ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ബ്രഹ്മതേജോവിനിര്മുക്തൈഃ ആത്മജൈഃ സഹ കൃഷ്ണയാ । പ്രയാണാഭിമുഖം കൃഷ്ണം ഇദമാഹ പൃഥാ സതീ

ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ നിന്ന് മോചിതയായ പൃഥ, തന്റെ മക്കളോടൊപ്പം കൃഷ്ണയോടും കൂടെ യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായിരുന്ന കൃഷ്ണനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

കുന്ത്യുവാച । നമസ്യേ പുരുഷം ത്വാഽഽദ്യം ഈശ്വരം പ്രകൃതേഃ പരമ് । അലക്ഷ്യം സര്വഭൂതാനാം അന്തര്ബഹിരവസ്ഥിതമ്

കുന്തി പറഞ്ഞു: ആദിമനുഷ്യനായും, സർവ്വശക്തനായും, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനായും, എല്ലാ ജീവികൾക്കും അദൃശ്യനായും, അകത്തും പുറത്തും നിലകൊള്ളുന്നവനുമായ നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.

മായാജവനികാച്ഛന്നം അജ്ഞാധോക്ഷജമവ്യയമ് । ന ലക്ഷ്യസേ മൂഢദൃശാ നടോ നാട്യധരോ യഥാ

മായയുടെ മറയാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നവനേ, അജ്ഞാതനും അക്ഷയനുമായവനേ, ഭ്രാന്തനായവരുടെ കാഴ്ചയ്ക്ക് നീ കാണപ്പെടുന്നില്ല, നടൻ വേഷം ധരിച്ചിരിക്കുന്നപോലെ.

തഥാ പരമഹംസാനാം മുനീനാം അമലാത്മനാമ് । ഭക്തിയോഗവിധാനാര്ഥം കഥം പശ്യേമ ഹി സ്ത്രിയഃ

പവിത്രഹൃദയമുള്ള പരമഹംസന്മാരുടെയും മുനികളുടെയും ഭക്തിയെ ഉറപ്പാക്കാൻ നീ ഇങ്ങനെ വരുന്നു. എന്നാൽ ഞങ്ങൾ സ്ത്രീകൾക്ക് നിന്നെ എങ്ങനെയാണ് കാണാൻ കഴിയുക?

കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ദേവകീനംദനായ ച । നംദഗോപകുമാരായ ഗോവിംദായ നമോ നമഃ

കൃഷ്ണനേ, വാസുദേവനേ, ദേവകിയുടെ പുത്രനേ, നന്ദനും ഗോപന്മാരുടെ ബാലനേ, ഗോവിന്ദനേ, ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കരിക്കുന്നു.

നമഃ പങ്കജനാഭായ നമഃ പങ്കജമാലിനേ । നമഃ പങ്കജനേത്രായ നമസ്തേ പങ്കജാങ്ഘ്രയേ

താമരപ്പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള നാഭിയുള്ളവനേ, താമരമാല ധരിച്ചവനേ, താമരനേത്രനേ, താമരപാദനേ, നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.

(വംശസ്ഥ) യഥാ ഹൃഷീകേശ ഖലേന ദേവകീ കംസേന രുദ്ധാതിചിരം ശുചാര്പിതാ । വിമോചിതാഹം ച സഹാത്മജാ വിഭോ ത്വയൈവ നാഥേന മുഹുര്വിപദ്‍ഗണാത്

ഹൃഷീകേശനേ, ദുഷ്ടനായ കംസൻ ദേവകിയെ ദീർഘകാലം തടവിൽ ഇട്ടു ദുഃഖിപ്പിച്ചപ്പോൾ നീ അവളെ മോചിപ്പിച്ചു. അതുപോലെ തന്നെ, പ്രഭുവേ, നീ എനിക്ക്‌യും എന്റെ മക്കൾക്കും പലവിധ ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് പലതവണ രക്ഷ നൽകി.

വിഷാന്മഹാഗ്നേഃ പുരുഷാദദര്ശനാദ് അസത്സഭായാ വനവാസകൃച്ഛ്രതഃ । മൃധേ മൃധേഽനേകമഹാരഥാസ്ത്രതോ ദ്രൌണ്യസ്ത്രതശ്ചാസ്മ ഹരേഽഭിരക്ഷിതാഃ

വിഷം, മഹാഗ്നി, മനുഷ്യഭക്ഷകൻ, ദുഷ്ടരുടെ സഭ, വനവാസത്തിലെ കഷ്ടങ്ങൾ, അനേകം മഹാരഥന്മാരുമായി യുദ്ധങ്ങൾ, ദ്രൗണിയുടെ ആയുധം—ഇവയൊക്കെയും ഹരിയേ, നീ ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചു.

(അനുഷ്ടുപ്) വിപദഃ സന്തു താഃ ശശ്വത് തത്ര തത്ര ജഗദ്‍ഗുരോ । ഭവതോ ദര്ശനം യത്സ്യാദ് അപുനര്ഭവദര്ശനമ്

ലോകഗുരുവേ, ആപത്തുകൾ എല്ലായിടത്തും എപ്പോഴും ഞങ്ങളിലേക്ക് വരട്ടെ. കാരണം, അങ്ങനെ നിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണാൻ കഴിയും. നിന്നെ കാണുമ്പോൾ പുനർജന്മം കാണേണ്ടതില്ല.

ജന്മൈശ്വര്യശ്രുതശ്രീഭിഃ ഏധമാനമദഃ പുമാന് । നൈവാര്ഹത്യഭിധാതും വൈ ത്വാം അകിഞ്ചനഗോചരമ്

ജന്മം, ഐശ്വര്യം, ജ്ഞാനം, സൗന്ദര്യം എന്നിവകൊണ്ട് അഭിമാനം വളരുന്നവൻ, ഒന്നും ഇല്ലാത്തവർക്കു മാത്രം ലഭ്യനായ നിന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ വാഴ്ത്താൻ കഴിയില്ല.

നമോഽകിഞ്ചനവിത്തായ നിവൃത്തഗുണവൃത്തയേ । ആത്മാരാമായ ശാന്തായ കൈവല്യപതയേ നമഃ

ഒന്നുമില്ലാത്തവർക്കുള്ള സമ്പത്തായവനേ, ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവാഹത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുന്നവനേ, ആത്മാരാമനേ, ശാന്തനേ, മോക്ഷത്തിന്റെ നാഥനേ, നിന്നെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.

മന്യേ ത്വാം കാലമീശാനം അനാദിനിധനം വിഭുമ് । സമം ചരന്തം സര്വത്ര ഭൂതാനാം യന്മിഥഃ കലിഃ

നിനക്കാണ് ഞാൻ കാലം, ഈശ്വരൻ, ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതും, സർവ്വവ്യാപിയായതും, എല്ലാ ജീവികളിലും സമമായി സഞ്ചരിക്കുന്നതും, അവരിലുണ്ടാകുന്ന വൈരാഗ്യത്തിനും കാരണം എന്നിങ്ങനെ കരുതുന്നു.

(വംശസ്ഥ) ന വേദ കശ്ചിദ് ഭഗവംശ്ചികീര്ഷിതം തവേഹമാനസ്യ നൃണാം വിഡമ്ബനമ് । ന യസ്യ കശ്ചിദ് ദയിതോഽസ്തി കര്ഹിചിദ് ദ്വേഷ്യശ്ച യസ്മിന്വിഷമാ മതിര്നൃണാമ്

പ്രഭുവേ, ഈ ലോകത്തിൽ നീ ചെയ്യുന്നതെന്താണെന്നു ആരും അറിയുന്നില്ല. മനുഷ്യരെ പരിഹസിക്കുന്നതുപോലെ നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ. നിനക്കു ആരും പ്രിയനോ വൈരിയായോ ഇല്ല, എന്നിരുന്നാലും മനുഷ്യർ മനസ്സിൽ പക്ഷപാതം കാണുന്നു.

(അനുഷ്ടുപ്) ജന്മ കര്മ ച വിശ്വാത്മന് അജസ്യാകര്തുരാത്മനഃ । തിര്യങ് നൃഷിഷു യാദഃസു തദ് അത്യന്തവിഡമ്ബനമ്

വിശ്വത്തിന്റെ ആത്മാവായ, ജനനം ഇല്ലാത്തതും പ്രവർത്തനമില്ലാത്തതുമായ ആത്മാവിന്റെ ജനനവും കർമ്മവും, മൃഗങ്ങളിൽ, മനുഷ്യരിൽ, ജലചരികളിൽ—ഇവയൊക്കെയും ഏറ്റവും വലിയ പരിഹാസമാണ്.

(വസംതതിലകാ) ഗോപ്യാദദേ ത്വയി കൃതാഗസി ദാമ താവദ് യാ തേ ദശാശ്രുകലില അഞ്ജന സംഭ്രമാക്ഷമ് । വക്ത്രം നിനീയ ഭയഭാവനയാ സ്ഥിതസ്യ സാ മാം വിമോഹയതി ഭീരപി യദ്‌ബിഭേതി

ഗോപിക നിന്റെ ദോഷം കണ്ടു നിന്നെ കെട്ടാൻ കയറെടുത്തപ്പോൾ, ഭയത്താൽ കണ്ണുനീരും കജലും കലർന്ന കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് നീ മുഖം താഴ്ത്തി നിന്നു. ഭയപ്പെടുന്നവർക്കും ഭയമായവനാണെങ്കിലും, അപ്പോൾ നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്ഭുതപ്പെടുന്നു.

(അനുഷ്ടുപ്) കേചിദ് ആഹുഃ അജം ജാതം പുണ്യശ്ലോകസ്യ കീര്തയേ । യദോഃ പ്രിയസ്യ അന്വവായേ മലയസ്യേവ ചന്ദനമ്

ചിലർ പറയുന്നു, ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ, യദുവിന്റെ പ്രിയനായവന്റെ വംശത്തിൽ, പുണ്യശ്ലോകരുടെ കീർത്തിക്കായി ജനിച്ചു, മലയപർവതത്തിൽ ചന്ദനം വളരുന്നതുപോലെ.

അപരേ വസുദേവസ്യ ദേവക്യാം യാചിതോഽഭ്യഗാത് । അജസ്ത്വമസ്യ ക്ഷേമായ വധായ ച സുരദ്വിഷാമ്

മറ്റുചിലര്‍ പറയുന്നു, വസുദേവനും ദേവകിയും അപേക്ഷിച്ചതിനാല്‍ ജനിക്കാത്തവനായ നീ ഈ ലോകത്തെ രക്ഷിക്കാനും ദേവന്മാരെ വെറുക്കുന്നവരെ നശിപ്പിക്കാനുമാണ് അവതരിച്ചതെന്ന്.

ഭാരാവതാരണായാന്യേ ഭുവോ നാവ ഇവോദധൌ । സീദന്ത്യാ ഭൂരിഭാരേണ ജാതോ ഹ്യാത്മഭുവാര്ഥിതഃ

ചിലര്‍ പറയുന്നു, ഭൂമി ഭാരത്തില്‍ തളര്‍ന്ന് സമുദ്രത്തിലെ ഒരു തോണിപോലെ മുങ്ങുമ്പോള്‍ ബ്രഹ്മാവിന്റെ അപേക്ഷപ്രകാരം നീ ജനിച്ചു, ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കാനായി.

ഭവേഽസ്മിന് ക്ലിശ്യമാനാനാം അവിദ്യാകാമകര്മഭിഃ । ശ്രവണ സ്മരണാര്ഹാണി കരിഷ്യമ് ഇതി കേചന

മറ്റുചിലര്‍ പറയുന്നു, അജ്ഞാനവും ആഗ്രഹവും കര്‍മവും മൂലം ഈ ലോകത്ത് ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നവര്‍ക്ക് കേള്‍ക്കാനും ഓര്‍ക്കാനും യോഗ്യമായ കര്‍മങ്ങള്‍ ചെയ്യാനാണ് നീ വന്നതെന്ന്.

(വംശസ്ഥ) ശ്രൃണ്വന്തി ഗായന്തി ഗൃണന്ത്യഭീക്ഷ്ണശഃ സ്മരന്തി നന്ദന്തി തവേഹിതം ജനാഃ । ത ഏവ പശ്യന്ത്യചിരേണ താവകം ഭവപ്രവാഹോപരമം പദാമ്ബുജമ്

നിന്റെ ഈ ലീലകള്‍ എപ്പോഴും കേള്‍ക്കുകയും പാടുകയും സ്തുതിക്കുകയും ഓര്‍ക്കുകയും ആനന്ദിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവര്‍ ഉടന്‍ ഭവസമുദ്രം കടക്കാന്‍ സഹായിക്കുന്ന നിന്റെ കമലപാദങ്ങള്‍ ദര്‍ശിക്കും.

അപ്യദ്യ നസ്ത്വം സ്വകൃതേഹിത പ്രഭോ ജിഹാസസി സ്വിത് സുഹൃദോഽനുജീവിനഃ । യേഷാം ന ചാന്യത് ഭവതഃ പദാമ്ബുജാത് പരായണം രാജസു യോജിതാംഹസാമ്

പ്രഭോ, ഞങ്ങള്‍ നിന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളും ആശ്രിതരുമാണ്. രാജസംബന്ധങ്ങളാലും പാപങ്ങളാലും ബന്ധിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും നിന്റെ കമലപാദങ്ങള്‍ ഒഴികെ ഞങ്ങള്‍ക്കു മറ്റൊന്നും അഭയം ഇല്ല. നീ ഇപ്പോള്‍ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുമോ?

(അനുഷ്ടുപ്) കേ വയം നാമരൂപാഭ്യാം യദുഭിഃ സഹ പാണ്ഡവാഃ । ഭവതോഽദര്ശനം യര്ഹി ഹൃഷീകാണാം ഇവ ഈശിതുഃ

നാം പാണ്ഡവര്‍ക്കും യദുക്കള്‍ക്കും പേരും രൂപവും മാത്രമാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ നാഥനായ നീ കാണുന്നില്ലെങ്കില്‍ ഞങ്ങള്‍ ഒന്നുമല്ല.

നേയം ശോഭിഷ്യതേ തത്ര യഥേദാനീം ഗദാധര । ത്വത്പദൈഃ അങ്‌കിതാ ഭാതി സ്വലക്ഷണവിലക്ഷിതൈഃ

ഗദാധരാ, നിന്റെ പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളാല്‍ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നിന്റെ പാദങ്ങള്‍ ഈ ഭൂമിയെ ഇപ്പോഴത്തെ പോലെ ഭംഗിയുള്ളതാക്കുന്നു. ഇനി അങ്ങനെ ഉണ്ടാവില്ല.

ഇമേ ജനപദാഃ സ്വൃദ്ധാഃ സുപക്വൌഷധിവീരുധഃ । വനാദ്രി നദീ ഉദന്വന്തോ ഹ്യേധന്തേ തവ വീക്ഷിതൈഃ

ഈ ദേശങ്ങള്‍ സമൃദ്ധമാണ്, ഔഷധികളും ചെടികളും പാകമായിരിക്കുന്നു. കാടുകളും പര്‍വ്വതങ്ങളും നദികളും സമുദ്രങ്ങളും നിന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ടാണ് വളരുന്നത്.

അഥ വിശ്വേശ വിശ്വാത്മന് വിശ്വമൂര്തേ സ്വകേഷു മേ । സ്നേഹപാശം ഇമം ഛിന്ധി ദൃഢം പാണ്ഡുഷു വൃഷ്ണിഷു

വിശ്വനാഥാ, വിശ്വാത്മാവേ, വിശ്വരൂപനേ, പാണ്ഡവര്‍ക്കും വൃശ്ണികള്‍ക്കും ഉള്ള എന്റെ ഈ ദൃഢമായ സ്‌നേഹബന്ധം നീ ദയവായി മുറിച്ചുകളയണം.

ത്വയി മേഽനന്യവിഷയാ മതിര്മധുപതേഽസകൃത് । രതിം ഉദ്വഹതാത് അദ്ധാ ഗങ്ഗേവൌഘം ഉദന്വതി

മധുപതേ, എന്റെ മനസ്സ് മറ്റൊന്നിലും ആസക്തിയില്ലാതെ എപ്പോഴും നേരിട്ട് നിന്നിലേക്കുള്ള പ്രേമം നിറഞ്ഞിരിക്കട്ടെ, ഗംഗാനദി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.

(വസംതതിലകാ) ശ്രീകൃഷ്ണ കൃഷ്ണസഖ വൃഷ്ണി ഋഷഭാവനിധ്രുഗ് രാജന്യവംശദഹന അനപവര്ഗ വീര്യ । ഗോവിന്ദ ഗോദ്വിജസുരാര്തിഹരാവതാര യോഗേശ്വരാഖിലഗുരോ ഭഗവന് നമസ്തേ

ശ്രീകൃഷ്ണാ, കൃഷ്ണന്റെ സുഹൃത്ത്, വൃശ്ണികളിലെ ശ്രേഷ്ഠന്‍, അധർമത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, രാജവംശങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ അഗ്നിപോലെയുള്ളവനേ, മോക്ഷം നല്‍കുന്ന ശക്തിയുള്ളവനേ, ഗോവിന്ദാ, പശുക്കള്‍ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ക്കും ദേവന്മാര്‍ക്കും കഷ്ടം നീക്കുവാനായി അവതരിച്ചവനേ, യോഗശ്രേഷ്ഠനേ, സകലഗുരുവേ, ഭഗവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.

സൂത ഉവാച । (അനുഷ്ടുപ്) പൃഥയേത്ഥം കലപദൈഃ പരിണൂതാഖിലോദയഃ । മന്ദം ജഹാസ വൈകുണ്ഠോ മോഹയന്നിവ മായയാ

സൂതന്‍ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പ്രഥാ മധുരമായ വാക്കുകള്‍ കൊണ്ട് സ്തുതിച്ചപ്പോള്‍ സകലമംഗളസ്വരൂപനായ വൈകുണ്ഠന്‍ മന്ദഹാസം ചിരിച്ചു, അവളെ മായയാല്‍ ആകര്‍ഷിക്കുന്നതുപോലെ.

താം ബാഢം ഇതി ഉപാമംത്ര്യ പ്രവിശ്യ ഗജസാഹ്വയമ് । സ്ത്രിയശ്ച സ്വപുരം യാസ്യന് പ്രേമ്ണാ രാജ്ഞാ നിവാരിതഃ

അവളോട് സ്നേഹപൂര്‍വം വിടപറഞ്ഞ് കൃഷ്ണന്‍ ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് കടന്നു. പിന്നെ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് പോകാന്‍ ശ്രമിച്ചപ്പോള്‍ രാജാവിന്റെ പ്രേമം കൊണ്ടു അവനെ തടഞ്ഞു.