വീക്ഷ്യോഢവയസം തം ച പ്രകൃതീനാം ച സമ്മതമ് । അനുരക്തപ്രജം രാജാ ധ്രുവം ചക്രേ ഭുവഃ പതിമ്
അവനെ പ്രായപൂർത്തിയായതും ജനങ്ങള്ക്കും മന്ത്രിമാര്ക്കും പ്രിയങ്കരനായതും കണ്ട രാജാവ്, ധ്രുവനെ ഭൂമിയുടെ അധിപനാക്കി നിയമിച്ചു.
ആത്മാനം ച പ്രവയസം ആകലയ്യ വിശാമ്പതിഃ । വനം വിരക്തഃ പ്രാതിഷ്ഠദ് വിമൃശന്നാത്മനോ ഗതിമ്
താനിപ്പോള് വയസ്സായെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, രാജാവ് ലോകസമ്പത്തില് നിന്ന് വിരക്തനായി, ആത്മാവിന്റെ വഴി ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
ശൌനക ഉവാച । (വംശസ്ഥ) ഹത്വാ സ്വരിക്ഥസ്പൃധ ആതതായിനോ യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠഃ । സഹാനുജൈഃ പ്രത്യവരുദ്ധഭോജനഃ കഥം പ്രവൃത്തഃ കിമകാരഷീത്തതഃ
ശൗനകന് ചോദിച്ചു: ധര്മ്മത്തില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ യുദിഷ്ഠിരന് തന്റെ രാജ്യത്തെയും സമ്പത്തെയും ആഗ്രഹിച്ച ശത്രുക്കളെ യുദ്ധത്തില് ജയിച്ച്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സുരക്ഷിതമായി ഭക്ഷണം ലഭിച്ചപ്പോള്, പിന്നെ അവന് എന്ത് ചെയ്തു? അവന്റെ ജീവിതം എങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോയി?
സൂത ഉവാച । വംശം കുരോര്വംശദവാഗ്നിനിര്ഹൃതം സംരോഹയിത്വാ ഭവഭാവനോ ഹരിഃ । നിവേശയിത്വാ നിജരാജ്യ ഈശ്വരോ യുധിഷ്ഠിരം പ്രീതമനാ ബഭൂവ ഹ
സൂതന് പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ ഹരി, സ്വന്തം സന്തതികളാല് നശിച്ച കുരുവംശത്തെ വീണ്ടും നിലനിര്ത്തി, യുദിഷ്ഠിരനെ തന്റെ രാജ്യത്തില് സ്ഥാപിച്ചു, ഹൃദയത്തില് സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു.
നിശമ്യ ഭീഷ്മോക്തമഥാച്യുതോക്തം പ്രവൃത്ത വിജ്ഞാന വിധൂത വിഭ്രമഃ । ശശാസ ഗാമിന്ദ്ര ഇവാജിതാശ്രയഃ പരിധ്യുപാന്താം അനുജാനുവര്തിതഃ
ഭീഷ്മനും അച്യുതനും പറഞ്ഞത് കേട്ട്, യഥാര്ത്ഥ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ സംശയങ്ങള് മാറിയ യുദിഷ്ഠിരന്, ജയിക്കാനാവാത്തവരുടെ പിന്തുണയോടെ, സഹോദരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തില്, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു.
(അനുഷ്ടുപ്) കാമം വവര്ഷ പര്ജന്യഃ സര്വകാമദുഘാ മഹീ । സിഷിചുഃ സ്മ വ്രജാന് ഗാവഃ പയസോധസ്വതീര്മുദാ
മേഘങ്ങള് ആവശ്യമുള്ളപ്പോള് മഴ പെയ്യുകയും, ഭൂമി എല്ലാ ഇഷ്ട വസ്തുക്കളും നല്കുകയും, പശുക്കള് സന്തോഷത്തോടെ ഗ്രാമങ്ങളെ പാല് കൊണ്ട് നിറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.
നദ്യഃ സമുദ്രാ ഗിരയഃ സവനസ്പതിവീരുധഃ । ഫലന്ത്യോഷധയഃ സര്വാഃ കാമം അന്വൃതു തസ്യ വൈ
നദികള്, സമുദ്രങ്ങള്, പര്വ്വതങ്ങള്, കാടുകള്, ഔഷധികള് എല്ലാം അവന് വേണ്ടി ആവശ്യമുള്ള ഫലങ്ങള് നല്കി.
നാധയോ വ്യാധയഃ ക്ലേശാ ദൈവഭൂതാത്മഹേതവഃ । അജാതശത്രൌ അവഭവന് ജന്തൂനാം രാജ്ഞി കര്ഹിചിത്
ദൈവം, മറ്റു ജീവികള്, അല്ലെങ്കില് സ്വയം ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങളോ ദുരിതങ്ങളോ യുദിഷ്ഠിരന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഒരിക്കലും ജീവികള്ക്ക് ബാധിച്ചില്ല.
ഉഷിത്വാ ഹാസ്തിനപുരേ മാസാന് കതിപയാന് ഹരിഃ । സുഹൃദാം ച വിശോകായ സ്വസുശ്ച പ്രിയകാമ്യയാ
ഹരി ഹസ്തിനാപുരത്തില് കുറച്ച് മാസങ്ങള് താമസിച്ചു, സുഹൃത്തുക്കള്ക്ക് സന്തോഷം നല്കാനും സഹോദരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനുമായിരുന്നു.
ആമംത്ര്യ ചാഭ്യനുജ്ഞാതഃ പരിഷ്വജ്യാഭിവാദ്യ തമ് । ആരുരോഹ രഥം കൈശ്ചിത് പരിഷ്വക്തോഽഭിവാദിതഃ
വിടപറഞ്ഞ് അനുമതി വാങ്ങി, അവരെ അണുകെട്ടി, വന്ദനം ചെയ്ത്, ചിലര് അണുകെട്ടിയും ആദരിച്ചും, അവന് തന്റെ രഥത്തില് കയറി.
സുഭദ്രാ ദ്രൌപദീ കുന്തീ വിരാടതനയാ തഥാ । ഗാന്ധാരീ ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച യുയുത്സുഃ ഗൌതമോ യമൌ
സുഭദ്ര, ദ്രൗപദി, കുഞ്ഞി, വിരാടന്റെ മകള്, ഗാന്ധാരി, ധൃതരാഷ്ട്രന്, യുയുത്സു, കൃപാചാര്യന്, നകുലനും സഹദേവനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വൃകോദരശ്ച ധൌമ്യശ്ച സ്ത്രിയോ മത്സ്യസുതാദയഃ । ന സേഹിരേ വിമുഹ്യന്തോ വിരഹം ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ
വൃക്കോദരനും ധൗമ്യനും മത്സ്യരാജകുമാരിയടക്കമുള്ള സ്ത്രീകളും, ശാര്ങ്ഗധന്വാവിന്റെ വേർപാടിൽ മനസ്സു മങ്ങിപ്പോയി അതു സഹിക്കാനാവാതെ വേദനിച്ചു.
സത്സങ്ഗാത് മുക്തദുഃസങ്ഗോ ഹാതും നോത്സഹതേ ബുധഃ । കീര്ത്യമാനം യശോ യസ്യ സകൃത് ആകര്ണ്യ രോചനമ്
നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ദുഷ്പരിചയം വിട്ട് മോചിതനായ ജ്ഞാനി, ഒരിക്കൽ അവനോടുള്ള മനോഹരമായ കീർത്തി കേട്ടാൽ ആ സാന്നിധ്യം വിട്ടുപോകാൻ മനസ്സില്ലാതെപോകുന്നു.
തസ്മിന് ന്യസ്തധിയഃ പാര്ഥാഃ സഹേരന് വിരഹം കഥമ് । ദര്ശനസ്പര്ശസംലാപ ശയനാസന ഭോജനൈഃ
അവനിൽ മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ച പൃഥാപുത്രന്മാർ, അവനോടൊപ്പം കണ്ടു, സ്പർശിച്ചു, സംസാരിച്ചു, കിടന്നു, ഇരുന്നു, ഭക്ഷിച്ചു കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ വേർപാട് എങ്ങനെയാകും സഹിക്കാൻ?
സര്വേ തേഽനിമിഷൈഃ അക്ഷൈഃ തം അനു ദ്രുതചേതസഃ । വീക്ഷന്തഃ സ്നേഹസമ്ബദ്ധാ വിചേലുസ്തത്ര തത്ര ഹ
അവരൊക്കെയും, ഹൃദയം അവനെ പിന്തുടർന്ന്, അനിമിഷദൃഷ്ടിയോടെ സ്നേഹത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു, ഇവിടെ അവിടെ ചുറ്റി നടന്നു അവനെ നോക്കി.
ന്യരുന്ധന് ഉദ്ഗലത് ബാഷ്പം ഔത്കണ്ഠ്യാത് ദേവകീസുതേ । നിര്യാത്യഗാരാത് നോഽഭദ്രം ഇതി സ്യാത് ബാന്ധവസ്ത്രിയഃ
ദേവകിയുടെ മകനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ കണ്ണുനീർ ഒഴുകുന്നത് അടക്കി, 'അവൻ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ ദോഷം സംഭവിക്കരുതേ' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.
മൃദങ്ഗശങ്ഖഭേര്യശ്ച വീണാപണവ ഗോമുഖാഃ । ധുന്ധുര്യാനക ഘണ്ടാദ്യാ നേദുഃ ദുന്ദുഭയസ്തഥാ
മൃദംഗം, ശംഖം, ഭേരി, വീണ, പണവം, ഗോമുഖം, ധുന്ധുരി, ആനകം, മണികൾ, കൂടാതെ ദുന്ദുഭികളും മുഴങ്ങി.
പ്രാസാദശിഖരാരൂഢാഃ കുരുനാര്യോ ദിദൃക്ഷയാ । വവൃഷുഃ കുസുമൈഃ കൃഷ്ണം പ്രേമവ്രീഡാസ്മിതേക്ഷണാഃ
കുരുവംശത്തിലെ മഹിളകൾ കൃഷ്ണനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് കൊട്ടാരങ്ങളുടെ മുകളിലേക്ക് കയറി, സ്നേഹവും ലജ്ജയും നിറഞ്ഞ ചിരിയോടെ കാഴ്ചകൊണ്ട് പൂക്കൾ ചിതറി.
സിതാതപത്രം ജഗ്രാഹ മുക്താദാമവിഭൂഷിതമ് । രത്നദണ്ഡം ഗുഡാകേശഃ പ്രിയഃ പ്രിയതമസ്യ ഹ
ഗുഡാകേശൻ, ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ പ്രിയൻ, മുത്തുമാലയാൽ അലങ്കരിച്ച രത്നദണ്ഡമുള്ള വെള്ള കുടയെടുത്തു.
ഉദ്ധവഃ സാത്യകിശ്ചൈവ വ്യജനേ പരമാദ്ഭുതേ । വികീര്യമാണഃ കുസുമൈ രേജേ മധുപതിഃ പഥി
ഉദ്ധവനും സാത്യകിയും അത്ഭുതകരമായ വീശുപടകൾകൊണ്ടു മധുപതിയെ വീശി, പൂക്കൾ ചിതറുമ്പോൾ അദ്ദേഹം വഴിയിൽ പ്രകാശിച്ചു.
അശ്രൂയന്താശിഷഃ സത്യാഃ തത്ര തത്ര ദ്വിജേരിതാഃ । നാനുരൂപാനുരൂപാശ്ച നിര്ഗുണസ്യ ഗുണാത്മനഃ
അവിടെ ഇവിടെ, ദ്വിജന്മാർ ഉച്ചരിച്ച സത്യമായ അനുഗ്രഹങ്ങൾ കേൾക്കപ്പെട്ടു; അവയിൽ ചിലത് യോജിച്ചതും ചിലത് യോജിക്കാത്തതുമായിരുന്നു, ഗുണാത്മാവായ ഗുണരഹിതനോടാണ് അവയൊക്കെയും.
അന്യോന്യമാസീത് സംജല്പ ഉത്തമശ്ലോകചേതസാമ് । കൌരവേന്ദ്രപുരസ്ത്രീണാം സര്വശ്രുതിമനോഹരഃ
കൗരവർരാജാവിന്റെ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം സംസാരിച്ചതു, അവരുടെയൊക്കെയും മനസ്സും ഉത്തമശ്ലോകനിൽ ലയിച്ചിരുന്നതിനാൽ, കേൾക്കുന്നവരെ ആകർഷിച്ചു.
(വംശസ്ഥ) സ വൈ കിലായം പുരുഷഃ പുരാതനോ യ ഏക ആസീദവിശേഷ ആത്മനി । അഗ്രേ ഗുണേഭ്യോ ജഗദാത്മനീശ്വരേ നിമീലിതാത്മന്നിശി സുപ്തശക്തിഷു
ഇവൻ തന്നെയാണ് ആ പുരാതനപുരുഷൻ; ഗുണങ്ങൾക്കുമുമ്പ്, സ്വയം അദ്വിതീയനായി, ജഗത്തിൻറെ ആത്മാവും ഈശ്വരനുമായ്, പ്രളയരാത്രിയിൽ ശക്തി അപ്രകടമായ് നിലകൊണ്ടവൻ.
സ ഏവ ഭൂയോ നിജവീര്യചോദിതാം സ്വജീവമായാം പ്രകൃതിം സിസൃക്ഷതീമ് । അനാമരൂപാത്മനി രൂപനാമനീ വിധിത്സമാനോഽനുസസാര ശാസ്ത്രകൃത്
അവൻ തന്നെയാണ് വീണ്ടും തന്റെ ശക്തിയാൽ പ്രേരിപ്പിച്ച്, സൃഷ്ടിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, സ്വജീവമായ പ്രകൃതിയെ പിന്തുടർന്നു; രൂപവും നാമവും ഇല്ലാത്ത ആത്മാവിന് അവയെ നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ശാസ്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
സ വാ അയം യത്പദമത്ര സൂരയോ ജിതേന്ദ്രിയാ നിര്ജിതമാതരിശ്വനഃ । പശ്യന്തി ഭക്തി ഉത്കലിതാമലാത്മനാ നന്വേഷ സത്ത്വം പരിമാര്ഷ്ടുമര്ഹതി
ഇവൻ തന്നെയാണ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച, വായുവിനെ കീഴടക്കിയ, ഭക്തിയിൽ പാവനമായ മനസ്സോടെ മഹർഷികൾ കാണുന്ന പരമപദം; ഈ സത്ത്വം ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ യോജ്യനാണ്.
സ വാ അയം സഖ്യനുഗീത സത്കഥോ വേദേഷു ഗുഹ്യേഷു ച ഗുഹ്യവാദിഭിഃ । യ ഏക ഈശോ ജഗദാത്മലീലയാ സൃജത്യവത്യത്തി ന തത്ര സജ്ജതേ
അവനോടുള്ള സൗഹൃദം പാടപ്പെടുന്നു, അവന്റെ മഹത്വം വേദങ്ങളിലും രഹസ്യമായി രഹസ്യജ്ഞന്മാരാലും പറയപ്പെടുന്നു; അവൻ ഏകാധിപതിയും ലോകാത്മാവും, തന്റെ ലീലയിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിര്ത്തുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, പക്ഷേ അതിൽ അകപ്പെടുന്നില്ല.
യദാ ഹ്യധര്മേണ തമോധിയോ നൃപാ ജീവന്തി തത്രൈഷ ഹി സത്ത്വതഃ കില । ധത്തേ ഭഗം സത്യമൃതം ദയാം യശോ ഭവായ രൂപാണി ദധത് യുഗേ യുഗേ
അധർമ്മത്തിൽ മുങ്ങിയ മനസ്സുള്ള രാജാക്കന്മാർ ജീവിക്കുമ്പോൾ, സാത്വതരിൽ നിന്നു അവൻ സത്യവും ദയയും കീർത്തിയും ഐശ്വര്യവും ധരിച്ച് ലോകക്ഷേമത്തിനായി ഓരോ യുഗത്തിലും രൂപങ്ങൾ എടുക്കുന്നു.
അഹോ അലം ശ്ലാഘ്യതമം യദോഃ കുലം അഹോ അലം പുണ്യതമം മധോര്വനമ് । യദേഷ പുംസാം ഋഷഭഃ ശ്രിയഃ പതിഃ സ്വജന്മനാ ചങ്ക്രമണേന ചാഞ്ചതി
ആഹാ, യദുക്കുലം എത്രയും പ്രശംസനീയമാണ്! മധുവനം എത്രയും പുണ്യവാനാണ്! ഈ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ, ശ്രീയുടെ നാഥൻ, അവിടുത്തെ ജനനത്തിലും സഞ്ചാരത്തിലും ആനന്ദിക്കുന്നു.
അഹോ ബത സ്വര്യശസഃ തിരസ്കരീ കുശസ്ഥലീ പുണ്യയശസ്കരീ ഭുവഃ । പശ്യന്തി നിത്യം യദനുഗ്രഹേഷിതം സ്മിതാവലോകം സ്വപതിം സ്മ യത്പ്രജാഃ
കുശസ്ഥലീ സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ യശസ്സിനെ മറികടക്കുന്നു, ഭൂമിക്ക് പുണ്യം നൽകുന്നു; അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ, അവന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ, എപ്പോഴും സ്വന്തം നാഥന്റെ പുഞ്ചിരിയുള്ള കാഴ്ച കാണുന്നു.
നൂനം വ്രതസ്നാനഹുതാദിനേശ്വരഃ സമര്ചിതോ ഹ്യസ്യ ഗൃഹീതപാണിഭിഃ । പിബംതി യാഃ സഖ്യധരാമൃതം മുഹുഃ വ്രജസ്ത്രിയഃ സമ്മുമുഹുഃ യദാശയാഃ
നിസ്സംശയം, ഈ സ്ത്രീകൾ വ്രതങ്ങൾ, സ്നാനങ്ങൾ, ഹോമങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചു. അവൻ അവരുടെ കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം കഴിച്ചു. അവന്റെ സ്നേഹപൂർണ്ണമായ വാക്കുകളുടെ അമൃതം വീണ്ടും വീണ്ടും ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ട്, വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ അവനിൽ മുഴുവൻ മനസ്സും ലയിപ്പിച്ചു.