ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

രേമേ ഷോഡശസാഹസ്ര പത്‍നീനാം ഏകവല്ലഭഃ । താവദ്വിചിത്രരൂപോഽസൌ തദ്‌ഗേഹേഷു മഹര്ദ്ധിഷു

പതിനാറായിരം ഭാര്യമാരുടെ ഏക പ്രിയനായി, അത്ഭുതകരമായ രൂപങ്ങളോടെ, മഹത്തായ ഭവനങ്ങളിൽ അവൻ ആനന്ദത്തോടെ വസിച്ചു.

പ്രോത്ഫുല്ലോത്പലകഹ്ലാര കുമുദാമ്ഭോജരേണുഭിഃ । വാസിതാമലതോയേഷു കൂജദ്‌ദ്വിജകുലേഷു ച

പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ ഉത്പലങ്ങൾ, കഹ്ലാരങ്ങൾ, കുമുദങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പൊടിയാൽ സുഗന്ധമാർന്ന ശുദ്ധജലങ്ങളിലും, പാടുന്ന പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങളിലുമായിരുന്നു.

വിജഹാര വിഗാഹ്യാമ്ഭോ ഹ്രദിനീഷു മഹോദയഃ । കുചകുങ്കുമലിപ്താങ്ഗഃ പരിരബ്ധശ്ച യോഷിതാമ്

വലിയ തടാകങ്ങളിൽ കയറി, സ്ത്രീകളുടെ കുഞ്ചുകങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുങ്കുമം പുരട്ടപ്പെട്ട ശരീരത്തോടെ, അവരാൽ അങ്കലാപ്പ് ചെയ്യപ്പെട്ട് അവൻ കുളിച്ചു കളിച്ചു.

ഉപഗീയമാനോ ഗന്ധര്വൈഃ മൃദങ്ഗപണവാനകാന് । വാദയദ്‌ഭിര്മുദാ വീണാം സൂതമാഗധവന്ദിഭിഃ

ഗന്ധർവന്മാർ സംഗീതം പാടുകയും, മൃദംഗം, പണവം, ആനകം എന്നിവ സന്തോഷത്തോടെ വായിക്കുകയും, ഗായകർ, സൂതന്മാർ, മാഗധന്മാർ വീണ വായിക്കുകയും ചെയ്തു.

സിച്യമാനോഽച്യുതസ്താഭിഃ ഹസന്തീഭിഃ സ്മ രേചകൈഃ । പ്രതിഷിഞ്ചന് വിചിക്രീഡേ യക്ഷീഭിര്യക്ഷരാഡിവ

അവ സ്ത്രീകൾ ചിരിച്ചും കളിച്ചും അച്യുതനെ വെള്ളം തളിച്ച് കളിച്ചു; അവൻ യക്ഷരാജാവിനെപ്പോലെ യക്ഷികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആനന്ദിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) താഃ ക്ലിന്നവസ്ത്രവിവൃതോരുകുചപ്രദേശാഃ സിഞ്ചന്ത്യ ഉദ്ധൃതബൃഹത്കവരപ്രസൂനാഃ । കാന്തം സ്മ രേചകജിഹീര്ഷയയോപഗുഹ്യ ജാതസ്മരോത്സ്മയലസദ് വദനാ വിരേജുഃ

അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ നനഞ്ഞു, വിശാലമായ കുചഭാഗം പുറത്തായി, വലിയ പൂക്കളാൽ അവനെ തളിച്ചു, പ്രിയനായി അവനെ അങ്കലാപ്പ് ചെയ്തു, ഉണർന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ നിന്നുള്ള പുഞ്ചിരിയാൽ മുഖം പ്രകാശിച്ചു.

കൃഷ്ണസ്തു തത്സ്തനവിഷത് ജിതകുങ്കുമസ്രക് ക്രീഡാഭിഷങ്ഗധുതകുന്തലവൃന്ദബന്ധഃ । സിഞ്ചന് മുന്മുഹുര്യുവതിഭിഃ പ്രതിഷിച്യമാനോ രേമേ കരേണുഭിരിവേഭപതിഃ പരീതഃ

കൃഷ്ണന്റെ നെഞ്ച് കുങ്കുമം പുരട്ടിയ പുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; കളിയും അങ്കലാപ്പും കൊണ്ടു മുടി അഴുകി, യുവതികൾ ആവർത്തിച്ച് വെള്ളം തളിക്കുമ്പോൾ, ആനയെ Female ആനകൾ ചുറ്റുന്നതുപോലെ അവൻ ആനന്ദിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) നടാനാം നര്തകീനാം ച ഗീതവാദ്യോപജീവിനാമ് । ക്രീഡാലങ്കാരവാസാംസി കൃഷ്ണോഽദാത്തസ്യ ച സ്ത്രിയഃ

നടന്മാർക്കും നർത്തകിമാർക്കും ഗായകർക്കും വാദകര്ക്കും, കളിക്കാനുള്ള അലങ്കാരങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും കൃഷ്ണൻ നൽകി; സ്ത്രീകൾക്കും അതുപോലെ തന്നു.

കൃഷ്ണസ്യൈവം വിഹരതോ ഗത്യാലാപേക്ഷിതസ്മിതൈഃ । നര്മക്ഷ്വേലിപരിഷ്വങ്ഗൈഃ സ്ത്രീണാം കില ഹൃതാ ധിയഃ

കൃഷ്ണൻ ഇങ്ങനെ ആനന്ദിച്ചപ്പോൾ, സ്ത്രീകളുടെ ചലനങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് അവൻ ചിരിയും കാഴ്ചയും നൽകി; തമാശകളും അങ്കലാപ്പുകളും കൊണ്ട് അവരുടെ മനസ്സുകൾ ആകർഷിച്ചു.

ഊചുര്മുകുന്ദൈകധിയോ ഗിര ഉന്മത്തവജ്ജഡമ് । ചിന്തയന്ത്യോഽരവിന്ദാക്ഷം താനി മേ ഗദതഃ ശ്രൃണു

അവരുടെ മനസ്സുകൾ മുഴുവനും മുകുന്ദനിലേക്കായിരുന്നു; അവരുടെ വാക്കുകൾ മദ്യപിച്ചവരുടേതുപോലോ മന്ദബുദ്ധികളുടേതുപോലോ അർത്ഥം പിടിക്കാനാവാത്തതായിരുന്നു; അവർ കമലനയനനെ ചിന്തിച്ചു; അവ വാക്കുകൾ ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കൂ.

മഹിഷ്യ ഊചുഃ - ( മാലിനീ ) കുരരി വിലപസി ത്വം വീതനിദ്രാ ന ശേഷേ സ്വപിതി ജഗതി രാത്ര്യാമീശ്വരോ ഗുപ്തബോധഃ । വയമിവ സഖി കച്ചിദ്‌ഗാഢനിര്വിദ്ധചേതാ നലിനനയനഹാസോദാരലീലേക്ഷിതേന

ഭാര്യമാർ പറഞ്ഞു: കുരരീ, നീ കരയുന്നു, ഉറക്കം ഇല്ലാതെ വിശ്രമമില്ലാതെ; ലോകത്തിന്റെ നാഥൻ രാത്രിയിൽ ഉറങ്ങുന്നു, നമ്മുടെ മനസ്സിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞ്. നിന്റെ ഹൃദയം ഞങ്ങളുപോലെ, കമലനയനന്റെ ഹാസവും ദയയുള്ള കാഴ്ചകളും കൊണ്ട് തുളച്ചുപോയതാണോ സഖി?

( വസംതതിലകാ ) നേത്രേ നിമീലയസി നക്തമദൃഷ്ടബന്ധുഃ ത്വം രോരവീഷി കരുണം ബത ചക്രവാകി । ദാസ്യം ഗത വയമിവാച്യുതപാദജുഷ്ടാം കിം വാ സ്രജം സ്പൃഹയസേ കബരേണ വോഢുമ്

രാത്രിയിൽ കൂട്ടുകാരനില്ലാതെ നീ കണ്ണ് അടയ്ക്കുന്നു, ദു:ഖത്തോടെ നിലവിളിക്കുന്നു, ചക്രവാകി; ഞങ്ങളും അച്യുതന്റെ പാദസേവനത്തിൽ എത്തി; അല്ലെങ്കിൽ നീ മുടിയിൽ ധരിക്കാൻ ഒരു പുഷ്പമാല ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ?

( മിശ്ര ) ഭോ ഭോഃ സദാ നിഷ്ടനസേ ഉദന്വന് അലബ്ധനിദ്രോഽധിഗതപ്രജാഗരഃ । കിം വാ മുകുന്ദാപഹൃതാത്മലാഞ്ഛനഃ പ്രാപ്താം ദശാം ത്വം ച ഗതോ ദുരത്യയാമ്

സമുദ്രതീരത്ത് നീ എപ്പോഴും നിലവിളിക്കുന്നു, ഉറക്കം ഇല്ലാതെ, രാത്രിയിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; മുകുന്ദൻ നിന്റെ ആത്മാവിന്റെ ചിഹ്നം എടുത്തുപോയതുകൊണ്ടാണോ നീയും ഈ സഹിക്കാനാവാത്ത അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നത്?

( വസംതതിലകാ ) ത്വം യക്ഷ്മണാ ബലവതാസി ഗൃഹീത ഇന്ദോ ക്ഷീണസ്തമോ ന നിജദീധിതിഭിഃ ക്ഷിണോഷി । കച്ചിന് ഗകുന്ദഗദിതാനി യഥാ വയം ത്വം വിസ്മൃത്യ ഭോഃ സ്ഥഗിതഗീരുപലക്ഷ്യസേ നഃ

ചന്ദ്രനേ, നീ ശക്തമായ ക്ഷയരോഗം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്റെ പ്രകാശം കുറഞ്ഞു പോകുന്നു, നിന്റെ തേജസ്സുകൊണ്ട് ഇരുണ്ടത്വം നീക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ പോലെ തന്നെ, ഞങ്ങൾ ആശ്ചര്യത്താൽ വാക്കുകൾ ചിതറുന്നവരായി മാറിയതുപോലെ, നീയും മറന്നുപോയി, ഞങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധയിൽപെടാതെ മിണ്ടാതിരിക്കുന്നു അല്ലേ?

( അനുഷ്ടുപ് ) കിം ന്വാചരിതമസ്മാഭിഃ മലയാനില തേഽപ്രിയമ് । ഗോവിന്ദാപാങ്ഗനിര്ഭിന്നേ ഹൃദീരയസി നഃ സ്മരമ്

മലയപവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ ദുഃഖിപ്പിച്ചോ? ഗോവിന്ദന്റെ കണ്മുന്നിലൂടെയുള്ള കാഴ്ചയിൽ ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയം തുളച്ചു വേദനയുണർത്തുന്നവനായി നീ മാറിയിരിക്കുന്നു.

( മംദാക്രാന്താ ) മേഘ ശ്രീമന് ത്വമസി ദയിതോ യാദവേന്ദ്രസ്യ നൂനം ശ്രീവത്സാങ്കം വയമിവ ഭവാന് ധ്യായതി പ്രേമബദ്ധഃ । അത്യുത്കണ്ഠഃ ശബലഹൃദയോഽസ്മദ്വിധോ ബാഷ്പധാരാഃ സ്മൃത്വാ സ്മൃത്വാ വിസൃജസി മുഹുര്ദുഃഖദസ്തത്പ്രസങ്ഗഃ

മേഘമേ, നീ യദുകുലനാഥനോടു പ്രിയപ്പെട്ടവനാണെന്നു തീർച്ച. ഞങ്ങൾ പോലെ തന്നെ, ശ്രീവത്സചിഹ്നം ധരിക്കുന്നവനെ പ്രണയത്തോടെ ചിന്തിച്ച്, അത്യന്തം വാത്സല്യത്തോടെ, ഹൃദയം കലങ്ങിയവനായി, ഓർമ്മിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, നീ വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്ണുനീർ ചൊരിയുന്നു; അങ്ങനെയാണ് അവനോടുള്ള പ്രണയവേദന.

( വിയോഗിനി ) പ്രിയരാവപദാനി ഭാഷസേ മൃത സഞ്ജീവികയാനയാ ഗിരാ കരവാണി കിമദ്യ തേ പ്രിയം വദ മേ വല്ഗിതകണ്ഠ കോകില

കുയിലേ, നിന്റെ നടുങ്ങുന്ന കണ്ഠത്തിൽ നിന്നു നീ പറയുന്ന വാക്കുകൾ മരിച്ചവരെയും ജീവിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. പ്രിയമേ, ഇന്നെന്താണ് ഞാൻ നിനക്കു ചെയ്യേണ്ടത്? പറയൂ, നീ പ്രിയന്റെ പേരാണ് വിളിക്കുന്നത്.

( പുഷ്പിതാഗ്രാ ) ന ചലസി ന വദസ്യുദാരബുദ്ധേ ക്ഷിതിധര ചിന്തയസേ മഹാന്തമര്ഥമ് । അപി ബത വസുദേവനന്ദനാങ്‌ഘ്രിം വയമിവ കാമയസേ സ്തനൈര്വിധര്തുമ്

പർവ്വതമേ, നീ ചലിക്കുകയുമില്ല, സംസാരിക്കുകയുമില്ല. നീ മഹത്തായ കാര്യം ആലോചിക്കുന്നതുപോലെയാണ്. ഞങ്ങൾ പോലെ തന്നെ, വസുദേവപുത്രന്റെ പാദങ്ങൾ നെഞ്ചിലേറ്റി ചേർത്തു പിടിക്കാൻ നീയും ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

( വസംതതിലകാ ) ശുഷ്യദ്ധ്രദാഃ കരശിതാ ബത സിന്ധുപത്‍ന്യഃ സമ്പ്രത്യപാസ്തകമലശ്രിയ ഇഷ്ടഭര്തുഃ । യദ്വദ് വയം മധുപതേഃ പ്രണയാവലോകമ് അപ്രാപ്യ മുഷ്ടഹൃദയാഃ പുരുകര്ശിതാഃ സ്മ

സമുദ്രരാജാവിന്റെ ഭാര്യമാർക്ക് അവരുടെ തടാകങ്ങൾ ഉണങ്ങി, കൈകൾ വരണ്ടുപോയി, ഇഷ്ടഭർത്താവിന്റെ സാന്നിധ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് കമലങ്ങളുടെ ഭംഗിയും ഇല്ലാതായി. ഞങ്ങൾ പോലെ തന്നെ, മധുപതിയുടെ പ്രണയനോട്ടം ലഭിക്കാതെ, ഹൃദയം പിടിച്ചുപറ്റപ്പെട്ടവരായി വേദനയോടെ കഴിയുന്നു.

( ശാര്ദൂലവിക്രിഡിത ) ഹംസ സ്വാഗതമാസ്യതാം പിബ പയോ ബ്രൂഹ്യങ്ഗ ശൌരേഃ കഥാം ദൂതം ത്വാം നു വിദാമ കച്ചിദജിതഃ സ്വസ്ത്യാസ്ത ഉക്തം പുരാ । കിം വാ നശ്ചലസൌഹൃദഃ സ്മരതി തം കസ്മാദ്‌ഭജാമോ വയം ക്ഷൌദ്രാലാപയ കാമദം ശ്രിയമൃതേ സൈവൈകനിഷ്ഠാ സ്ത്രിയാമ്

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇതീദൃശേന ഭാവേന കൃഷ്ണേ യോഗേശ്വരേശ്വരേ । ക്രിയമാണേന മാധവ്യോ ലേഭിരേ പരമാം ഗതിമ്

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനോടുള്ള ഈ ഭാവത്തോടെ, യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണനിൽ, മാധവിയുടെ സ്ത്രീകൾ പരമഗതിയിലേക്കുയർന്നു.

ശ്രുതമാത്രോഽപി യഃ സ്ത്രീണാം പ്രസഹ്യാകര്ഷതേ മനഃ । ഉരുഗായോരുഗീതോ വാ പശ്യന്തീനാം കുതഃ പുനഃ

വലിയ കീർത്തി ഉള്ളവൻ, സ്ത്രീകൾക്ക് കേൾക്കുമ്പോഴുതന്നെ മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നവൻ; അങ്ങനെയുള്ളവനെ നേരിൽ കാണുന്നവർക്കു എങ്ങിനെയായിരിക്കും!

യാഃ സമ്പര്യചരന് പ്രേമ്ണാ പാദസംവാഹനാദിഭിഃ । ജഗദ്‌ഗുരും ഭര്തൃബുദ്ധ്യാ താസാം കിം വര്ണ്യതേ തപഃ

പ്രണയത്തോടെ, ലോകഗുരുവായ ഭർത്താവിനെ പാദസേവനാദികൾകൊണ്ട് സേവിച്ച സ്ത്രീകൾക്ക് അവർ ചെയ്ത തപസ്സിനെ എങ്ങനെ വിവരിക്കാം?

ഏവം വേദോദിതം ധര്മം അനുതിഷ്ഠന് സതാം ഗതിഃ । ഗൃഹം ധര്മാര്ഥകാമാനാം മുഹുശ്ചാദര്ശയത് പദമ്

വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ധർമ്മം അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ട്, സദ്പുരുഷന്മാരുടെ മാർഗം ഗൃഹസ്ഥർക്കു കൃഷ്ണൻ കാണിച്ചു, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവ വീട്ടിൽ എങ്ങനെ ആചരിക്കാമെന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദാഹരിച്ച് കാണിച്ചു.

ആസ്ഥിതസ്യ പരം ധര്മം കൃഷ്ണസ്യ ഗൃഹമേധിനാമ് । ആസന് ഷോഡശസാഹസ്രം മഹിഷ്യശ്ച ശതാധികമ്

ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്കുള്ള പരമധർമ്മം കൃഷ്ണൻ ആചരിച്ചപ്പോൾ, അവനു പതിനാറായിരത്തി നൂറിലധികം ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു.

താസാം സ്ത്രീരത്‍നഭൂതാനാം അഷ്ടൌ യാഃ പ്രാഗുദാഹൃതാഃ । രുക്മിണീപ്രമുഖാ രാജന് തത്പുത്രാശ്ചാനുപൂര്വശഃ

അവരിൽ, രുക്മിണിയെ മുൻനിർത്തി എട്ടുപേർ സ്ത്രീരത്നങ്ങളായിരുന്നു, രാജാവേ; അവരുടെ പുത്രന്മാരുടെ പേരുകൾ ക്രമത്തിൽ പറയാം.

ഏകൈകസ്യാം ദശ ദശ കൃഷ്ണോഽജീജനദാത്മജാന് । യാവത്യ ആത്മനോ ഭാര്യാ അമോഘഗതിരീശ്വരഃ

ഓരോ ഭാര്യയിലും കൃഷ്ണൻ പത്ത് പത്ത് പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവനു എത്ര ഭാര്യമാർ ഉണ്ടോ, അത്രയും പുത്രന്മാർ.

തേഷാം ഉദ്ദാമവീര്യാണാം അഷ്ടാദശ മഹാരഥാഃ । ആസന്നുദാരയശസഃ തേഷാം നാമാനി മേ ശൃണു

അവരിൽ, അത്യന്തം വീര്യശാലികളായ പതിനെട്ടു മഹാരഥന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർക്ക് ഉജ്ജ്വലമായ കീർത്തിയുണ്ടായിരുന്നു. അവരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയാം.

പ്രദ്യുമ്നശ്ചാനിരുദ്ധശ്ച ദീപ്തിമാന് ഭാനുരേവ ച । സാമ്ബോ മധുര്ബൃഹദ്‌ഭാനുഃ ചിത്രഭാനുര്വൃകോഽരുണഃ

പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ, ദീപ്തിമാൻ, ഭാനു, സാംബൻ, മധു, ബൃഹദ്ഭാനു, ചിത്രഭാനു, വൃക, അരുണൻ,