ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സ്വേച്ഛാവതാരചരിതൈഃ അചിന്ത്യനിജമായയാ । കരിഷ്യതി ഉത്തമശ്ലോകഃ തദ് ധ്യായേദ് ഹൃദയങ്‌ഗമമ്

സുപ്രശസ്തനായ ഭഗവാൻ തന്റെ അതിശയകരമായ ശക്തിയാൽ, സ്വേച്ഛാനുസൃതമായ പ്രവർത്തികളാൽ പ്രത്യക്ഷമാകും; അവനെ ഹൃദയത്തിൽ സ്മരിക്കണം.

പരിചര്യാ ഭഗവതോ യാവത്യഃ പൂര്വസേവിതാഃ । താ മംത്രഹൃദയേനൈവ പ്രയുഞ്ജ്യാന് മംത്രമൂര്തയേ

മുന്പ് ചെയ്ത എല്ലാ ഭഗവത്സേവകളും, ഇപ്പോൾ മന്ത്രഹൃദയത്തോടെ, മന്ത്രശക്തിയാൽ സ്ഥാപിച്ച ഭഗവാന്റെ രൂപത്തിൽ അർപ്പിക്കണം.

ഏവം കായേന മനസാ വചസാ ച മനോഗതമ് । പരിചര്യമാണോ ഭഗവാന് ഭക്തിമത്പരിചര്യയാ

ഇങ്ങനെ, ശരീരത്താൽ, മനസ്സാൽ, വാക്കുകളാൽ, ഹൃദയത്തിൽ നിന്നുള്ള ഭക്തിയോടെ ഭഗവാനെ സേവിക്കുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥ ആരാധന നടക്കുന്നു.

പുംസാം അമായിനാം സമ്യക് ഭജതാം ഭാവവര്ധനഃ । ശ്രേയോ ദിശത്യഭിമതം യദ്ധര്മാദിഷു ദേഹിനാമ്

കപടത ഇല്ലാതെ ഭഗവാനെ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിക്കുന്നവർക്കു, ഭഗവാൻ അവരുടെ ഭാവം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും, സാധാരണ ധർമ്മങ്ങൾകൊണ്ടു ലഭിക്കാത്ത ഉത്തമമായ ഫലം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

വിരക്തശ്ചേന്ദ്രിയരതൌ ഭക്തിയോഗേന ഭൂയസാ । തം നിരന്തരഭാവേന ഭജേതാദ്ധാ വിമുക്തയേ

ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവൻ, ഭക്തിയോഗം കൊണ്ട്, നിരന്തരവും സത്യസന്ധവുമായ ഭക്തിയോടെ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കണം, പൂർണ്ണ മോക്ഷത്തിന് വേണ്ടി.

ഇത്യുക്തസ്തം പരിക്രമ്യ പ്രണമ്യ ച നൃപാര്ഭകഃ । യയൌ മധുവനം പുണ്യം ഹരേശ്ചരണചര്ചിതമ്

ഇങ്ങനെ ഉപദേശം ലഭിച്ച രാജകുമാരൻ, ചുറ്റി വണങ്ങി, ഹരിയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങൾ കൊണ്ടു പുണ്യമായ മധുവനത്തിലേക്ക് പോയി.

തപോവനം ഗതേ തസ്മിന് പ്രവിഷ്ടോഽന്തഃപുരം മുനിഃ । അര്ഹിതാര്ഹണകോ രാജ്ഞാ സുഖാസീന ഉവാച തമ്

അവൻ തപോവനത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, മുനി അകത്തുള്ള മന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. രാജാവിന്റെ യോജ്യമായ ആദരവും സ്വീകരിച്ച്, സുഖമായി ഇരുന്ന് അവനോട് സംസാരിച്ചു.

നാരദ ഉവാച - രാജന് കിം ധ്യായസേ ദീര്ഘം മുഖേന പരിശുഷ്യതാ । കിം വാ ന രിഷ്യതേ കാമോ ധര്മോ വാര്ഥേന സംയുതഃ

നാരദൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ദീർഘമായി ചിന്തയിലിരിക്കുന്നു? മുഖം ഉണങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ആഗ്രഹമോ, ധർമ്മമോ, സമ്പത്തോടുകൂടിയുള്ള കാര്യമോ നിനക്ക് ലഭിക്കാത്തതാണോ?

രാജോവാച - സുതോ മേ ബാലകോ ബ്രഹ്മന് സ്ത്രൈണേനാ-കരുണാത്മനാ । നിര്വാസിതഃ പഞ്ചവര്ഷഃ സഹ മാത്രാ മഹാന്കവിഃ

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, എന്റെ മകൻ, അഞ്ചു വയസ്സുള്ള ബാലൻ, ഒരു ക്രൂരഹൃദയ സ്ത്രീയുടെ കയ്യാൽ അമ്മയോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; അവൻ മഹാനായ കവി ആണ്.

അപ്യനാഥം വനേ ബ്രഹ്മന് മാ സ്മാദന്ത്യര്ഭകം വൃകാഃ । ശ്രാന്തം ശയാനം ക്ഷുധിതം പരിമ്ലാനമുഖാമ്ബുജമ്

ബ്രാഹ്മണനേ, അവൻ അനാഥനായി വനത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ക്ഷീണിച്ചും വിശന്നും കിടക്കുന്ന ആ ബാലനെ മൃഗങ്ങൾ ഉപദ്രവിക്കരുതേ.

അഹോ മേ ബത ദൌരാത്മ്യം സ്ത്രീജിതസ്യോപധാരയ । യോഽങ്‌കം പ്രേമ്ണാഽഽരുരുക്ഷന്തം നാഭ്യനന്ദമസത്തമഃ

അയ്യോ, സ്ത്രീയുടെ വശംപോയി ഞാൻ എത്ര ദുർഭാഗ്യവാനാണ്! സ്നേഹത്തോടെ എന്റെ മടിയിൽ കയറാൻ ആഗ്രഹിച്ച ആ ബാലനെ ഞാൻ സ്വീകരിച്ചില്ല; ഞാൻ എത്ര തുച്ഛനാണ്!

നാരദ ഉവാച - മാ മാ ശുചഃ സ്വതനയം ദേവഗുപ്തം വിശാമ്പതേ । തത്പ്രഭാവം അവിജ്ഞായ പ്രാവൃങ്‌ക്തേ യദ്യശോ ജഗത്

നാരദൻ പറഞ്ഞു: ജനങ്ങളുടെ രക്ഷകനേ, ദേവന്മാർ സംരക്ഷിക്കുന്ന നിന്റെ മകനെക്കുറിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ട. അവന്റെ മഹത്വം അറിയാതെ നീ വിലപിക്കുന്നു; അവന്റെ കീർത്തി ലോകത്ത് വ്യാപിക്കും.

സുദുഷ്കരം കര്മ കൃത്വാ ലോകപാലൈരപി പ്രഭുഃ । ഐഷ്യത്യചിരതോ രാജന് യശോ വിപുലയംസ്തവ

ലോകങ്ങളെ കാത്തുനില്ക്കുന്ന ദേവന്മാർക്കു പോലും ചെയ്യാൻ പ്രയാസമായ ഒരു കാര്യം ചെയ്തതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, അവൻ നിനക്കു വൻ പ്രശസ്തി ഉടൻ നേടിക്കൊടുക്കും.

മൈത്രേയ ഉവാച - ഇതി ദേവര്ഷിണാ പ്രോക്തം വിശ്രുത്യ ജഗതീപതിഃ । രാജലക്ഷ്മീമനാദൃത്യ പുത്രം ഏവാന്വചിന്തയത്

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ദേവർഷിയുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ്, രാജസൗഭാഗ്യങ്ങൾ ഒന്നും കണക്കാക്കാതെ, തന്റെ മകനെയേ മാത്രം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.

തത്രാഭിഷിക്തഃ പ്രയതഃ താം ഉപോഷ്യ വിഭാവരീമ് । സമാഹിതഃ പര്യചര ദൃഷ്യാദേശേന പൂരുഷമ്

അവിടെ അഭിഷേകം കഴിച്ച് ശുദ്ധനായവൻ ആ രാത്രി ഉപവാസം പാലിച്ചു, മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ, ദർശനപ്രകാരം പരമപുരുഷനെ സേവിച്ചു.

ത്രിരാത്രാന്തേ ത്രിരാത്രാന്തേ കപിത്ഥബദരാശനഃ । ആത്മവൃത്ത്യനുസാരേണ മാസം നിന്യേഽര്ചയന് ഹരിമ്

മൂന്ന് രാത്രികൾക്ക് ഒറ്റപ്പൊക്കം, കപിത്തം, ബദരിഫലം എന്നിവ മാത്രം കഴിച്ച്, അവൻ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഒരു മാസം ഹരിയെ ആരാധിച്ചു.

ദ്വിതീയം ച തഥാ മാസം ഷഷ്ഠേ ഷഷ്ഠേഽര്ഭകോ ദിനേ । തൃണപര്ണാദിഭിഃ ശീര്ണൈഃ കൃതാന്നോഽഭ്യര്ചയന് വിഭുമ്

രണ്ടാം മാസത്തിൽ, ആറാം ദിവസങ്ങളിലൊന്നിൽ വീണ ഇലകളും പുല്ലും പോലുള്ളവ ഉപയോഗിച്ച് ഭക്ഷണം ഒരുക്കി, ആ ബാലൻ ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു.

തൃതീയം ചാനയന് മാസം നവമേ നവമേഽഹനി । അബ്ഭക്ഷ ഉത്തമശ്ലോകം ഉപാധാവത്സമാധിനാ

മൂന്നാം മാസത്തിൽ, ഒമ്പതാം ദിവസങ്ങളിൽ, വെള്ളം മാത്രം കഴിച്ച്, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ ഉത്തമശ്ലോകനായ ഭഗവാനെ ധ്യാനിച്ചു.

ചതുര്ഥമപി വൈ മാസം ദ്വാദശേ ദ്വാദശേഽഹനി । വായുഭക്ഷോ ജിതശ്വാസോ ധ്യായന് ദേവമധാരയത്

നാലാം മാസത്തിൽ, പന്ത്രണ്ടാം ദിവസങ്ങളിൽ, വായു മാത്രം കഴിച്ച്, ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, ഭഗവാനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ജീവിച്ചു.

പഞ്ചമേ മാസ്യനുപ്രാപ്തേ ജിതശ്വാസോ നൃപാത്മജഃ । ധ്യായന് ബ്രഹ്മ പദൈകേന തസ്ഥൌ സ്ഥാണുരിവാചലഃ

അഞ്ചാം മാസം എത്തിയപ്പോൾ, രാജകുമാരൻ ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, ഒരു കാലിൽ നിൽക്കവെ, ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ച്, ഒരു തൂണുപോലെ അചഞ്ചലനായി നിന്നു.

സര്വതോ മന ആകൃഷ്യ ഹൃദി ഭൂതേന്ദ്രിയാശയമ് । ധ്യായന് ഭഗവതോ രൂപം നാദ്രാക്ഷീത് കിംചനാപരമ്

എവിടെയും നിന്നുള്ള മനസ്സിനെ പിൻവലിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ, ഭൂതേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനത്ത്, ഭഗവാന്റെ രൂപം മാത്രം ധ്യാനിച്ചു; മറ്റൊന്നും കണ്ടില്ല.

ആധാരം മഹദാദീനാം പ്രധാനപുരുഷേശ്വരമ് । ബ്രഹ്മ ധാരയമാണസ്യ ത്രയോ ലോകാശ്ചകമ്പിരേ

മഹത്താദികളുടെയും പ്രധാനം പുരുഷനുമായ ഭഗവാനെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ച് ധാരണം ചെയ്തപ്പോൾ, മൂന്നു ലോകങ്ങളും വിറച്ചു.

യദൈകപാദേന സ പാര്ഥിവാര്ഭകഃ തസ്ഥൌ തദങ്‌ഗുഷ്ഠനിപീഡിതാ മഹീ । നനാമ തത്രാര്ധമിഭേന്ദ്രധിഷ്ഠിതാ തരീവ സവ്യേതരതഃ പദേ പദേ

അവൻ ഒരു കാലിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, വലിയ വിരൽ കൊണ്ട് ഭൂമി അമർത്തിയപ്പോൾ, ആ സ്ഥലത്ത് ഭൂമി കുനിഞ്ഞു; ആനയുടെ പീഠം ഭാരത്തിൽ ചായുന്നതുപോലെ.

തസ്മിന് അഭിധ്യായതി വിശ്വമാത്മനോ ദ്വാരം നിരുധ്യാസുമനന്യയാ ധിയാ । ലോകാ നിരുച്ഛ്വാസനിപീഡിതാ ഭൃശം സലോകപാലാഃ ശരണം യയുര്ഹരിമ്

അവൻ വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ ധ്യാനിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ വാതിൽ അടച്ചു, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ലോകങ്ങളും അവയുടെ രക്ഷകരും ശ്വാസം മുട്ടി, ഹരിയിലേക്കു അഭയം തേടി.

ദേവാ ഊചുഃ - നൈവം വിദാമോ ഭഗവന് പ്രാണരോധം ചരാചരസ്യാഖിലസത്ത്വധാമ്നഃ । വിധേഹി തന്നോ വൃജിനാദ്വിമോക്ഷം പ്രാപ്താ വയം ത്വാം ശരണം ശരണ്യമ്

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, സഞ്ചരിക്കുന്നവർക്കും അചഞ്ചലന്മാർക്കും ജീവൻ പിടിച്ചിരുത്തുന്നത് ഇങ്ങനെ ഒരിക്കലും ഞങ്ങൾ കണ്ടിട്ടില്ല. ദയവായി ഞങ്ങളെ ഈ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കണമേ; ഞങ്ങൾ നിന്നെ അഭയം തേടിയെത്തിയിരിക്കുന്നു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - മാ ഭൈഷ്ട ബാലം തപസോ ദുരത്യയാന് നിവര്തയിഷ്യേ പ്രതിയാത സ്വധാമ । യതോ ഹി വഃ പ്രാണനിരോധ ആസീത് ഔത്താനപാദിര്മയി സങ്‌ഗതാത്മാ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഭയപ്പെടേണ്ട, ആ ബാലനെ ഈ കഠിനമായ തപസ്സിൽ നിന്ന് ഞാൻ പിൻവലിപ്പിക്കും. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങൂ. ഉത്താനപാദന്റെ മക്കളേ, അവൻ എന്നിൽ ഏകാഗ്രതയോടെ ധ്യാനിച്ചതിനാലാണ് നിങ്ങളുടെ ശ്വാസം തടഞ്ഞത്.

സൂത ഉവാച । (അനുഷ്ടുപ്) ഇതി ഭീതഃ പ്രജാദ്രോഹാത് സര്വധര്മവിവിത്സയാ । തതോ വിനശനം പ്രാഗാദ് യത്ര ദേവവ്രതോഽപതത്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: ജനങ്ങളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുമോ എന്ന ഭയത്താൽ, എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അറിയണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, അവൻ ദേവവ്രതൻ വീണുകിടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

തദാ തേ ഭ്രാതരഃ സര്വേ സദശ്വൈഃ സ്വര്ണഭൂഷിതൈഃ । അന്വഗച്ഛന് രഥൈര്വിപ്രാ വ്യാസധൌമ്യാദയസ്തഥാ

അപ്പോൾ അവന്റെ സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച കുതിരകളുമായി, രഥങ്ങളിൽ, വ്യാസൻ, ധൗമ്യൻ മുതലായ മഹർഷിമാരോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.

ഭഗവാനപി വിപ്രര്ഷേ രഥേന സധനഞ്ജയഃ । സ തൈര്വ്യരോചത നൃപഃ കുബേര ഇവ ഗുഹ്യകൈഃ

ഭഗവാൻ ധനഞ്ജയനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ കയറി, മഹർഷികളിൽ പ്രധാനനായവനേ, അവരോടൊപ്പം രാജാവും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ രാജാവ്, കുബേരൻ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം ഇരിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രകാശിച്ചു.