ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സ വാ അയം സഖ്യനുഗീത സത്കഥോ വേദേഷു ഗുഹ്യേഷു ച ഗുഹ്യവാദിഭിഃ । യ ഏക ഈശോ ജഗദാത്മലീലയാ സൃജത്യവത്യത്തി ന തത്ര സജ്ജതേ

അവനോടുള്ള സൗഹൃദം പാടപ്പെടുന്നു, അവന്റെ മഹത്വം വേദങ്ങളിലും രഹസ്യമായി രഹസ്യജ്ഞന്മാരാലും പറയപ്പെടുന്നു; അവൻ ഏകാധിപതിയും ലോകാത്മാവും, തന്റെ ലീലയിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിര്‍ത്തുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ അതിൽ അകപ്പെടുന്നില്ല.

യദാ ഹ്യധര്മേണ തമോധിയോ നൃപാ ജീവന്തി തത്രൈഷ ഹി സത്ത്വതഃ കില । ധത്തേ ഭഗം സത്യമൃതം ദയാം യശോ ഭവായ രൂപാണി ദധത് യുഗേ യുഗേ

അധർമ്മത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാർ ജീവിക്കുമ്പോൾ, സാത്വതരിൽ നിന്നു അവൻ സത്യവും ദയയും കീർത്തിയും ഐശ്വര്യവും ധരിച്ച് ലോകക്ഷേമത്തിനായി ഓരോ യുഗത്തിലും രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നു.

അഹോ അലം ശ്ലാഘ്യതമം യദോഃ കുലം അഹോ അലം പുണ്യതമം മധോര്വനമ് । യദേഷ പുംസാം ഋഷഭഃ ശ്രിയഃ പതിഃ സ്വജന്മനാ ചങ്ക്രമണേന ചാഞ്ചതി

ആഹാ, യദുക്കുലം എത്രയും പ്രശംസനീയമാണ്! മധുവനം എത്രയും പുണ്യവാനാണ്! ഈ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ, ശ്രീയുടെ നാഥൻ, അവിടുത്തെ ജനനത്തിലും സഞ്ചാരത്തിലും ആനന്ദിക്കുന്നു.

അഹോ ബത സ്വര്യശസഃ തിരസ്കരീ കുശസ്ഥലീ പുണ്യയശസ്കരീ ഭുവഃ । പശ്യന്തി നിത്യം യദനുഗ്രഹേഷിതം സ്മിതാവലോകം സ്വപതിം സ്മ യത്പ്രജാഃ

കുശസ്ഥലീ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ യശസ്സിനെ മറികടക്കുന്നു, ഭൂമിക്ക് പുണ്യം നൽകുന്നു; അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ, അവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ, എപ്പോഴും സ്വന്തം നാഥന്റെ പുഞ്ചിരിയുള്ള കാഴ്ച കാണുന്നു.

നൂനം വ്രതസ്നാനഹുതാദിനേശ്വരഃ സമര്ചിതോ ഹ്യസ്യ ഗൃഹീതപാണിഭിഃ । പിബംതി യാഃ സഖ്യധരാമൃതം മുഹുഃ വ്രജസ്ത്രിയഃ സമ്മുമുഹുഃ യദാശയാഃ

നിസ്സംശയം, ഈ സ്ത്രീകൾ വ്രതങ്ങൾ, സ്നാനങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു. അവൻ അവരുടെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചു. അവന്റെ സ്നേഹപൂർണ്ണമായ വാക്കുകളുടെ അമൃതം വീണ്ടും വീണ്ടും ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട്, വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ അവനിൽ മുഴുവൻ മനസ്സും ലയിപ്പിച്ചു.

യാ വീര്യശുല്കേന ഹൃതാഃ സ്വയംവരേ പ്രമഥ്യ ചൈദ്യഃ പ്രമുഖാന്ഹി ശുഷ്മിണഃ । പ്രദ്യുമ്ന സാമ്ബാമ്ബ സുതാദയോഽപരാ യാഃ ചാഹൃതാ ഭൌമവധേ സഹസ്രശഃ

സ്വയംവരത്തിൽ വീരതയുടെ വിലകൊടുത്ത്, ശിശുപാലൻ തുടങ്ങിയ ശക്തരായ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച് അവൻ സ്വന്തമാക്കിയവരും, പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ തുടങ്ങിയവരുടെ പുത്രിമാരും, ഭൗമാസുരനെ സംഹരിച്ച് രക്ഷപ്പെടുത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് രാജകുമാരികളും അവനോടൊപ്പം ചേർന്നു.

ഏതാഃ പരം സ്ത്രീത്വമപാസ്തപേശലം നിരസ്തശൌചം ബത സാധു കുര്വതേ । യാസാം ഗൃഹാത് പുഷ്കരലോചനഃ പതിഃ ന ജാതു അപൈത്യാഹൃതിഭിഃ ഹൃദി സ്പൃശന്

ഈ സ്ത്രീകൾ ആചാരവും ശുദ്ധിയും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, അവർക്കു ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ത്രീഭാവം ലഭിച്ചു. കാരണം, കമലനയനായ ഭർത്താവ് അവരുടെ വീട്ടിൽ നിന്നു ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല; അവന്റെ സാന്നിധ്യം അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്പർശിക്കുന്നു.

(അനുഷ്ടുപ്) ഏവംവിധാ ഗദന്തീനാം സ ഗിരഃ പുരയോഷിതാമ് । നിരീക്ഷണേന അഭിനന്ദന് സസ്മിതേന യയൌ ഹരിഃ

ഇങ്ങനെ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഹരി സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെ അവരെ നോക്കി ആശംസിച്ചു, പിന്നെ തന്റെ വഴി തുടരുകയായിരുന്നു.

അജാതശത്രുഃ പൃതനാം ഗോപീഥായ മധുദ്വിഷഃ । പരേഭ്യഃ ശങ്കിതഃ സ്നേഹാത് പ്രായുങ്ക്ത ചതുരങ്‌ഗിണീമ്

അജാതശത്രു, മധുവിന്റെ ശത്രുവായ ഭഗവാന്റെ സുരക്ഷയ്ക്കായി, അന്യരിൽ നിന്ന് ഭയംകൊണ്ടു സ്നേഹത്താൽ, നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം അയച്ചു.

അഥ ദൂരാഗതാന് ശൌരിഃ കൌരവാന് വിരഹാതുരാന് । സന്നിവര്ത്യ ദൃഢം സ്നിഗ്ധാന് പ്രായാത്സ്വനഗരീം പ്രിയൈഃ

അപ്പോൾ, ദൂരെയிருந்து വന്ന് വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്ന കൌരവർക്ക് ഹൃദയപൂർവ്വം ആശ്വാസം നൽകി, ശൌരി തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.

കുരുജാങ്ഗലപാഞ്ചാലാന് ശൂരസേനാന് സയാമുനാന് । ബ്രഹ്മാവര്തം കുരുക്ഷേത്രം മത്സ്യാന് സാരസ്വതാനഥ

അവൻ കുരു, ജാങ്ഗല, പാഞ്ചാല, ശൂരസേന, യമുനാതീരങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവർത്തം, കുരുക്ഷേത്രം, മത്സ്യരാജ്യങ്ങൾ, സാരസ്വത ദേശങ്ങൾ എന്നിവ കടന്നു.

മരുധന്വമതിക്രമ്യ സൌവീരാഭീരയോഃ പരാന് । ആനര്താന് ഭാര്ഗവോപാഗാത് ശ്രാന്തവാഹോ മനാഗ്വിഭുഃ

മരുദ്ധന്വാ മരുഭൂമി കടന്ന്, സൗവീരരും ആഭീരരും വസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നിട്ട്, ഭാർഗവനോടൊപ്പം ആനർത്ത ദേശത്തേക്ക്, കുതിരകൾ അല്പം ക്ഷീണിച്ച നിലയിൽ, യാത്ര തുടർന്നു.

തത്ര തത്ര ഹ തത്രത്യൈഃ ഹരിഃ പ്രത്യുദ്യതാര്ഹണഃ । സായം ഭേജേ ദിശം പശ്ചാത് ഗവിഷ്ഠോ ഗാം ഗതസ്തദാ

ഓരോ സ്ഥലത്തും അവിടത്തെ ജനങ്ങൾ ഹരിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. വൈകുന്നേരം, അവൻ പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിഞ്ഞ്, പശുക്കൾക്ക് മേഞ്ഞിടാൻ അനുയോജ്യമായ ദേശത്തേക്ക് പോയി.

അനുജാനീഹി നൌ ഭൂമന് തവാനുചരകിങ്‌കരൌ । ദര്ശനം നൌ ഭഗവത ഋഷേരാസീദനുഗ്രഹാത്

"പരമേശ്വരാ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഭൃത്യരും സേവകരുമാണ്. മഹർഷിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭഗവാന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു. ഞങ്ങൾക്കു യാത്ര അനുവദിക്കണമേ."

( വസംതതിലകാ ) വാണീ ഗുണാനുകഥനേ ശ്രവണൌ കഥായാം ഹസ്തൌ ച കര്മസു മനസ്തവ പാദയോര്നഃ । സ്മൃത്യാം ശിരസ്തവ നിവാസജഗത്പ്രണാമേ ദൃഷ്ടിഃ സതാം ദര്ശനേഽസ്തു ഭവത്തനൂനാമ്

നമ്മുടെ വാക്കുകൾ എപ്പോഴും നിങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ പറയാൻ, ചെവികൾ നിങ്ങളുടെ കഥകൾ കേൾക്കാൻ, കൈകൾ സേവനത്തിനും മനസ്സ് നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ ലയിക്കാനും, തല ഓർമ്മയിൽ നമസ്കരിക്കാനും, കണ്ണുകൾ ഭഗവാന്റെ രൂപം ധരിച്ച സന്മഹാത്മാക്കളെ കാണാനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടട്ടെ.

ശ്രീശുക ഉവാച । ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്ഥം സങ്‌കീര്തിതസ്താഭ്യാം ഭഗവാന് ഗോകുലേശ്വരഃ । ദാമ്നാ ചോലൂഖലേ ബദ്ധഃ പ്രഹസന്നാഹ ഗുഹ്യകൌ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആ ഇരുവരും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഗോകുലത്തിലെ നാഥൻ, കയറാൽ ഉലൂഖലിൽ കെട്ടിയിരുത്തപ്പെട്ടവൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ ആ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച । ജ്ഞാതം മമ പുരൈവൈതദ് ഋഷിണാ കരുണാത്മനാ । യത് ശ്രീമദാന്ധയോര്വാഗ്ഭിഃ വിഭ്രംശോഽനുഗ്രഹഃ കൃതഃ

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഈ കാര്യം ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ കരുണാനിധിയായ മഹർഷിയിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നു. ധനസമ്പത്താൽ അഹങ്കരിച്ചവരുടെ വാക്കുകൾ കാരണം നിങ്ങൾക്ക് സ്ഥാനഭ്രംശം സംഭവിച്ചു; അതിലൂടെ എന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചു.

സാധൂനാം സമചിത്താനാം സുതരാം മത്കൃതാത്മനാമ് । ദര്ശനാന്നോ ഭവേദ്‍ബന്ധഃ പുംസോഽക്ഷ്ണോഃ സവിതുര്യഥാ

സമബുദ്ധിയുള്ള സന്മാർഗ്ഗികളായ, എന്നിൽ മനസ്സു സമർപ്പിച്ചവർക്കു, എന്റെ ദർശനം കൊണ്ട് ബന്ധം ഉണ്ടാകില്ല; സൂര്യനെ കാണുന്നതുപോലെ അത് കണ്ണുകൾക്ക് ബാധകമല്ല.

തദ്‍ഗച്ഛതം മത്പരമൌ നലകൂബര സാദനമ് । സഞ്ജാതോ മയി ഭാവോ വാം ഈപ്സിതഃ പരമോഽഭവഃ

നലകൂബരാ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ പരമഭക്തി ആഗ്രഹിച്ചു; അതു നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ലോകത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോവൂ.

ശ്രീശുക ഉവാച । ഇത്യുക്തൌ തൌ പരിക്രമ്യ പ്രണമ്യ ച പുനഃ പുനഃ । ബദ്ധോലൂഖലമാമന്ത്ര്യ ജഗ്മതുര്ദിശമുത്തരാമ്

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവർ ഇരുവരും അവനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, കെട്ടിയിരുന്ന ഉലൂഖലിനോട് വിടപറഞ്ഞ് വടക്കോട്ടു യാത്രയായി.

ഇത്ഥം ഭാവേന കഥിതോ ഭഗവാന് ഭഗവത്തമഃ । ന ഇത്ഥം ഭാവേന ഹി പരം ദ്രഷ്ടും അര്ഹന്തി സൂരയഃ

ഇങ്ങനെ ഭാവഭക്തിയിലൂടെ ഭഗവാൻ വെളിപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ ഭാവം ഇല്ലാതെ, മഹാത്മാക്കളായവർക്കും ഭഗവാനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.

നാസ്യ കര്മണി ജന്മാദൌ പരസ്യ അനുവിധീയതേ । കര്തൃത്വപ്രതിഷേധാര്ഥം മായയാരോപിതം ഹി തത്

ഭഗവാന്റെ ജന്മവും കർമ്മവും മറ്റുള്ളവരുടെ നിയമങ്ങൾക്ക് വിധേയമല്ല. കര്‍ത്തൃത്വം ഇല്ലെന്നു കാണിക്കാനാണ് മായയാൽ അവയെ അവനിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത്.

അയം തു ബ്രഹ്മണഃ കല്പഃ സവികല്പ ഉദാഹൃതഃ । വിധിഃ സാധാരണോ യത്ര സര്ഗാഃ പ്രാകൃതവൈകൃതാഃ

ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടമാണ്, പലതരം വ്യത്യാസങ്ങളോടെ നടക്കുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ സൃഷ്ടിയുടെ സാധാരണക്രമം നടക്കുന്നു, ആദിമവും രണ്ടാംതരവും ഉൾപ്പെടെ.

പരിമാണം ച കാലസ്യ കല്പലക്ഷണ വിഗ്രഹമ് । യഥാ പുരസ്താദ് വ്യാഖ്യാസ്യേ പാദ്മം കല്പമഥോ ശ്രൃണു

കാലത്തിന്റെ അളവും, ഒരു കാലഘട്ടം തിരിച്ചറിയാനുള്ള രൂപവും, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ പദ്മകാലഘട്ടവും ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. ഇപ്പോൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.

ശൌനക ഉവാച । യദാഹ നോ ഭവാന് സൂത ക്ഷത്താ ഭാഗവതോത്തമഃ । ചചാര തീര്ഥാനി ഭുവഃ ത്യക്ത്വാ ബംധൂന് സു-ദുസ്ത്യജാന്

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു: സൂതാ, ഭഗവത്ഭക്തന്മാരിൽ പ്രധാനനായ വിദ്യുരൻ, ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളെ വിട്ട് ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥയാത്രകൾക്ക് പോയതാണെന്ന് നീ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞില്ലേ.

ക്ഷത്തുഃ കൌശാരവേഃ തസ്യ സംവാദോഽധ്യാത്മസംശ്രിതഃ । യദ്വാ സ ഭഗവാന് തസ്മൈ പൃഷ്ടഃ തത്ത്വം ഉവാച ഹ

വ്യാസപുത്രനായ വിദ്യുരനും കൗശാരവമുനിയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം ആത്മവിഷയങ്ങളിൽ ആധാരമായിരുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ, ആ മഹാത്മാവ് ചോദിച്ചപ്പോൾ സത്യം അവനോട് പറഞ്ഞു.

ബ്രൂഹി നഃ തദ് ഇദം സൌമ്യ വിദുരസ്യ വിചേഷ്ടിതമ് । ബന്ധുത്യാഗ നിമിത്തം ച യഥൈവ ആഗതവാന് പുനഃ

സൗമ്യാ, വിദ്യുരൻ എന്ത് ചെയ്തു, ബന്ധുക്കളെ വിട്ടുപോകാൻ കാരണവും പിന്നെ എങ്ങനെ തിരികെ വന്നു എന്നതും ദയവായി ഞങ്ങൾക്ക് വിശദമായി പറയൂ.

സൂത ഉവാച । രാജ്ഞാ പരീക്ഷിതാ പൃഷ്ടോ യദ് അവോചത് മഹാമുനിഃ । തദ്വോഽഭിധാസ്യേ ശ്രൃണുത രാജ്ഞഃ പ്രശ്നാനുസാരതഃ

സൂതൻ പറഞ്ഞു: രാജാവായ പരിചിതൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ മഹാമുനി ഉത്തരം പറഞ്ഞത് ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിങ്ങളോട് പറയാം. രാജാവിന്റെ ചോദ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.

രാജോവാച। കസ്മിന്കര്മണി ദേവസ്യ മയോഽഹന്ജഗദീശിതുഃ। യഥാ ചോപചിതാ കീര്തിഃ കൃഷ്ണേനാനേന കഥ്യതാമ്

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ലോകത്തിന്റെയും എന്റെ ആത്മാവിന്റെയും ഉടമയായ ദൈവത്തിന്റെ ഏത് പ്രവർത്തിയിലാണ് കൃഷ്ണൻ അവന്റെ കീർത്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചത്? ദയവായി അതു വിശദീകരിക്കൂ.