ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തച്ഛ്രുത്വാ ക്ഷുഭിതോ രാമഃ പര്വണീവ മഹാര്ണവഃ । ഗൃഹീതപാദഃ കൃഷ്ണേന സുഹൃദ്‌ഭിശ്ചാനുസാമ്യത

ഇത് കേട്ട രാമൻ പൂർണ്ണചന്ദ്രനിൽ വലിയ കടലുപോലെ ഉന്മാദംകൊണ്ടു. എന്നാൽ കൃഷ്ണൻ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം രാമന്റെ കാലുകൾ പിടിച്ച് അവനെ ശമിപ്പിച്ചു.

പ്രാഹിണോത്പാരിബര്ഹാണി വരവധ്വോര്മുദാ ബലഃ । മഹാധനോപസ്കരേഭ രഥാശ്വനരയോഷിതഃ

ബലരാമൻ വിവാഹത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ, ധനസമ്പന്നമായ ആനകൾ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, പുരുഷന്മാർ, സ്ത്രീകൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ ധാരാളം സമ്മാനങ്ങൾ അയച്ചു.

ശ്രീശുക ഉവാച - കൃഷ്ണസ്യാസീദ് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠഃ ശ്രുതദേവ ഇതി ശ്രുതഃ । കൃഷ്ണൈകഭക്ത്യാ പൂര്ണാര്ഥഃ ശാന്തഃ കവിരലമ്പടഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണന്റെ ഭക്തന്മാരിൽ ശ്രുതദേവൻ എന്ന പ്രശസ്തനായ ഒരു മഹാബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. കൃഷ്ണനിൽ മാത്രം ഭക്തിയുള്ളവൻ, എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളിലും തൃപ്തനായവൻ, ശാന്തനും ജ്ഞാനിയുമായിരുന്നു.

സ ഉവാസ വിദേഹേഷു മിഥിലായാം ഗൃഹാശ്രമീ । അനീഹയാഗതാഹാര്യ നിര്വര്തിതനിജക്രിയഃ

അവൻ വിദേഹദേശത്ത് മിഥിലയിൽ ഗൃഹസ്ഥനായി ജീവിച്ചു. യാദൃശ്ചികമായി ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, യാതൊരു ശ്രമവും കൂടാതെ തന്റെ കര്‍ത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.

യാത്രാമാത്രം ത്വഹരഹഃ ദൈവാദ് ഉപനമത്യുത । നാധികം താവതാ തുഷ്ടഃ ക്രിയാ ചക്രേ യഥോചിതാഃ

ദിവസേന തീർത്ഥയാത്രയ്ക്കാവശ്യമായതത്ര മാത്രം ദൈവാനുഗ്രഹത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. അതിൽ തൃപ്തനായി, ആവശ്യമായ കർമ്മങ്ങൾ മാത്രം നിർവഹിച്ചു.

തഥാ തദ്‌രാഷ്ട്രപാലോഽങ്ഗ ബഹുലാശ്വ ഇതി ശ്രുതഃ । മൈഥിലോ നിരഹമ്മാന ഉഭാവപ്യച്യുതപ്രിയൌ

അങ്ങനെ തന്നെ, ആ ദേശത്തിന്റെ രാജാവായിരുന്ന ബഹുലാശ്വൻ മൈഥിലൻ, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവൻ, ഇരുവരും അച്യുതനു പ്രിയപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.

തയോഃ പ്രസന്നോ ഭഗവാന് ദാരുകേണാഹൃതം രഥമ് । ആരുഹ്യ സാകം മുനിഭിഃ വിദേഹാന് പ്രയയൌ പ്രഭുഃ

അവർക്കു സന്തോഷം തോന്നി, ഭഗവാൻ ദാരുകൻ കൊണ്ടുവന്ന രഥത്തിൽ കയറി, മുനിമാരോടൊപ്പം വിദേഹദേശത്തേക്ക് യാത്രയായി.

നാരദോ വാമദേവോഽത്രിഃ കൃഷ്ണോ രാമോഽസിതോഽരുണിഃ । അഹം ബൃഹസ്പതിഃ കണ്വോ മൈത്രേയശ്ച്യവനാദയഃ

നാരദൻ, വാമദേവൻ, അത്രി, കൃഷ്ണൻ, രാമൻ, അസിതൻ, അരുണി, ഞാനും, ബൃഹസ്പതി, കണ്വൻ, മൈത്രേയൻ, ച്യവനൻ തുടങ്ങിയവർ —

തത്ര തത്ര തമായാന്തം പൌരാ ജാനപദാ നൃപ । ഉപതസ്ഥുഃ സാര്ഘ്യഹസ്താ ഗ്രഹൈഃ സൂര്യമിവോദിതമ്

രാജാവേ, അവൻ എവിടെയായാലും നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും അവനെ അർപ്പണങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, ഗ്രഹങ്ങളോടൊപ്പം ഉദിക്കുന്ന സൂര്യനെ പോലെ, വരവേൽക്കാൻ എത്തി.

( വസംതതിലകാ ) ആനര്തധന്വകുരുജാങ്ഗലകങ്കമത്സ്യ പാഞ്ചാലകുന്തിമധുകേകയകോശലാര്ണാഃ । അന്യേ ച തന്മുഖസരോജമുദാരഹാസ സ്നിഗ്ധേക്ഷണം നൃപ പപുര്ദൃശിഭിര്നൃനാര്യഃ

ആനർത്തം, ധൻവ, കുറു, ജാംഗല, കങ്ക, മത്സ്യ, പാഞ്ചാല, കുന്തി, മധു, കേകയ, കോശല, അർണ എന്നീ ദേശങ്ങളിലെ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും, മറ്റുള്ളവരും, ഉദാരമായ പുഞ്ചിരിയോടും സ്നേഹപൂർവ്വമായ കാഴ്ചയോടും കൂടിയ അവന്റെ താമരപോലെയുള്ള മുഖത്തെ തങ്ങളുടെ കണ്ണുകളാൽ നോക്കി ആസ്വദിച്ചു, രാജാവേ.

തേഭ്യഃ സ്വവീക്ഷണവിനഷ്ടതമിസ്രദൃഗ്ഭ്യഃ ക്ഷേമം ത്രിലോകഗുരുരര്ഥദൃശം ച യച്ഛന് । ശ്രൃണവന് ദിഗന്തധവലം സ്വയശോഽശുഭഘ്നം ഗീതം സുരൈര്നൃഭിരഗാത് ശനകൈര്വിദേഹാന്

അവന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട് കണ്ണിലെ ഇരുണ്ടത്വം അകന്നവർക്ക്, മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും ഗുരു രക്ഷയും തന്റെ ദർശനവും നൽകി; ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും പാടുന്ന, ദിശകളിലാകെ പരക്കുന്ന, ആകാശംപോലെ വെളിച്ചം പകരുന്ന, ദുർഭാഗ്യം നീക്കുന്ന കീർത്തി കേൾക്കവേ, അവൻ ശാന്തമായി വിദേഹ ദേശത്തിലേക്ക് കടന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) തേഽച്യുതം പ്രാപ്തമാകര്ണ്യ പൌരാ ജാനപദാ നൃപ । അഭീയുര്മുദിതാസ്തസ്മൈ ഗൃഹീതാര്ഹണപാണയഃ

അച്യുതൻ എത്തിയെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും, രാജാവേ, സന്തോഷത്തോടെ അർപ്പണങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് അവന്റെ അടുത്തേക്ക് വന്നു.

ദൃഷ്ട്വാ ത ഉത്തമഃശ്ലോകം പ്രീത്യുത്ഫുലാനനാശയാഃ । കൈര്ധൃതാഞ്ജലിഭിര്നേമുഃ ശ്രുതപൂര്വാന് തഥാ മുനീന്

അവരെല്ലാവരും ഉത്തമശ്ലോകനെ കണ്ടപ്പോൾ മുഖം സന്തോഷത്തിൽ വിരിഞ്ഞു, കൈകൾ കൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു; മുമ്പ് കേട്ടുമാത്രമായിരുന്ന മുനിമാരെയും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു അവർ ആദരിച്ചത്.

സ്വാനുഗ്രഹായ സമ്പ്രാപ്തം മന്വാനൌ തം ജഗദ്‌ഗുരുമ് । മൈഥിലഃ ശ്രുതദേവശ്ച പാദയോഃ പേതതുഃ പ്രഭോഃ

ലോകഗുരു തങ്ങളോടു അനുഗ്രഹം നൽകാൻ തന്നെയാണ് വന്നതെന്ന് കരുതി, മൈഥില രാജാവും ശ്രുതദേവനും ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു നമസ്കരിച്ചു.

ന്യമന്ത്രയേതാം ദാശാര്ഹം ആതിഥ്യേന സഹ ദ്വിജൈഃ । മൈഥിലഃ ശ്രുതദേവശ്ച യുഗപത് സംഹതാഞ്ജലീ

കൈകൾ കൂപ്പി, മൈഥിലനും ശ്രുതദേവനും ഒരേ സമയം ദാശാർഹനെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആതിഥ്യത്തോടു ക്ഷണിച്ചു.

ഭഗവാന് തദഭിപ്രേത്യ ദ്വയോഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ । ഉഭയോരാവിശദ്‌ ഗേഹം ഉഭാഭ്യാം തദലക്ഷിതഃ

അവരുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, ഇരുവർക്കും സന്തോഷം നൽകാൻ ഭഗവാൻ രണ്ടുപേരുടെയും വീട്ടിലും അതേ സമയം പ്രവേശിച്ചു, ഒരാൾക്കും മറ്റൊരാളുടെ സാന്നിധ്യം അറിയാതെ.

ശ്രോതുമപ്യസതാം ദൂരാന് ജനകഃ സ്വഗൃഹാഗതാന് । ആനീതേഷ്വാസനാഗ്ര്യേഷു സുഖാസീനാന് മഹാമനാഃ

മഹാമനസ്സായ ജനകൻ, നല്ല സ്വഭാവമില്ലാത്തവരായിരുന്നാലും, ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്നവരെ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ക്ഷണിച്ച്, മികച്ച ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ സുഖമായി ഇരുത്തി, അവരുടെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു.

പ്രവൃദ്ധഭക്ത്യാ ഉദ്ധര്ഷ ഹൃദയാസ്രാവിലേക്ഷണഃ । നത്വാ തദങ്‌ഘ്രീന് പ്രക്ഷാല്യ തദപോ ലോകപാവനീഃ

വളരെ വളർന്ന ഭക്തിയോടെ, ഹൃദയം ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ് കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, അവൻ അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു, ആ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ലോകം ശുദ്ധിയാക്കുന്ന ആ വെള്ളം സ്വീകരിച്ചു.

സകുടുമ്ബോ വഹന്മൂര്ധ്നാ പൂജയാം ചക്ര ഈശ്വരാന് । ഗന്ധമാല്യാമ്ബരാകല്പ ധൂപദീപാര്ഘ്യഗോവൃഷൈഃ

കുടുംബത്തോടൊപ്പം, തലയിൽ ആ വെള്ളം വഹിച്ച്, സുഗന്ധങ്ങൾ, പുഷ്പമാലകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ധൂപം, ദീപം, അർഘ്യം, പശുക്കൾ, കാളകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഈശ്വരന്മാരെ ആരാധിച്ചു.

വാചാ മധുരയാ പ്രീണന് ഇദമാഹാന്നതര്പിതാന് । പാദാവങ്കഗതൌ വിഷ്ണോഃ സംസ്പൃശഞ്ഛനകൈര്മുദാ

മധുരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, അവർ പൂർണ്ണമായും തൃപ്തരായില്ലെങ്കിലും, വിഷ്ണുവിന്റെ കാൽപാദങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടെ പതുക്കെ സ്പർശിച്ചു കൊണ്ടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ശ്രീബഹുലാശ്വ ഉവാച - ഭവാന്ഹി സര്വഭൂതാനാം ആത്മാ സാക്ഷീ സ്വദൃഗ് വിഭോ । അഥ നസ്ത്വത്പദാമ്ഭോജം സ്മരതാം ദര്ശനം ഗതഃ

ശ്രീബഹുലാശ്വൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, നീയാണല്ലോ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവും സാക്ഷിയും ദർശകനും; ഇപ്പോൾ നിന്റെ പാദതാമരകളെ സ്മരിക്കുന്ന ഞങ്ങൾക്കായി നീ ഞങ്ങളുടെ കാഴ്ചയിൽ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു.

സ്വവചസ്തദൃതം കര്തും അസ്മദ്‌ദൃഗ്ഗോചരോ ഭവാന് । യദാത്ഥൈകാന്തഭക്താന് മേ നാനന്തഃ ശ്രീരജഃ പ്രിയഃ

തന്റെ വാക്ക് സത്യമാക്കാൻ, നീ ഞങ്ങളുടെ കാഴ്ചയിൽ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു; കാരണം, നിന്റെ ഏകഭക്തന്മാർക്ക്, ലക്ഷ്മിക്കും ബ്രഹ്മാവിനേക്കാൾ നീ കൂടുതൽ പ്രിയനാണെന്ന് നീയാണല്ലോ പറഞ്ഞത്, അനന്തനേ.

കോ നു ത്വച്ചരണാമ്ഭോജം ഏവംവിദ് വിസൃജേത് പുമാന് । നിഷ്കിഞ്ചനാനാം ശാന്താനാം മുനീനാം യസ്ത്വമാത്മദഃ

എന്ത് മനുഷ്യനാണ് നിഷ്കാമരായ, ശാന്തരായ, സന്ന്യാസിമാർക്ക് ആത്മാവിനെ തന്നു നൽകുന്ന നിന്റെ പാദതാമരകളെ ഉപേക്ഷിക്കുക?

യോഽവതീര്യ യദോര്വംശേ നൃണാം സംസരതാമിഹ । യശോ വിതേനേ തച്ഛാന്ത്യൈ ത്രൈലോക്യവൃജിനാപഹമ്

യദു വംശത്തിൽ ജനിച്ച്, ഈ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്കായി, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ ദു:ഖം നീക്കി, അവർക്കു ശാന്തി നൽകാൻ, നീതന്നെ മഹത്വം പ്രചരിപ്പിച്ചു.

നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാകുണ്ഠമേധസേ । നാരായണായ ഋഷയേ സുശാന്തം തപ ഈയുഷേ

കൃഷ്ണായായും, അക്ഷയമായ ബുദ്ധിയുള്ള ഭഗവാനായ നാരായണനായും, ശാന്തതയോടെ തപസ്സു ചെയ്ത ഋഷിയായും, ഞങ്ങൾ നിനക്ക് നമസ്കരിക്കുന്നു.

ദിനാനി കതിചിദ്‌ ഭൂമന് ഗൃഹാന് നോ നിവസ ദ്വിജൈഃ । സമേതഃ പാദരജസാ പുനീഹീദം നിമേഃ കുലമ്

ഭഗവാനേ, ദയവായി ഈ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾ താമസിക്കണമേ. നിങ്ങളുടെ പാദധൂളി കൊണ്ട് ഈ നിമി വംശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.

ഇത്യുപാമന്ത്രിതോ രാജ്ഞാ ഭഗവാന് ലോകഭാവനഃ । ഉവാസ കുര്വന് കല്യാണം മിഥിലാനരയോഷിതാമ്

രാജാവിന്റെ ക്ഷണം സ്വീകരിച്ച് ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ഭഗവാൻ അവിടെ താമസിച്ചു. മിഥിലയിലെ പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ശുഭത്വം പകരുകയും ചെയ്തു.

ശ്രുതദേവോഽച്യുതം പ്രാപ്തം സ്വഗൃഹാഞ്ജനകോ യഥാ । നത്വാ മുനീന് സുസംഹൃഷ്ടോ ധുന്വന് വാസോ നനര്ത ഹ

ശ്രുതദേവൻ, അച്യുതൻ തന്റെ വീട്ടിലെത്തിയതിൽ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ, മുനിമാരെ വന്ദിച്ചു, വസ്ത്രം കുലുക്കി ആനന്ദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു.

തൃണപീഠബൃഷീഷ്വേതാന് ആനീതേഷൂപവേശ്യ സഃ । സ്വാഗതേനാഭിനന്ദ്യാങ്ഘ്രീന് സഭാര്യോഽവനിജേ മുദാ

അവൻ കൊണ്ടുവന്ന ദർഭയും കാളയുടെ ത്വക്കും വിരിച്ചിരുത്തി, ഭാര്യയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ അവരുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, ഹൃദയപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.