ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ചൂതപല്ലവവാസഃസ്രങ്‌ മുക്താദാമവിലമ്ബിഭിഃ । ഉപസ്കൃതം പ്രതിദ്വാരം അപാം കുമ്ഭൈഃ സദീപകൈഃ

ഓരോ കവാടവും വെള്ളം നിറച്ച കലശങ്ങളും വിളക്കുകളും, മാവിൻ ഇലമാലകളും മുത്തുമാലകളും തൂങ്ങിയവയുമായി അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.

പ്രാകാരൈഃ ഗോപുരാഗാരൈഃ ശാതകുമ്ഭപരിച്ഛദൈഃ । സര്വതോഽലങ്‌കൃതം ശ്രീമദ് വിമാനശിഖരദ്യുഭിഃ

നഗരം ചുറ്റും ഗോപുരങ്ങളും മതിലുകളും വീടുകളും പൊന്നാലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭസുരമായിരുന്നു; മഹാമന്ദിരങ്ങളുടെ ശിഖരങ്ങൾ പ്രകാശിച്ചു നിന്നു.

മൃഷ്ടചത്വരരഥ്യാട്ട മാര്ഗം ചന്ദനചര്ചിതമ് । ലാജാക്ഷതൈഃ പുഷ്പഫലൈഃ തണ്ഡുലൈര്ബലിഭിര്യുതമ്

അവിടത്തെ നടപ്പാതകളും വീഥികളും ചത്വരങ്ങളും വൃത്തിയായി ചന്ദനം പുരട്ടി, ലാജു, അക്ഷത, പുഷ്പം, പഴം, അരി തുടങ്ങിയ ഭോജനങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.

ധ്രുവായ പഥി ദൃഷ്ടായ തത്ര തത്ര പുരസ്ത്രിയഃ । സിദ്ധാര്ഥാക്ഷതദധ്യമ്ബു ദൂര്വാപുഷ്പഫലാനി ച

അവിടവിടെ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ, രാജാവ് വഴി കടന്നുപോകുമ്പോൾ, സുഖദായകമായ അക്ഷത, അരി, തൈര്, വെള്ളം, ദർഭ, പുഷ്പം, പഴം എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു.

ഉപജഹ്രുഃ പ്രയുഞ്ജാനാ വാത്സല്യാദാശിഷഃ സതീഃ । ശൃണ്വന് തദ്വല്ഗുഗീതാനി പ്രാവിശദ്‍ഭവനം പിതുഃ

അവന്റെ അച്ഛന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോള്‍ സ്നേഹപൂര്‍വ്വം സദാചാരമുള്ള സ്ത്രീകള്‍ അനുഗ്രഹങ്ങള്‍ നല്‍കി. അവര്‍ കുട്ടികളുടെ മധുരമായ പാട്ടുകള്‍ കേട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.

മഹാമണിവ്രാതമയേ സ തസ്മിന് ഭവനോത്തമേ । ലാലിതോ നിതരാം പിത്രാ ന്യവസദ് ദിവി ദേവവത്

അവിടെ വലിയ രത്നങ്ങളാല്‍ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അത്ഭുതകരമായ ആ മഹല്‍ഭവനത്തില്‍ അച്ഛന്‍ അവനെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ വളര്‍ത്തി; അവന്‍ ദേവന്മാരെപ്പോലെ സ്വര്‍ഗ്ഗത്തില്‍ താമസിച്ചുപോലെ അവിടെ താമസിച്ചു.

പയഃഫേനനിഭാഃ ശയ്യാ ദാന്താ രുക്മപരിച്ഛദാഃ । ആസനാനി മഹാര്ഹാണി യത്ര രൌക്മാ ഉപസ്കരാഃ

അവിടെ പാലിന്റെ നുരയെപ്പോലെ വെള്ളയുള്ള കിടക്കകള്‍ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരങ്ങളോടുകൂടി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇരിപ്പിടങ്ങള്‍ അത്യന്തം വിലപ്പെട്ടതും ഉപകരണങ്ങള്‍ എല്ലാം പൊന്നുകൊണ്ടുള്ളവയുമായിരുന്നു.

യത്ര സ്ഫടികകുഡ്യേഷു മഹാമാരകതേഷു ച । മണിപ്രദീപാ ആഭാന്തി ലലനാരത്‍നസംയുതാഃ

അവിടെയുള്ള സ്ഫടികഭിത്തികളിലും വലിയ പച്ചമണികളിലും സ്ത്രീകളുടെ ആഭരണങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള രത്നങ്ങളാല്‍ അലങ്കരിച്ച മാണിക്യദീപങ്ങള്‍ പ്രകാശിച്ചു.

ഉദ്യാനാനി ച രമ്യാണി വിചിത്രൈരമരദ്രുമൈഃ । കൂജദ്വിഹങ്‌ഗമിഥുനൈഃ ഗായന്മത്തമധുവ്രതൈഃ

അവിടെ അതിമനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളും അത്ഭുതകരമായ ദൈവികവൃക്ഷങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. കൂട്ടുകൂടിയ പക്ഷികള്‍ കുയിലിടുകയും മദംപോലുള്ള തേന്‍പുഴുക്കള്‍ പാടുകയും ചെയ്തു.

വാപ്യോ വൈദൂര്യസോപാനാഃ പദ്മോത്പലകുമുദ്വതീഃ । ഹംസകാരണ്ഡവകുലൈഃ ജുഷ്ടാശ്ചക്രാഹ്വസാരസൈഃ

വൈഡൂര്യക്കല്ലുകൊണ്ടുള്ള പടിക്കലുകളുള്ള കുളങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവയില്‍ താമരകളും ഉത്പലപൂവുകളും കുമുദപൂവുകളും നിറഞ്ഞിരുന്നു. ഹംസകള്‍, കാക്കകള്‍, ചക്രവാകപ്പക്ഷികള്‍ എന്നിവ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു.

ഉത്താനപാദോ രാജര്ഷിഃ പ്രഭാവം തനയസ്യ തമ് । ശ്രുത്വാ ദൃഷ്ട്വാദ്‍ഭുതതമം പ്രപേദേ വിസ്മയം പരമ്

രാജര്‍ഷിയായ ഉത്താനപാദന്‍ തന്റെ മകന്റെ അത്ഭുതകരമായ മഹത്വം കേട്ടും കണ്ടും അതിശയത്തോടെ നിറഞ്ഞുപോയി.

വീക്ഷ്യോഢവയസം തം ച പ്രകൃതീനാം ച സമ്മതമ് । അനുരക്തപ്രജം രാജാ ധ്രുവം ചക്രേ ഭുവഃ പതിമ്

അവനെ പ്രായപൂർത്തിയായതും ജനങ്ങള്‍ക്കും മന്ത്രിമാര്‍ക്കും പ്രിയങ്കരനായതും കണ്ട രാജാവ്, ധ്രുവനെ ഭൂമിയുടെ അധിപനാക്കി നിയമിച്ചു.

ആത്മാനം ച പ്രവയസം ആകലയ്യ വിശാമ്പതിഃ । വനം വിരക്തഃ പ്രാതിഷ്ഠദ് വിമൃശന്നാത്മനോ ഗതിമ്

താനിപ്പോള്‍ വയസ്സായെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, രാജാവ് ലോകസമ്പത്തില്‍ നിന്ന് വിരക്തനായി, ആത്മാവിന്റെ വഴി ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

ശൌനക ഉവാച । (വംശസ്ഥ) ഹത്വാ സ്വരിക്ഥസ്പൃധ ആതതായിനോ യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠഃ । സഹാനുജൈഃ പ്രത്യവരുദ്ധഭോജനഃ കഥം പ്രവൃത്തഃ കിമകാരഷീത്തതഃ

ശൗനകന്‍ ചോദിച്ചു: ധര്‍മ്മത്തില്‍ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ യുദിഷ്ഠിരന്‍ തന്റെ രാജ്യത്തെയും സമ്പത്തെയും ആഗ്രഹിച്ച ശത്രുക്കളെ യുദ്ധത്തില്‍ ജയിച്ച്, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം സുരക്ഷിതമായി ഭക്ഷണം ലഭിച്ചപ്പോള്‍, പിന്നെ അവന്‍ എന്ത് ചെയ്തു? അവന്റെ ജീവിതം എങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോയി?

സൂത ഉവാച । വംശം കുരോര്വംശദവാഗ്നിനിര്ഹൃതം സംരോഹയിത്വാ ഭവഭാവനോ ഹരിഃ । നിവേശയിത്വാ നിജരാജ്യ ഈശ്വരോ യുധിഷ്ഠിരം പ്രീതമനാ ബഭൂവ ഹ

സൂതന്‍ പറഞ്ഞു: ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ ഹരി, സ്വന്തം സന്തതികളാല്‍ നശിച്ച കുരുവംശത്തെ വീണ്ടും നിലനിര്‍ത്തി, യുദിഷ്ഠിരനെ തന്റെ രാജ്യത്തില്‍ സ്ഥാപിച്ചു, ഹൃദയത്തില്‍ സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു.

നിശമ്യ ഭീഷ്മോക്തമഥാച്യുതോക്തം പ്രവൃത്ത വിജ്ഞാന വിധൂത വിഭ്രമഃ । ശശാസ ഗാമിന്ദ്ര ഇവാജിതാശ്രയഃ പരിധ്യുപാന്താം അനുജാനുവര്തിതഃ

ഭീഷ്മനും അച്യുതനും പറഞ്ഞത് കേട്ട്, യഥാര്‍ത്ഥ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ സംശയങ്ങള്‍ മാറിയ യുദിഷ്ഠിരന്‍, ജയിക്കാനാവാത്തവരുടെ പിന്തുണയോടെ, സഹോദരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തില്‍, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു.

(അനുഷ്ടുപ്) കാമം വവര്ഷ പര്ജന്യഃ സര്വകാമദുഘാ മഹീ । സിഷിചുഃ സ്മ വ്രജാന് ഗാവഃ പയസോധസ്വതീര്മുദാ

മേഘങ്ങള്‍ ആവശ്യമുള്ളപ്പോള്‍ മഴ പെയ്യുകയും, ഭൂമി എല്ലാ ഇഷ്ട വസ്തുക്കളും നല്‍കുകയും, പശുക്കള്‍ സന്തോഷത്തോടെ ഗ്രാമങ്ങളെ പാല്‍ കൊണ്ട് നിറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

നദ്യഃ സമുദ്രാ ഗിരയഃ സവനസ്പതിവീരുധഃ । ഫലന്ത്യോഷധയഃ സര്വാഃ കാമം അന്വൃതു തസ്യ വൈ

നദികള്‍, സമുദ്രങ്ങള്‍, പര്‍വ്വതങ്ങള്‍, കാടുകള്‍, ഔഷധികള്‍ എല്ലാം അവന് വേണ്ടി ആവശ്യമുള്ള ഫലങ്ങള്‍ നല്‍കി.

നാധയോ വ്യാധയഃ ക്ലേശാ ദൈവഭൂതാത്മഹേതവഃ । അജാതശത്രൌ അവഭവന് ജന്തൂനാം രാജ്ഞി കര്ഹിചിത്

ദൈവം, മറ്റു ജീവികള്‍, അല്ലെങ്കില്‍ സ്വയം ഉണ്ടാകുന്ന രോഗങ്ങളോ ദുരിതങ്ങളോ യുദിഷ്ഠിരന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഒരിക്കലും ജീവികള്‍ക്ക് ബാധിച്ചില്ല.

ഉഷിത്വാ ഹാസ്തിനപുരേ മാസാന് കതിപയാന് ഹരിഃ । സുഹൃദാം ച വിശോകായ സ്വസുശ്ച പ്രിയകാമ്യയാ

ഹരി ഹസ്തിനാപുരത്തില്‍ കുറച്ച് മാസങ്ങള്‍ താമസിച്ചു, സുഹൃത്തുക്കള്‍ക്ക് സന്തോഷം നല്‍കാനും സഹോദരിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനുമായിരുന്നു.

ആമംത്ര്യ ചാഭ്യനുജ്ഞാതഃ പരിഷ്വജ്യാഭിവാദ്യ തമ് । ആരുരോഹ രഥം കൈശ്ചിത് പരിഷ്വക്തോഽഭിവാദിതഃ

വിടപറഞ്ഞ് അനുമതി വാങ്ങി, അവരെ അണുകെട്ടി, വന്ദനം ചെയ്ത്, ചിലര്‍ അണുകെട്ടിയും ആദരിച്ചും, അവന്‍ തന്റെ രഥത്തില്‍ കയറി.

സുഭദ്രാ ദ്രൌപദീ കുന്തീ വിരാടതനയാ തഥാ । ഗാന്ധാരീ ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച യുയുത്സുഃ ഗൌതമോ യമൌ

സുഭദ്ര, ദ്രൗപദി, കുഞ്ഞി, വിരാടന്റെ മകള്‍, ഗാന്ധാരി, ധൃതരാഷ്ട്രന്‍, യുയുത്സു, കൃപാചാര്യന്‍, നകുലനും സഹദേവനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

വൃകോദരശ്ച ധൌമ്യശ്ച സ്ത്രിയോ മത്സ്യസുതാദയഃ । ന സേഹിരേ വിമുഹ്യന്തോ വിരഹം ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ

വൃക്കോദരനും ധൗമ്യനും മത്സ്യരാജകുമാരിയടക്കമുള്ള സ്ത്രീകളും, ശാര്ങ്ഗധന്വാവിന്റെ വേർപാടിൽ മനസ്സു മങ്ങിപ്പോയി അതു സഹിക്കാനാവാതെ വേദനിച്ചു.

സത്സങ്ഗാത് മുക്തദുഃസങ്ഗോ ഹാതും നോത്സഹതേ ബുധഃ । കീര്ത്യമാനം യശോ യസ്യ സകൃത് ആകര്ണ്യ രോചനമ്

നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ദുഷ്പരിചയം വിട്ട് മോചിതനായ ജ്ഞാനി, ഒരിക്കൽ അവനോടുള്ള മനോഹരമായ കീർത്തി കേട്ടാൽ ആ സാന്നിധ്യം വിട്ടുപോകാൻ മനസ്സില്ലാതെപോകുന്നു.

തസ്മിന് ന്യസ്തധിയഃ പാര്ഥാഃ സഹേരന് വിരഹം കഥമ് । ദര്ശനസ്പര്ശസംലാപ ശയനാസന ഭോജനൈഃ

അവനിൽ മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ച പൃഥാപുത്രന്മാർ, അവനോടൊപ്പം കണ്ടു, സ്പർശിച്ചു, സംസാരിച്ചു, കിടന്നു, ഇരുന്നു, ഭക്ഷിച്ചു കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ വേർപാട് എങ്ങനെയാകും സഹിക്കാൻ?

സര്വേ തേഽനിമിഷൈഃ അക്ഷൈഃ തം അനു ദ്രുതചേതസഃ । വീക്ഷന്തഃ സ്നേഹസമ്ബദ്ധാ വിചേലുസ്തത്ര തത്ര ഹ

അവരൊക്കെയും, ഹൃദയം അവനെ പിന്തുടർന്ന്, അനിമിഷദൃഷ്ടിയോടെ സ്‌നേഹത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു, ഇവിടെ അവിടെ ചുറ്റി നടന്നു അവനെ നോക്കി.

ന്യരുന്ധന് ഉദ്‍ഗലത് ബാഷ്പം ഔത്കണ്ഠ്യാത് ദേവകീസുതേ । നിര്യാത്യഗാരാത് നോഽഭദ്രം ഇതി സ്യാത് ബാന്ധവസ്ത്രിയഃ

ദേവകിയുടെ മകനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ കണ്ണുനീർ ഒഴുകുന്നത് അടക്കി, 'അവൻ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ ദോഷം സംഭവിക്കരുതേ' എന്ന് ചിന്തിച്ചു.

മൃദങ്ഗശങ്ഖഭേര്യശ്ച വീണാപണവ ഗോമുഖാഃ । ധുന്ധുര്യാനക ഘണ്ടാദ്യാ നേദുഃ ദുന്ദുഭയസ്തഥാ

മൃദംഗം, ശംഖം, ഭേരി, വീണ, പണവം, ഗോമുഖം, ധുന്ധുരി, ആനകം, മണികൾ, കൂടാതെ ദുന്ദുഭികളും മുഴങ്ങി.

പ്രാസാദശിഖരാരൂഢാഃ കുരുനാര്യോ ദിദൃക്ഷയാ । വവൃഷുഃ കുസുമൈഃ കൃഷ്ണം പ്രേമവ്രീഡാസ്മിതേക്ഷണാഃ

കുരുവംശത്തിലെ മഹിളകൾ കൃഷ്ണനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് കൊട്ടാരങ്ങളുടെ മുകളിലേക്ക് കയറി, സ്‌നേഹവും ലജ്ജയും നിറഞ്ഞ ചിരിയോടെ കാഴ്ചകൊണ്ട് പൂക്കൾ ചിതറി.