ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇതീദൃശേന ഭാവേന കൃഷ്ണേ യോഗേശ്വരേശ്വരേ । ക്രിയമാണേന മാധവ്യോ ലേഭിരേ പരമാം ഗതിമ്

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനോടുള്ള ഈ ഭാവത്തോടെ, യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണനിൽ, മാധവിയുടെ സ്ത്രീകൾ പരമഗതിയിലേക്കുയർന്നു.

ശ്രുതമാത്രോഽപി യഃ സ്ത്രീണാം പ്രസഹ്യാകര്ഷതേ മനഃ । ഉരുഗായോരുഗീതോ വാ പശ്യന്തീനാം കുതഃ പുനഃ

വലിയ കീർത്തി ഉള്ളവൻ, സ്ത്രീകൾക്ക് കേൾക്കുമ്പോഴുതന്നെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നവൻ; അങ്ങനെയുള്ളവനെ നേരിൽ കാണുന്നവർക്കു എങ്ങിനെയായിരിക്കും!

യാഃ സമ്പര്യചരന് പ്രേമ്ണാ പാദസംവാഹനാദിഭിഃ । ജഗദ്‌ഗുരും ഭര്തൃബുദ്ധ്യാ താസാം കിം വര്ണ്യതേ തപഃ

പ്രണയത്തോടെ, ലോകഗുരുവായ ഭർത്താവിനെ പാദസേവനാദികൾകൊണ്ട് സേവിച്ച സ്ത്രീകൾക്ക് അവർ ചെയ്ത തപസ്സിനെ എങ്ങനെ വിവരിക്കാം?

ഏവം വേദോദിതം ധര്മം അനുതിഷ്ഠന് സതാം ഗതിഃ । ഗൃഹം ധര്മാര്ഥകാമാനാം മുഹുശ്ചാദര്ശയത് പദമ്

വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട്, സദ്പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗം ഗൃഹസ്ഥർക്കു കൃഷ്ണൻ കാണിച്ചു, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ വീട്ടിൽ എങ്ങനെ ആചരിക്കാമെന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദാഹരിച്ച് കാണിച്ചു.

ആസ്ഥിതസ്യ പരം ധര്മം കൃഷ്ണസ്യ ഗൃഹമേധിനാമ് । ആസന് ഷോഡശസാഹസ്രം മഹിഷ്യശ്ച ശതാധികമ്

ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കുള്ള പരമധർമ്മം കൃഷ്ണൻ ആചരിച്ചപ്പോൾ, അവനു പതിനാറായിരത്തി നൂറിലധികം ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.

താസാം സ്ത്രീരത്‍നഭൂതാനാം അഷ്ടൌ യാഃ പ്രാഗുദാഹൃതാഃ । രുക്മിണീപ്രമുഖാ രാജന് തത്പുത്രാശ്ചാനുപൂര്വശഃ

അവരിൽ, രുക്മിണിയെ മുൻനിർത്തി എട്ടുപേർ സ്ത്രീരത്നങ്ങളായിരുന്നു, രാജാവേ; അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെ പേരുകൾ ക്രമത്തിൽ പറയാം.

ഏകൈകസ്യാം ദശ ദശ കൃഷ്ണോഽജീജനദാത്മജാന് । യാവത്യ ആത്മനോ ഭാര്യാ അമോഘഗതിരീശ്വരഃ

ഓരോ ഭാര്യയിലും കൃഷ്ണൻ പത്ത് പത്ത് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവനു എത്ര ഭാര്യമാർ ഉണ്ടോ, അത്രയും പുത്രന്മാർ.

തേഷാം ഉദ്ദാമവീര്യാണാം അഷ്ടാദശ മഹാരഥാഃ । ആസന്നുദാരയശസഃ തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു

അവരിൽ, അത്യന്തം വീര്യശാലികളായ പതിനെട്ടു മഹാരഥന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർക്ക് ഉജ്ജ്വലമായ കീർത്തിയുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയാം.

പ്രദ്യുമ്നശ്ചാനിരുദ്ധശ്ച ദീപ്തിമാന് ഭാനുരേവ ച । സാമ്ബോ മധുര്ബൃഹദ്‌ഭാനുഃ ചിത്രഭാനുര്വൃകോഽരുണഃ

പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ, ദീപ്തിമാൻ, ഭാനു, സാംബൻ, മധു, ബൃഹദ്ഭാനു, ചിത്രഭാനു, വൃക, അരുണൻ,

പുഷ്കരോ വേദബാഹുശ്ച ശ്രുതദേവഃ സുനന്ദനഃ । ചിത്രബാഹുര്വിരൂപശ്ച കവിര്ന്യഗ്രോധ ഏവ ച

പുഷ്കരൻ, വേദബാഹു, ശ്രുതദേവൻ, സുനന്ദൻ, ചിത്രബാഹു, വിരൂപൻ, കവിയും ന്യഗ്രോധനും—ഇവരാണ് അവരുടേത്.

ഏതേഷാം അപി രാജേന്ദ്ര തനുജാനാം മധുദ്വിഷഃ । പ്രദ്യുമ്ന ആസീത് പ്രഥമഃ പിതൃവദ് രുക്മിണീസുതഃ

രാജാവേ, മധുവിന്റെ ശത്രുവിന്റെ ഈ പുത്രന്മാരിൽ, രുക്മിണിയുടെ മകനായ പ്രദ്യുമ്നൻ, പിതാവിനെപ്പോലെ തന്നെ, ഏറ്റവും പ്രധാനനായിരുന്നു.

സ രുക്മിണോ ദുഹിതരം ഉപയേമേ മഹാരഥഃ । തസ്യാം തതോഽനിരുദ്ധോഽഭൂത് നാഗായതബലാന്വിതഃ

ആ മഹാരഥി രുക്മിയുടെ മകളെ വിവാഹം ചെയ്തു. അവരിൽ നിന്നാണ് ആയിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുള്ള അനിരുദ്ധൻ ജനിച്ചത്.

സ ചാപി രുക്മിണഃ പൌത്രീം ദൌഹിത്രോ ജഗൃഹേ തതഃ । വജ്രസ്തസ്യാഭവദ് യസ്തു മൌഷലാദവശേഷിതഃ

അനിരുദ്ധൻ പിന്നീട് രുക്മിയുടെ മകളുടെ മകളെ വിവാഹം ചെയ്തു. അവരിൽ നിന്നാണ് യദുകുലം നശിച്ചപ്പോൾ ശേഷിച്ച വജ്രൻ ജനിച്ചത്.

പ്രതിബാഹുരഭൂത്തസ്മാത് സുബാഹുസ്തസ്യ ചാത്മജഃ । സുബാഹോഃ ശാന്തസേനോഽഭൂത് ശതസേനസ്തു തത്സുതഃ

അനന്തരം അവനിൽ നിന്നു പ്രതിബാഹു ജനിച്ചു. പ്രതിബാഹുവിൽ നിന്നു സുബാഹു, സുബാഹുവിൽ നിന്നു ശാന്തസേനൻ, ശാന്തസേനനിൽ നിന്നു ശതസേനൻ ജനിച്ചു.

ന ഹ്യേതസ്മിന്കുലേ ജാതാ അധനാ അബഹുപ്രജാഃ । അല്പായുഷോഽല്പവീര്യാശ്ച അബ്രഹ്മണ്യാശ്ച ജജ്ഞിരേ

ഈ വംശത്തിൽ ആരും ദരിദ്രരായോ, കുറച്ച് മക്കളുള്ളവരായോ, കുറച്ച് ആയുസുള്ളവരായോ, ദുർബലരായോ, ബ്രാഹ്മണഭക്തിയില്ലാത്തവരായോ ജനിച്ചിട്ടില്ല.

യദുവംശപ്രസൂതാനാം പുംസാം വിഖ്യാതകര്മണാമ് । സങ്ഖ്യാ ന ശക്യതേ കര്തും അപി വര്ഷായുതൈര്നൃപ

രാജാവേ, യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവരുടെ പ്രശസ്തമായ പ്രവൃത്തികൾ എണ്ണാൻ പത്തായിരം വർഷം കഴിഞ്ഞാലും കഴിയില്ല.

തിസ്രഃ കോട്യഃ സഹസ്രാണാം അഷ്ടാശീതിശതാനി ച । ആസന്യദുകുലാചാര്യാഃ കുമാരാണാം ഇതി ശ്രുതമ്

യദുകുലത്തിലെ രാജകുമാരന്മാർക്ക് കുടുംബഗുരുക്കന്മാർ ഉപദേശിച്ചിരുന്നതായി കേൾക്കുന്നു. അവരിൽ മൂന്നു കോടി എൺപത്തിയെട്ടായിരം പേർ ഉണ്ടായിരുന്നു.

സങ്ഖ്യാനം യാദവാനാം കഃ കരിഷ്യതി മഹാത്മനാമ് । യത്രായുതാനാം അയുത ലക്ഷേണാസ്തേ സ ആഹുകഃ

ആ മഹാത്മാക്കളായ യാദവന്മാരെ ആരാണ് എണ്ണാൻ കഴിയുക? അവരിൽ ആഹുകനും ആയിരം ആയിരം പതിനായിരങ്ങൾക്കിടയിൽ ആയിരുന്നു.

ദേവാസുരാഹവഹതാ ദൈതേയാ യേ സുദാരുണാഃ । തേ ചോത്പന്നാ മനുഷ്യേഷു പ്രജാ ദൃപ്താ ബബാധിരേ

ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ഭയങ്കരനായ ദൈത്യന്മാർ മനുഷ്യരിൽ ജനിച്ചു. അവർ അഹങ്കാരത്തോടെ ജനങ്ങളെ ഉപദ്രവിച്ചു.

തന്നിഗ്രഹായ ഹരിണാ പ്രോക്താ ദേവാ യദോഃ കുലേ । അവതീര്ണാഃ കുലശതം തേഷാം ഏകാധികം നൃപ

അവരെ കീഴടക്കാൻ ഹരിയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ദേവന്മാർ യദുകുലത്തിൽ അവതരിച്ചു. അവർ നൂറു കുടുംബങ്ങളിലും ഒന്ന് കൂടി ചേർന്ന് ജനിച്ചു.

തേഷാം പ്രമാണം ഭഗവാന് പ്രഭുത്വേനാഭവദ്ധരിഃ । യേ ചാനുവര്തിനസ്തസ്യ വവൃധുഃ സര്വയാദവാഃ

അവരിൽ ഭഗവാൻ ഹരി തന്റെ മഹത്വം കൊണ്ടു ഏറ്റവും പ്രധാനനായവനായി. അവനെ അനുഗമിച്ച എല്ലാ യാദവന്മാരും വളർന്നു.

ശയ്യാസനാടനാലാപ ക്രീഡാസ്നാനാദികര്മസു । ന വിദുഃ സന്തമാത്മാനം വൃഷ്ണയഃ കൃഷ്ണചേതസഃ

കൃഷ്ണനിൽ മനസ്സു ലയിച്ച വൃഷ്ണിവംശജർ കിടക്കയിൽ, ഇരിപ്പിടത്തിൽ, നടക്കുമ്പോൾ, സംസാരത്തിൽ, കളിയിൽ, കുളിയിൽ, മറ്റുള്ള പ്രവൃത്തികളിൽ പോലും തങ്ങളുടേതായ സ്വരൂപം മനസ്സിലാക്കാതെ ഇരുന്നു.

( സ്രഗ്ധരാ ) തീര്ഥം ചക്രേ നൃപോനം യദജനി യദുഷു സ്വഃസരിത്പാദശൌചം । വിദ്വിട്‌സ്നിഗ്ധാഃ സ്വരൂപം യയുരജിതപരാ ശ്രീര്യദര്ഥേഽന്യയത്‍നഃ । യന്നാമാമങ്ഗലഘ്നം ശ്രുതമഥ ഗദിതം യത്കൃതോ ഗോത്രധര്മഃ കൃഷ്ണസ്യൈതന്ന ചിത്രം ക്ഷിതിഭരഹരണം കാലചക്രായുധസ്യ

( മാലിനീ ) ജയതി ജനനിവാസോ ദേവകീജന്മവാദോ യദുവരപരിഷത്സ്വൈര്ദോര്ഭിരസ്യന്നധര്മമ് । സ്ഥിരചരവൃജിനഘ്നഃ സുസ്മിതശ്രീമുഖേന വ്രജപുരവനിതാനാം വര്ധയന് കാമദേവമ്

( വസംതതിലകാ ) ഇത്ഥം പരസ്യ നിജവര്ത്മരിരക്ഷയാത്ത ലീലാതനോസ്തദനുരൂപവിഡമ്ബനാനി । കര്മാണി കര്മകഷണാനി യദൂത്തമസ്യ ശ്രൂയാദമുഷ്യ പദയോരനുവൃത്തിമിച്ഛന്

ഇങ്ങനെയുള്ള യദുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്റെ കർമ്മങ്ങൾ, തന്റെ മാർഗം സംരക്ഷിക്കാൻ ലീലാവതാരത്തിൽ യുക്തമായ കൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തവ, കർമ്മബന്ധങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവ, അവന്റെ പാദാനുഗമനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ കേൾക്കട്ടെ.

മര്ത്യസ്തയാനുസവമേധിതയാ മുകുന്ദ ശ്രീമത്കഥാശ്രവണകീര്തനചിന്തയൈതി । തദ്ധാമ ദുസ്തരകൃതാന്തജവാപവര്ഗം ഗ്രാമാദ്വനം ക്ഷിതിഭുജോഽപി യയുര്യദര്ഥാഃ

മനുഷ്യൻ മുകുന്ദന്റെ മഹത്വം കേൾക്കുകയോ പാടുകയോ ധ്യാനിക്കുകയോ ചെയ്താൽ അങ്ങനെ ഭക്തിയോടെ അവന്റെ അപ്രാപ്യമായ ലോകം പ്രാപിക്കും. അതിനായി രാജാക്കന്മാരും ഗ്രാമം വിട്ട് വനത്തിലേക്കു പോയിരുന്നു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ ശ്രീകൃഷ്ണചരിതാനുവര്ണനം നാമ നവതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പരമഹംസർക്കുള്ള ശ്രിമദ്ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാംഭാഗത്തിൽ ശ്രീകൃഷ്ണചരിതങ്ങൾ വിവരിക്കുന്ന തൊണ്ണൂറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.