ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സര്വതോ മന ആകൃഷ്യ ഹൃദി ഭൂതേന്ദ്രിയാശയമ് । ധ്യായന് ഭഗവതോ രൂപം നാദ്രാക്ഷീത് കിംചനാപരമ്

എവിടെയും നിന്നുള്ള മനസ്സിനെ പിൻവലിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ, ഭൂതേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനത്ത്, ഭഗവാന്റെ രൂപം മാത്രം ധ്യാനിച്ചു; മറ്റൊന്നും കണ്ടില്ല.

ആധാരം മഹദാദീനാം പ്രധാനപുരുഷേശ്വരമ് । ബ്രഹ്മ ധാരയമാണസ്യ ത്രയോ ലോകാശ്ചകമ്പിരേ

മഹത്താദികളുടെയും പ്രധാനം പുരുഷനുമായ ഭഗവാനെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ച് ധാരണം ചെയ്തപ്പോൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങളും വിറച്ചു.

യദൈകപാദേന സ പാര്ഥിവാര്ഭകഃ തസ്ഥൌ തദങ്‌ഗുഷ്ഠനിപീഡിതാ മഹീ । നനാമ തത്രാര്ധമിഭേന്ദ്രധിഷ്ഠിതാ തരീവ സവ്യേതരതഃ പദേ പദേ

അവൻ ഒരു കാലിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, വലിയ വിരൽ കൊണ്ട് ഭൂമി അമർത്തിയപ്പോൾ, ആ സ്ഥലത്ത് ഭൂമി കുനിഞ്ഞു; ആനയുടെ പീഠം ഭാരത്തിൽ ചായുന്നതുപോലെ.

തസ്മിന് അഭിധ്യായതി വിശ്വമാത്മനോ ദ്വാരം നിരുധ്യാസുമനന്യയാ ധിയാ । ലോകാ നിരുച്ഛ്വാസനിപീഡിതാ ഭൃശം സലോകപാലാഃ ശരണം യയുര്ഹരിമ്

അവൻ വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വാതിൽ അടച്ചു, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ലോകങ്ങളും അവയുടെ രക്ഷകരും ശ്വാസം മുട്ടി, ഹരിയിലേക്കു അഭയം തേടി.

ദേവാ ഊചുഃ - നൈവം വിദാമോ ഭഗവന് പ്രാണരോധം ചരാചരസ്യാഖിലസത്ത്വധാമ്നഃ । വിധേഹി തന്നോ വൃജിനാദ്വിമോക്ഷം പ്രാപ്താ വയം ത്വാം ശരണം ശരണ്യമ്

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്കും അചഞ്ചലന്മാർക്കും ജീവൻ പിടിച്ചിരുത്തുന്നത് ഇങ്ങനെ ഒരിക്കലും ഞങ്ങൾ കണ്ടിട്ടില്ല. ദയവായി ഞങ്ങളെ ഈ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണമേ; ഞങ്ങൾ നിന്നെ അഭയം തേടിയെത്തിയിരിക്കുന്നു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - മാ ഭൈഷ്ട ബാലം തപസോ ദുരത്യയാന് നിവര്തയിഷ്യേ പ്രതിയാത സ്വധാമ । യതോ ഹി വഃ പ്രാണനിരോധ ആസീത് ഔത്താനപാദിര്മയി സങ്‌ഗതാത്മാ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഭയപ്പെടേണ്ട, ആ ബാലനെ ഈ കഠിനമായ തപസ്സിൽ നിന്ന് ഞാൻ പിൻവലിപ്പിക്കും. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങൂ. ഉത്താനപാദന്റെ മക്കളേ, അവൻ എന്നിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ ധ്യാനിച്ചതിനാലാണ് നിങ്ങളുടെ ശ്വാസം തടഞ്ഞത്.

സൂത ഉവാച । (അനുഷ്ടുപ്) ഇതി ഭീതഃ പ്രജാദ്രോഹാത് സര്വധര്മവിവിത്സയാ । തതോ വിനശനം പ്രാഗാദ് യത്ര ദേവവ്രതോഽപതത്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ജനങ്ങളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുമോ എന്ന ഭയത്താൽ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, അവൻ ദേവവ്രതൻ വീണുകിടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

തദാ തേ ഭ്രാതരഃ സര്വേ സദശ്വൈഃ സ്വര്ണഭൂഷിതൈഃ । അന്വഗച്ഛന് രഥൈര്വിപ്രാ വ്യാസധൌമ്യാദയസ്തഥാ

അപ്പോൾ അവന്റെ സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച കുതിരകളുമായി, രഥങ്ങളിൽ, വ്യാസൻ, ധൗമ്യൻ മുതലായ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.

ഭഗവാനപി വിപ്രര്ഷേ രഥേന സധനഞ്ജയഃ । സ തൈര്വ്യരോചത നൃപഃ കുബേര ഇവ ഗുഹ്യകൈഃ

ഭഗവാൻ ധനഞ്ജയനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ കയറി, മഹർഷികളിൽ പ്രധാനനായവനേ, അവരോടൊപ്പം രാജാവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ രാജാവ്, കുബേരൻ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രകാശിച്ചു.

ദൃഷ്ട്വാ നിപതിതം ഭൂമൌ ദിവശ്ച്യുതം ഇവാമരമ് । പ്രണേമുഃ പാണ്ഡവാ ഭീഷ്മം സാനുഗാഃ സഹ ചക്രിണാ

ഭീഷ്മൻ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നത്, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ദേവൻ വീണതുപോലെ കണ്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡവന്മാരും അവരുടെ അനുചിതരും ചക്രധാരിയുമായ കൃഷ്ണനും ചേർന്ന് ഭീഷ്മനെ നമസ്കരിച്ചു.

തത്ര ബ്രഹ്മര്ഷയഃ സര്വേ ദേവര്ഷയശ്ച സത്തമ । രാജര്ഷയശ്ച തത്രാസന് ദ്രഷ്ടും ഭരതപുങ്ഗവമ്

അവിടെ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ മഹാന്മാരും ദേവമുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരും രാജമുനികളും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരുന്നു, ഭാരതവംശത്തിലെ പ്രധാനിയെ കാണാനായി.

പര്വതോ നാരദോ ധൌമ്യോ ഭഗവാന് ബാദരായണഃ । ബൃഹദശ്വോ ഭരദ്വാജഃ സശിഷ്യോ രേണുകാസുതഃ

പർവതൻ, നാരദൻ, ധൗമ്യൻ, ബദരായണൻ, ബൃഹദശ്വൻ, ഭരദ്വാജൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം, രേണുകയുടെ പുത്രൻ ഇവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

വസിഷ്ഠ ഇന്ദ്രപ്രമദഃ ത്രിതോ ഗൃത്സമദോഽസിതഃ । കക്ഷീവാന് ഗൌതമോഽത്രിശ്ച കൌശികോഽഥ സുദര്ശനഃ

വസിഷ്ഠൻ, ഇന്ദ്രപ്രമദൻ, തൃതൻ, ഗൃത്സമദൻ, അസിതൻ, കക്ഷീവാൻ, ഗൗതമൻ, അത്രി, കൗശികൻ, സുദർശനൻ എന്നിവരും അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.

അന്യേ ച മുനയോ ബ്രഹ്മന് ബ്രഹ്മരാതാദയോഽമലാഃ । ശിഷ്യൈരുപേതാ ആജഗ്മുഃ കശ്യപാങ്‌ഗിരസാദയഃ

മറ്റു മുനികളും, ശുദ്ധഹൃദയരായ ബ്രഹ്മരാതൻ മുതലായവരും, ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം കശ്യപൻ, അംഗിരസൻ മുതലായവരും അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.

താന് സമേതാന് മഹാഭാഗാന് ഉപലഭ്യ വസൂത്തമഃ । പൂജയാമാസ ധര്മജ്ഞോ ദേശകാലവിഭാഗവിത്

അവിടെ കൂടിയ മഹാഭാഗ്യശാലികൾയെ കണ്ടു, ധർമ്മത്തിൽ നിപുണനും ദേശകാലം അറിയുന്നവനും ആയ വസൂത്തമൻ അവരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.

കൃഷ്ണം ച തത്പ്രഭാവജ്ഞ ആസീനം ജഗദീശ്വരമ് । ഹൃദിസ്ഥം പൂജയാമാസ മായയോപാത്ത വിഗ്രഹമ്

അവിടെ ഇരുന്ന് ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണനെ, തന്റെ മഹത്വം അറിയുന്നവനെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവനെയും, മായയാൽ രൂപം ധരിച്ചവനെയും, അവൻ ആരാധിച്ചു.

പാണ്ഡുപുത്രാന് ഉപാസീനാന് പ്രശ്രയപ്രേമസങ്ഗതാന് । അഭ്യാചഷ്ടാനുരാഗാശ്രൈഃ അന്ധീഭൂതേന ചക്ഷുഷാ

പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ വിനയത്തോടും സ്നേഹത്തോടും കൂടി ഇരുന്നപ്പോൾ, ആഴത്തിലുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെ കണ്ണീർകൊണ്ട് കണ്ണ് മങ്ങിച്ചവൻ അവരോട് സംസാരിച്ചു.

അഹോ കഷ്ടമഹോഽന്യായ്യം യദ് യൂയം ധര്മനന്ദനാഃ । ജീവിതും നാര്ഹഥ ക്ലിഷ്ടം വിപ്രധര്മാച്യുതാശ്രയാഃ

അയ്യോ, എത്ര ദു:ഖകരവും അന്യായവുമാണ്! ധർമ്മപുത്രന്മാരായ നിങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണഭക്തരും ധർമ്മനിഷ്ഠരുമായ അച്യുതാശ്രയരുമാണ്, ഇങ്ങനെ കഷ്ടം അനുഭവിക്കാനോ ദു:ഖത്തിൽ ജീവിക്കാനോ നിങ്ങൾ അർഹരല്ല.

സംസ്ഥിതേഽതിരഥേ പാണ്ഡൌ പൃഥാ ബാലപ്രജാ വധൂഃ । യുഷ്മത്കൃതേ ബഹൂന് ക്ലേശാന് പ്രാപ്താ തോകവതീ മുഹുഃ

വീരനായ പാണ്ഡു വിടപറഞ്ഞപ്പോൾ, കുഞ്ഞുങ്ങളെക്കൊണ്ട് വിധവയായ കുന്തി, നിങ്ങളുടെ خاطرം പലതവണയും വലിയ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചു.

സര്വം കാലകൃതം മന്യേ ഭവതാം ച യദപ്രിയമ് । സപാലോ യദ്വശേ ലോകോ വായോരിവ ഘനാവലിഃ

നിങ്ങൾക്കുണ്ടായ ദു:ഖങ്ങൾ എല്ലാം കാലത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ലോകവും അതിന്റെ ഭരണാധികാരികളും കാലത്തിന്റെ അധികാരത്തിൽ ആണ്, കാറ്റിൽ കറങ്ങുന്ന മേഘങ്ങൾപോലെ.

യത്ര ധര്മസുതോ രാജാ ഗദാപാണിര്വൃകോദരഃ । കൃഷ്ണോഽസ്ത്രീ ഗാണ്ഡിവം ചാപം സുഹൃത് കൃഷ്ണഃ തതോ വിപത്

ധർമ്മപുത്രൻ രാജാവായിടത്ത്, ഭീമൻ ഗദ കൈവശമുണ്ടായിടത്ത്, അർജുനൻ ഗാണ്ഡീവം വഹിക്കുന്നിടത്ത്, കൃഷ്ണൻ സുഹൃത്തായിടത്ത്, എങ്ങനെ ദു:ഖം ഉണ്ടാകാം?

ന ഹ്യസ്യ കര്ഹിചിത് രാജന് പുമാന് വേദ വിധിത്സിതമ് । യത് വിജിജ്ഞാസയാ യുക്താ മുഹ്യന്തി കവയോഽപി ഹി

രാജാവേ, അവന്റെ ഉദ്ദേശം ആരും ഒരിക്കലും അറിയുന്നില്ല; അന്വേഷിക്കുന്നവർക്കും ജ്ഞാനികൾക്കും പോലും അതിൽ ആശങ്കയുണ്ടാകും.

തസ്മാത് ഇദം ദൈവതംത്രം വ്യവസ്യ ഭരതര്ഷഭ । തസ്യാനുവിഹിതോഽനാഥാ നാഥ പാഹി പ്രജാഃ പ്രഭോ

അതിനാൽ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ഇതെല്ലാം ദൈവത്തിന്റെ നിയമമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം. ഇങ്ങനെ നിർണ്ണയിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, രക്ഷകനില്ലാത്തവനായി നീ ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം.

ഏഷ വൈ ഭഗവാന് സാക്ഷാത് ആദ്യോ നാരായണഃ പുമാന് । മോഹയന് മായയാ ലോകം ഗൂഢശ്ചരതി വൃഷ്ണിഷു

ഇവൻ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ, ആദ്യനായ നാരായണൻ; വൃഷ്ണിവംശത്തിൽ മറഞ്ഞ്, മായയാൽ ലോകത്തെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ.

അസ്യാനുഭാവം ഭഗവാന് വേദ ഗുഹ്യതമം ശിവഃ । ദേവര്ഷിര്നാരദഃ സാക്ഷാത് ഭഗവാന് കപിലോ നൃപ

ഭഗവാന്റെ ഏറ്റവും രഹസ്യമായ ശക്തി ശിവനും, ദേവമുനിയായ നാരദനും, കപിലഭഗവാനും അറിയുന്നു, രാജാവേ.

യം മന്യസേ മാതുലേയം പ്രിയം മിത്രം സുഹൃത്തമമ് । അകരോഃ സചിവം ദൂതം സൌഹൃദാദഥ സാരഥിമ്

നീ മാതുലനായവനായി, പ്രിയസുഹൃത്തായി, ഏറ്റവും വിശ്വസ്തനായി കരുതുന്നവനെയും, സ്നേഹത്താൽ മന്ത്രിയാക്കിയും ദൂതനാക്കിയും സാരഥിയാക്കിയും ചെയ്തവനെയും,

സര്വാത്മനഃ സമദൃശോ ഹ്യദ്വയസ്യാനഹങ്കൃതേഃ । തത്കൃതം മതിവൈഷമ്യം നിരവദ്യസ്യ ന ക്വചിത്

സകലരുടെയും ആത്മാവായ, എല്ലാവരെയും സമദർശിയായ, അദ്വിതീയനും അഹങ്കാരമില്ലാത്തവനും ആയവനിൽ, മനസ്സിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കിയാലും, ഒരിക്കലും കുറ്റമില്ല.

തഥാപ്യേകാന്തഭക്തേഷു പശ്യ ഭൂപാനുകമ്പിതമ് । യത് മേ അസൂന് ത്യജതഃ സാക്ഷാത് കൃഷ്ണോ ദര്ശനമാഗതഃ

എങ്കിലും, ഏകഭക്തരോടുള്ള അവന്റെ കരുണ നോക്കൂ രാജാവേ; ഞാൻ ജീവൻ വിടുമ്പോൾ കൃഷ്ണൻ തന്നെ നേരിട്ട് വരികയാണല്ലോ.

ഭക്ത്യാവേശ്യ മനോ യസ്മിന് വാചാ യന്നാമ കീര്തയന് । ത്യജന് കലേവരം യോഗീ മുച്യതേ കാമകര്മഭിഃ

ഭക്തിയോടെ മനസ്സു അവനിൽ ആകേന്ദ്രിച്ച്, വാക്കിലൂടെ അവന്റെ നാമം ഉച്ചരിക്കുന്ന യോഗി, ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ആസക്തികളും കർമ്മങ്ങളും വിട്ട് മോചിതനാകുന്നു.