ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഉദ്ധവഃ സാത്യകിശ്ചൈവ വ്യജനേ പരമാദ്‍ഭുതേ । വികീര്യമാണഃ കുസുമൈ രേജേ മധുപതിഃ പഥി

ഉദ്ധവനും സാത്യകിയും അത്ഭുതകരമായ വീശുപടകൾകൊണ്ടു മധുപതിയെ വീശി, പൂക്കൾ ചിതറുമ്പോൾ അദ്ദേഹം വഴിയിൽ പ്രകാശിച്ചു.

അശ്രൂയന്താശിഷഃ സത്യാഃ തത്ര തത്ര ദ്വിജേരിതാഃ । നാനുരൂപാനുരൂപാശ്ച നിര്ഗുണസ്യ ഗുണാത്മനഃ

അവിടെ ഇവിടെ, ദ്വിജന്മാർ ഉച്ചരിച്ച സത്യമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ കേൾക്കപ്പെട്ടു; അവയിൽ ചിലത് യോജിച്ചതും ചിലത് യോജിക്കാത്തതുമായിരുന്നു, ഗുണാത്മാവായ ഗുണരഹിതനോടാണ് അവയൊക്കെയും.

അന്യോന്യമാസീത് സംജല്പ ഉത്തമശ്ലോകചേതസാമ് । കൌരവേന്ദ്രപുരസ്ത്രീണാം സര്വശ്രുതിമനോഹരഃ

കൗരവർരാജാവിന്റെ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം സംസാരിച്ചതു, അവരുടെയൊക്കെയും മനസ്സും ഉത്തമശ്ലോകനിൽ ലയിച്ചിരുന്നതിനാൽ, കേൾക്കുന്നവരെ ആകർഷിച്ചു.

(വംശസ്ഥ) സ വൈ കിലായം പുരുഷഃ പുരാതനോ യ ഏക ആസീദവിശേഷ ആത്മനി । അഗ്രേ ഗുണേഭ്യോ ജഗദാത്മനീശ്വരേ നിമീലിതാത്മന്നിശി സുപ്തശക്തിഷു

ഇവൻ തന്നെയാണ് ആ പുരാതനപുരുഷൻ; ഗുണങ്ങൾക്കുമുമ്പ്, സ്വയം അദ്വിതീയനായി, ജഗത്തിൻറെ ആത്മാവും ഈശ്വരനുമായ്, പ്രളയരാത്രിയിൽ ശക്തി അപ്രകടമായ് നിലകൊണ്ടവൻ.

സ ഏവ ഭൂയോ നിജവീര്യചോദിതാം സ്വജീവമായാം പ്രകൃതിം സിസൃക്ഷതീമ് । അനാമരൂപാത്മനി രൂപനാമനീ വിധിത്സമാനോഽനുസസാര ശാസ്ത്രകൃത്

അവൻ തന്നെയാണ് വീണ്ടും തന്റെ ശക്തിയാൽ പ്രേരിപ്പിച്ച്, സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, സ്വജീവമായ പ്രകൃതിയെ പിന്തുടർന്നു; രൂപവും നാമവും ഇല്ലാത്ത ആത്മാവിന് അവയെ നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ശാസ്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.

സ വാ അയം യത്പദമത്ര സൂരയോ ജിതേന്ദ്രിയാ നിര്ജിതമാതരിശ്വനഃ । പശ്യന്തി ഭക്തി ഉത്കലിതാമലാത്മനാ നന്വേഷ സത്ത്വം പരിമാര്ഷ്ടുമര്ഹതി

ഇവൻ തന്നെയാണ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച, വായുവിനെ കീഴടക്കിയ, ഭക്തിയിൽ പാവനമായ മനസ്സോടെ മഹർഷികൾ കാണുന്ന പരമപദം; ഈ സത്ത്വം ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ യോജ്യനാണ്.

സ വാ അയം സഖ്യനുഗീത സത്കഥോ വേദേഷു ഗുഹ്യേഷു ച ഗുഹ്യവാദിഭിഃ । യ ഏക ഈശോ ജഗദാത്മലീലയാ സൃജത്യവത്യത്തി ന തത്ര സജ്ജതേ

അവനോടുള്ള സൗഹൃദം പാടപ്പെടുന്നു, അവന്റെ മഹത്വം വേദങ്ങളിലും രഹസ്യമായി രഹസ്യജ്ഞന്മാരാലും പറയപ്പെടുന്നു; അവൻ ഏകാധിപതിയും ലോകാത്മാവും, തന്റെ ലീലയിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിര്‍ത്തുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ അതിൽ അകപ്പെടുന്നില്ല.

യദാ ഹ്യധര്മേണ തമോധിയോ നൃപാ ജീവന്തി തത്രൈഷ ഹി സത്ത്വതഃ കില । ധത്തേ ഭഗം സത്യമൃതം ദയാം യശോ ഭവായ രൂപാണി ദധത് യുഗേ യുഗേ

അധർമ്മത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാർ ജീവിക്കുമ്പോൾ, സാത്വതരിൽ നിന്നു അവൻ സത്യവും ദയയും കീർത്തിയും ഐശ്വര്യവും ധരിച്ച് ലോകക്ഷേമത്തിനായി ഓരോ യുഗത്തിലും രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നു.

അഹോ അലം ശ്ലാഘ്യതമം യദോഃ കുലം അഹോ അലം പുണ്യതമം മധോര്വനമ് । യദേഷ പുംസാം ഋഷഭഃ ശ്രിയഃ പതിഃ സ്വജന്മനാ ചങ്ക്രമണേന ചാഞ്ചതി

ആഹാ, യദുക്കുലം എത്രയും പ്രശംസനീയമാണ്! മധുവനം എത്രയും പുണ്യവാനാണ്! ഈ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ, ശ്രീയുടെ നാഥൻ, അവിടുത്തെ ജനനത്തിലും സഞ്ചാരത്തിലും ആനന്ദിക്കുന്നു.

അഹോ ബത സ്വര്യശസഃ തിരസ്കരീ കുശസ്ഥലീ പുണ്യയശസ്കരീ ഭുവഃ । പശ്യന്തി നിത്യം യദനുഗ്രഹേഷിതം സ്മിതാവലോകം സ്വപതിം സ്മ യത്പ്രജാഃ

കുശസ്ഥലീ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ യശസ്സിനെ മറികടക്കുന്നു, ഭൂമിക്ക് പുണ്യം നൽകുന്നു; അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ, അവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ, എപ്പോഴും സ്വന്തം നാഥന്റെ പുഞ്ചിരിയുള്ള കാഴ്ച കാണുന്നു.

നൂനം വ്രതസ്നാനഹുതാദിനേശ്വരഃ സമര്ചിതോ ഹ്യസ്യ ഗൃഹീതപാണിഭിഃ । പിബംതി യാഃ സഖ്യധരാമൃതം മുഹുഃ വ്രജസ്ത്രിയഃ സമ്മുമുഹുഃ യദാശയാഃ

നിസ്സംശയം, ഈ സ്ത്രീകൾ വ്രതങ്ങൾ, സ്നാനങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു. അവൻ അവരുടെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചു. അവന്റെ സ്നേഹപൂർണ്ണമായ വാക്കുകളുടെ അമൃതം വീണ്ടും വീണ്ടും ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട്, വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ അവനിൽ മുഴുവൻ മനസ്സും ലയിപ്പിച്ചു.

യാ വീര്യശുല്കേന ഹൃതാഃ സ്വയംവരേ പ്രമഥ്യ ചൈദ്യഃ പ്രമുഖാന്ഹി ശുഷ്മിണഃ । പ്രദ്യുമ്ന സാമ്ബാമ്ബ സുതാദയോഽപരാ യാഃ ചാഹൃതാ ഭൌമവധേ സഹസ്രശഃ

സ്വയംവരത്തിൽ വീരതയുടെ വിലകൊടുത്ത്, ശിശുപാലൻ തുടങ്ങിയ ശക്തരായ രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച് അവൻ സ്വന്തമാക്കിയവരും, പ്രദ്യുമ്നൻ, സാംബൻ തുടങ്ങിയവരുടെ പുത്രിമാരും, ഭൗമാസുരനെ സംഹരിച്ച് രക്ഷപ്പെടുത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് രാജകുമാരികളും അവനോടൊപ്പം ചേർന്നു.

ഏതാഃ പരം സ്ത്രീത്വമപാസ്തപേശലം നിരസ്തശൌചം ബത സാധു കുര്വതേ । യാസാം ഗൃഹാത് പുഷ്കരലോചനഃ പതിഃ ന ജാതു അപൈത്യാഹൃതിഭിഃ ഹൃദി സ്പൃശന്

ഈ സ്ത്രീകൾ ആചാരവും ശുദ്ധിയും ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും, അവർക്കു ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ത്രീഭാവം ലഭിച്ചു. കാരണം, കമലനയനായ ഭർത്താവ് അവരുടെ വീട്ടിൽ നിന്നു ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകുന്നില്ല; അവന്റെ സാന്നിധ്യം അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്പർശിക്കുന്നു.

(അനുഷ്ടുപ്) ഏവംവിധാ ഗദന്തീനാം സ ഗിരഃ പുരയോഷിതാമ് । നിരീക്ഷണേന അഭിനന്ദന് സസ്മിതേന യയൌ ഹരിഃ

ഇങ്ങനെ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഹരി സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെ അവരെ നോക്കി ആശംസിച്ചു, പിന്നെ തന്റെ വഴി തുടരുകയായിരുന്നു.

അജാതശത്രുഃ പൃതനാം ഗോപീഥായ മധുദ്വിഷഃ । പരേഭ്യഃ ശങ്കിതഃ സ്നേഹാത് പ്രായുങ്ക്ത ചതുരങ്‌ഗിണീമ്

അജാതശത്രു, മധുവിന്റെ ശത്രുവായ ഭഗവാന്റെ സുരക്ഷയ്ക്കായി, അന്യരിൽ നിന്ന് ഭയംകൊണ്ടു സ്നേഹത്താൽ, നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യം അയച്ചു.

അഥ ദൂരാഗതാന് ശൌരിഃ കൌരവാന് വിരഹാതുരാന് । സന്നിവര്ത്യ ദൃഢം സ്നിഗ്ധാന് പ്രായാത്സ്വനഗരീം പ്രിയൈഃ

അപ്പോൾ, ദൂരെയிருந்து വന്ന് വേർപാടിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ആയിരുന്ന കൌരവർക്ക് ഹൃദയപൂർവ്വം ആശ്വാസം നൽകി, ശൌരി തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരോടൊപ്പം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.

കുരുജാങ്ഗലപാഞ്ചാലാന് ശൂരസേനാന് സയാമുനാന് । ബ്രഹ്മാവര്തം കുരുക്ഷേത്രം മത്സ്യാന് സാരസ്വതാനഥ

അവൻ കുരു, ജാങ്ഗല, പാഞ്ചാല, ശൂരസേന, യമുനാതീരങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാവർത്തം, കുരുക്ഷേത്രം, മത്സ്യരാജ്യങ്ങൾ, സാരസ്വത ദേശങ്ങൾ എന്നിവ കടന്നു.

മരുധന്വമതിക്രമ്യ സൌവീരാഭീരയോഃ പരാന് । ആനര്താന് ഭാര്ഗവോപാഗാത് ശ്രാന്തവാഹോ മനാഗ്വിഭുഃ

മരുദ്ധന്വാ മരുഭൂമി കടന്ന്, സൗവീരരും ആഭീരരും വസിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങൾ പിന്നിട്ട്, ഭാർഗവനോടൊപ്പം ആനർത്ത ദേശത്തേക്ക്, കുതിരകൾ അല്പം ക്ഷീണിച്ച നിലയിൽ, യാത്ര തുടർന്നു.

തത്ര തത്ര ഹ തത്രത്യൈഃ ഹരിഃ പ്രത്യുദ്യതാര്ഹണഃ । സായം ഭേജേ ദിശം പശ്ചാത് ഗവിഷ്ഠോ ഗാം ഗതസ്തദാ

ഓരോ സ്ഥലത്തും അവിടത്തെ ജനങ്ങൾ ഹരിയെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. വൈകുന്നേരം, അവൻ പടിഞ്ഞാറോട്ട് തിരിഞ്ഞ്, പശുക്കൾക്ക് മേഞ്ഞിടാൻ അനുയോജ്യമായ ദേശത്തേക്ക് പോയി.

അനുജാനീഹി നൌ ഭൂമന് തവാനുചരകിങ്‌കരൌ । ദര്ശനം നൌ ഭഗവത ഋഷേരാസീദനുഗ്രഹാത്

"പരമേശ്വരാ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഭൃത്യരും സേവകരുമാണ്. മഹർഷിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭഗവാന്റെ ദർശനം ലഭിച്ചു. ഞങ്ങൾക്കു യാത്ര അനുവദിക്കണമേ."

( വസംതതിലകാ ) വാണീ ഗുണാനുകഥനേ ശ്രവണൌ കഥായാം ഹസ്തൌ ച കര്മസു മനസ്തവ പാദയോര്നഃ । സ്മൃത്യാം ശിരസ്തവ നിവാസജഗത്പ്രണാമേ ദൃഷ്ടിഃ സതാം ദര്ശനേഽസ്തു ഭവത്തനൂനാമ്

നമ്മുടെ വാക്കുകൾ എപ്പോഴും നിങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങൾ പറയാൻ, ചെവികൾ നിങ്ങളുടെ കഥകൾ കേൾക്കാൻ, കൈകൾ സേവനത്തിനും മനസ്സ് നിങ്ങളുടെ പാദങ്ങളിൽ ലയിക്കാനും, തല ഓർമ്മയിൽ നമസ്കരിക്കാനും, കണ്ണുകൾ ഭഗവാന്റെ രൂപം ധരിച്ച സന്മഹാത്മാക്കളെ കാണാനും ഉപയോഗിക്കപ്പെടട്ടെ.

ശ്രീശുക ഉവാച । ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്ഥം സങ്‌കീര്തിതസ്താഭ്യാം ഭഗവാന് ഗോകുലേശ്വരഃ । ദാമ്നാ ചോലൂഖലേ ബദ്ധഃ പ്രഹസന്നാഹ ഗുഹ്യകൌ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ആ ഇരുവരും ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഗോകുലത്തിലെ നാഥൻ, കയറാൽ ഉലൂഖലിൽ കെട്ടിയിരുത്തപ്പെട്ടവൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ ആ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച । ജ്ഞാതം മമ പുരൈവൈതദ് ഋഷിണാ കരുണാത്മനാ । യത് ശ്രീമദാന്ധയോര്വാഗ്ഭിഃ വിഭ്രംശോഽനുഗ്രഹഃ കൃതഃ

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഈ കാര്യം ഞാൻ മുമ്പേ തന്നെ കരുണാനിധിയായ മഹർഷിയിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നു. ധനസമ്പത്താൽ അഹങ്കരിച്ചവരുടെ വാക്കുകൾ കാരണം നിങ്ങൾക്ക് സ്ഥാനഭ്രംശം സംഭവിച്ചു; അതിലൂടെ എന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചു.

സാധൂനാം സമചിത്താനാം സുതരാം മത്കൃതാത്മനാമ് । ദര്ശനാന്നോ ഭവേദ്‍ബന്ധഃ പുംസോഽക്ഷ്ണോഃ സവിതുര്യഥാ

സമബുദ്ധിയുള്ള സന്മാർഗ്ഗികളായ, എന്നിൽ മനസ്സു സമർപ്പിച്ചവർക്കു, എന്റെ ദർശനം കൊണ്ട് ബന്ധം ഉണ്ടാകില്ല; സൂര്യനെ കാണുന്നതുപോലെ അത് കണ്ണുകൾക്ക് ബാധകമല്ല.

തദ്‍ഗച്ഛതം മത്പരമൌ നലകൂബര സാദനമ് । സഞ്ജാതോ മയി ഭാവോ വാം ഈപ്സിതഃ പരമോഽഭവഃ

നലകൂബരാ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ പരമഭക്തി ആഗ്രഹിച്ചു; അതു നിങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ലോകത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോവൂ.

ശ്രീശുക ഉവാച । ഇത്യുക്തൌ തൌ പരിക്രമ്യ പ്രണമ്യ ച പുനഃ പുനഃ । ബദ്ധോലൂഖലമാമന്ത്ര്യ ജഗ്മതുര്ദിശമുത്തരാമ്

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവർ ഇരുവരും അവനെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു, കെട്ടിയിരുന്ന ഉലൂഖലിനോട് വിടപറഞ്ഞ് വടക്കോട്ടു യാത്രയായി.

ഇത്ഥം ഭാവേന കഥിതോ ഭഗവാന് ഭഗവത്തമഃ । ന ഇത്ഥം ഭാവേന ഹി പരം ദ്രഷ്ടും അര്ഹന്തി സൂരയഃ

ഇങ്ങനെ ഭാവഭക്തിയിലൂടെ ഭഗവാൻ വെളിപ്പെട്ടു. അങ്ങനെ ഭാവം ഇല്ലാതെ, മഹാത്മാക്കളായവർക്കും ഭഗവാനെ കാണാൻ കഴിയില്ല.

നാസ്യ കര്മണി ജന്മാദൌ പരസ്യ അനുവിധീയതേ । കര്തൃത്വപ്രതിഷേധാര്ഥം മായയാരോപിതം ഹി തത്

ഭഗവാന്റെ ജന്മവും കർമ്മവും മറ്റുള്ളവരുടെ നിയമങ്ങൾക്ക് വിധേയമല്ല. കര്‍ത്തൃത്വം ഇല്ലെന്നു കാണിക്കാനാണ് മായയാൽ അവയെ അവനിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത്.

അയം തു ബ്രഹ്മണഃ കല്പഃ സവികല്പ ഉദാഹൃതഃ । വിധിഃ സാധാരണോ യത്ര സര്ഗാഃ പ്രാകൃതവൈകൃതാഃ

ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു കാലഘട്ടമാണ്, പലതരം വ്യത്യാസങ്ങളോടെ നടക്കുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ സൃഷ്ടിയുടെ സാധാരണക്രമം നടക്കുന്നു, ആദിമവും രണ്ടാംതരവും ഉൾപ്പെടെ.