരിയെ നേടാൻ കഴിയില്ല; ഭക്തിയാൽ മാത്രം സാധ്യമാണ്. അതിന് ഉദാഹരണം ഗോപികമാർ തന്നെയാണ്.

നൃണാം ജന്മസഹസ്രേണ ഭക്തൌ പ്രീതിര്ഹി ജായതേ । കലൌ ഭക്തിഃ കലൌ ഭക്തിഃ ഭക്ത്യാ കൃഷ്ണഃ പുരഃ സ്ഥിതഃ

മാനുഷജന്മങ്ങൾ ആയിരം കഴിഞ്ഞാലാണ് ഭക്തിയിലേക്കുള്ള സ്നേഹം ഉണ്ടാകുന്നത്. കലിയുഗത്തിൽ ഭക്തിയാണ് പ്രധാനമായത്; ഭക്തിയാൽ കൃഷ്ണൻ നേരിൽ പ്രത്യക്ഷനാകും.

ഭക്തിദ്രോഅകരാ യേ ച തേ സീദന്തി ജഗത്ത്രയേ । ദുര്വാസാ ദുഃഖമാപന്നഃ പുരാ ഭക്തവിനിന്ദകഃ

ഭക്തിയെ വിരോധിക്കുന്നവർ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും തകർന്നുപോകും. ഒരിക്കൽ ഭക്തിയെ അപമാനിച്ചതിനാൽ ദുർവാസൻ വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു.

അലം വ്രതൈഃ അലം തീര്ഥൈഃ അലം യോഗൈരലം മഖൈഃ । അലം ജ്ഞാനകഥാലാപൈഃ ഭക്തിരേകൈവ മുക്തിദാ

വ്രതങ്ങൾ മതിയാകൂ, തീർത്ഥാടനങ്ങൾ മതിയാകൂ, യോഗങ്ങളും യാഗങ്ങളും മതിയാകൂ, ജ്ഞാനചർച്ചകളും മതിയാകൂ; മോക്ഷം നൽകുന്നത് ഭക്തി മാത്രം.

സൂത ഉവാച - ഇതി നാരദനിര്ണീതം സ്വമായാത്മ്യം നിശമ്യ സാ । സര്വാങ്ഗപുഷ്ടിസംയുക്താ നാരദം വാക്യമവ്രവീത്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ നാരദൻ തന്റെ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കിയതുകേട്ട്, സർവ്വശ്രേയസ്സും ലഭിച്ച അവൾ നാരദനോട് പറഞ്ഞു.

ഭക്തിരുവാച - അഹോ നാരദ ധന്യോഽസി പ്രീതിസ്തേ മയി നിശ്ചലാ । ന കദാചിദ് വിമുഞ്ചാമി ചിത്തേ സ്ഥാസ്യാമി സര്വദാ

ഭക്തി പറഞ്ഞു: നാരദാ, നീ എത്ര ഭാഗ്യവാനാണ്! നിന്റെ സ്നേഹം എന്നിൽ അചഞ്ചലമാണ്. ഞാൻ ഒരിക്കലും നിന്നെ വിട്ടുപോകില്ല; എപ്പോഴും നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ താമസിക്കും.

കൃപാലുനാ ത്വയാ സാധോ മദ്‌ബാധാ ധ്വംസിതാ ക്ഷണാത് । പുത്രയോശ്ചേതനാ നാസ്തി തതോ ബോധയ ബോധയ

ദയാനിധിയായ സാദ്ധോ, നിന്റെ കൃപകൊണ്ട് എന്റെ കഷ്ടം ഒരു നിമിഷത്തിൽ അകന്നു. എന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാർക്ക് ബോധമില്ല; അതുകൊണ്ട് അവരെ ഉണർത്തണം, ഉണർത്തണം.

സൂത ഉവാച - തസ്യാ വചഃ സമാകര്ണ്യ കാരുണ്യം നാരദോ ഗതഃ । തയോര്ബോധനമാരേഭേ കരാഗ്രേണ വിമര്ദയന്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, നാരദൻ കരുണയോടെ ഇരുവരെയും ഉണർത്താൻ കൈവിരലുകൾ കൊണ്ടു തൊട്ടു.

മുഖം സംയോജ്യ കര്ണാന്തേ ശബ്ദമുച്ചൈഃ സമുച്ചരന് । ജ്ഞാന പ്രബുധ്യതാം ശീഘ്രം രേ വൈരാഗ്യ പ്രബുധ്യതാമ്

വായ് അവരുടെ ചെവിക്ക് അടുത്ത് വച്ചു, ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു: 'ജ്ഞാനാ, വേഗം ഉണരൂ! വൈരാഗ്യാ, ഉണരൂ!''

വേദവേദാന്തഘോഷൈശ്ച ഗീതാപാഠൈര്മുഹുര്മുഹുഃ । ബോധ്യമാനൌ തദാ തേന കഥംചിത് ചോത്ഥിതൌ ബലാത്

വേദവും വേദാന്തവും ഗീതയും ആവർത്തിച്ച് പാടി അവരെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചു. ഒടുവിൽ ബലമായി അവർ എങ്കിലും എഴുന്നേറ്റു.

നേത്രൈഃ അനവലോകന്തൌ ജൃമ്ഭന്തൌ സാലസാവുഭൌ । ബകവത്പലിതൌ പ്രായഃ ശുഷ്കകാഷ്ഠസമാങ്‍ഗകൌ

അവർ ഇരുവരും കണ്ണുകൾ തുറക്കാൻ കഴിയാതെ, പല്ല് കാണിച്ച് ആലസ്യത്തോടെ ഇരുന്നു; ബകപക്ഷിയെപ്പോലെ, ചാരനിറം കയറി, ഉണങ്ങിയ മരക്കഷ്ണംപോലെ ദുർബലരായി.

ക്ഷുത്ക്ഷാമൌ തൌ നിരീക്ഷ്യൈവ പുനഃ സ്വാപപരായണൌ । ഋഷിശ്ചിന്താപരോ ജാതഃ കിം വിധേയം മയേതി ച

അവരെ ഇരുവരെയും വിശേഷിച്ച് നോക്കിയപ്പോള്‍ വിശപ്പുകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവരും വീണ്ടും ഉറക്കത്തിലാഴ്ന്നവരുമായിരുന്നു. ഈ ദൃശ്യങ്ങള്‍ കണ്ട ഋഷി ആഴത്തില്‍ ആലോചിച്ചു, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന ചിന്തയിലായിരുന്നു.

അഹോ നിദ്രാ കഥം യാതി വൃദ്ധത്വം ച മഹത്തരമ് । ചിന്തയന് ഇതി ഗോവിന്ദം സ്മാരയാമാസ ഭാര്ഗവ

അയ്യോ, ഉറക്കം എങ്ങനെ വരുന്നു? ഇത്രയും വൃദ്ധത എങ്ങനെ ഉണ്ടാകുന്നു? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ഭാര്‍ഗവന്‍ ഗോവിന്ദനെ ഓര്‍മ്മിച്ചു.