ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

നേദുര്മൃദങ്ഗപടഹ ശങ്ഖഭേര്യാനകാദയഃ । നനൃതുര്നടനര്തക്യഃ തുഷ്ടുവുഃ സൂതമാഗധാഃ । ജഗുഃ സുകണ്ഠ്യോ ഗന്ധര്വ്യഃ സംഗീതം സഹഭര്തൃകാഃ

മൃദംഗം, പടഹം, ശംഖം, ഭേരി, ആനക തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി. നർത്തകികളും കലാകാരന്മാരും നൃത്തം ചെയ്തു. സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും സ്തുതി പാടി. മധുരഗന്ധർവ്വസ്ത്രികൾ ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം സംഗീതം ആലപിച്ചു.

തമഭ്യഷിഞ്ചന് വിധിവദ് അക്തം അഭ്യക്തമൃത്വിജഃ । പത്‍നീഭിരഷ്ടാദശഭിഃ സോമരാജമിവോഡുഭിഃ

ഹോത്രികന്മാർ, ആചാരപ്രകാരം, സ്നാനം ചെയ്ത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവനെ പതിനെട്ട് ഭാര്യമാരോടൊപ്പം അഭിഷേകം ചെയ്തു. അതുപോലെ, ചന്ദ്രനു നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ അഭിഷേകം ലഭിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.

താഭിര്ദുകൂലവലയൈഃ ഹാരനൂപുരകുണ്ഡലൈഃ । സ്വലങ്കൃതാഭിര്വിബഭൌ ദീക്ഷിതോഽജിനസംവൃതഃ

അവൻ, അവരാൽ പടർപ്പുകൾ, വളകൾ, മാലകൾ, പാദസരം, കാത് കണികൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ദീക്ഷിതനായി അജിനം ധരിച്ച് പ്രകാശിച്ചു.

തസ്യര്ത്വിജോ മഹാരാജ രത്‍നകൌശേയവാസസഃ । സസദസ്യാ വിരേജുസ്തേ യഥാ വൃത്രഹണോഽധ്വരേ

രാജാവേ, അവന്റെ ഹോത്രികന്മാർ രത്നാഭരണങ്ങളും പടർപ്പുകളും അണിഞ്ഞ്, സദസ്യന്മാരോടൊപ്പം, യജ്ഞത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.

തദാ രാമശ്ച കൃഷ്ണശ്ച സ്വൈഃ സ്വൈഃ ബന്ധുഭിരന്വിതൌ । രേജതുഃ സ്വസുതൈര്ദാരൈഃ ജീവേശൌ സ്വവിഭൂതിഭിഃ

അപ്പോൾ രാമനും കൃഷ്ണനും തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം, പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും കൂടെ, ജീവന്റെ യജമാനന്മാരായി തങ്ങളുടെ മഹിമയോടെ പ്രകാശിച്ചു.

ഈജേഽനുയജ്ഞം വിധിനാ അഗ്നിഹോത്രാദിലക്ഷണൈഃ । പ്രാകൃതൈര്വൈകൃതൈര്യജ്ഞൈഃ ദ്രവ്യജ്ഞാനക്രിയേശ്വരമ്

അവൻ, ആചാരപ്രകാരം, അഗ്നിഹോത്രം മുതലായ യജ്ഞങ്ങൾ, സാധാരണയോ പ്രത്യേകയോ ആയ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, യജ്ഞത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും പ്രവർത്തിയുടെയും നാഥനായവനെ ആരാധിച്ചു.

അഥര്ത്വിഗ്ഭ്യോഽദദാത്കാലേ യഥാമ്നാതം സ ദക്ഷിണാഃ । സ്വലങ്കൃതേഭ്യോഽലങ്കൃത്യ ഗോഭൂകന്യാ മഹാധനാഃ

ശേഷം, യുക്തമായ സമയത്ത്, ഹോത്രികന്മാർക്ക് ശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള ദക്ഷിണ നൽകുകയും, അവരെ പശു, ഭൂമി, പുത്രി, വലിയ സമ്പത്ത് എന്നിവ നൽകി അലങ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു.

പത്‍നീസംയാജാവഭൃഥ്യൈഃ ചരിത്വാ തേ മഹര്ഷയഃ । സസ്നൂ രാമഹ്രദേ വിപ്രാ യജമാനപുരഃസരാഃ

ഭാര്യകൾക്കായുള്ള സംയാജവും അവഭൃഥസ്നാനവും നടത്തി, മഹർഷിമാർ, ഹോത്രികന്മാർ, യജമാനൻ എന്നിവരോടൊപ്പം രാമഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

സ്നാതോഽലങ്കാരവാസാംസി വന്ദിഭ്യോഽദാത്തഥാ സ്ത്രിയഃ । തതഃ സ്വലങ്കൃതോ വര്ണാന് ആശ്വഭ്യോഽന്നേന പൂജയത്

സ്നാനം കഴിച്ച ശേഷം, തന്റെ അലങ്കാരങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും വന്ദികള്ക്കും സ്ത്രീകള്ക്കും നൽകി. പിന്നെ സ്വയം അലങ്കരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും അന്നം നൽകി ആദരിച്ചു.

ബന്ധൂന് സദാരാന് സസുതാന് പാരിബര്ഹേണ ഭൂയസാ । വിദര്ഭകോശലകുരൂന് കാശികേകയ സൃഞ്ജയാന്

അവൻ ബന്ധുക്കളെയും അവരുടെ ഭാര്യമാരെയും മക്കളെയും, വിദർഭ, കോസല, കുരു, കാശി, കേകയ, ശ്രുഞ്ചയ എന്നീ ദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളെയും സമൃദ്ധിയായി ആദരിച്ചു.

സദസ്യര്ത്വിക്സുരഗണാന് നൃഭൂതപിതൃചാരണാന് । ശ്രീനികേതമനുജ്ഞാപ്യ ശംസന്തഃ പ്രയയുഃ ക്രതുമ്

സഭാഗണങ്ങളെയും യാഗികന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും രാജാക്കളെയും ഭൂതഗണങ്ങളെയും പിതൃകളെയും ചാരണമാരെയും ആദരിച്ചു. ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് അനുമതി വാങ്ങി, അനുഗ്രഹങ്ങൾ ആശംസിച്ചു അവർ യാഗശാലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

ധൃതരാഷ്ട്രോഽനുജഃ പാര്ഥാ ഭീഷ്മോ ദ്രോണഃ പൃഥാ യമൌ । നാരദോ ഭഗവാന് വ്യാസഃ സുഹൃത്സംബംധിബാംധവാഃ

ധൃതരാഷ്ട്രനും അവന്റെ അനുജനും പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരും ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും പൃഥയും യമന്റെ ഇരുവരും നാരദനും ദൈവസ്വരൂപനായ വ്യാസനും സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും—

ബന്ധൂന്പരിഷ്വജ്യ യദൂന് സൌഹൃദാക്ലിന്നചേതസഃ । യയുര്വിരഹകൃച്ഛ്രേണ സ്വദേശാംശ്ചാപരേ ജനാഃ

ബന്ധുക്കളായ യദുക്കളെ ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ നനഞ്ഞ് അണുകെട്ടി, ചിലർ വേർപാടിന്റെ വേദന സഹിച്ച് സ്വന്തം ദേശങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.

നന്ദസ്തു സഹ ഗോപാലൈഃ ബൃഹത്യാ പൂജയാര്ചിതഃ । കൃഷ്ണരാമോഗ്രസേനാദ്യൈഃ ന്യവാത്സീദ്‌ബന്ധുവത്സലഃ

നന്ദനും ഗോപ്പന്മാരും കൃഷ്ണനും രാമനും ഉഗ്രസേനനും മറ്റുള്ളവരും വലിയ ആദരവോടെ പൂജിച്ചു. ബന്ധുക്കളെ സ്നേഹിച്ച നന്ദൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും ചെയ്തു.

വസുദേവോഽഞ്ജസോത്തീര്യ മനോരഥമഹാര്ണവമ് । സുഹൃദ്‌വൃതഃ പ്രീതമനാ നന്ദമാഹ കരേ സ്പൃശന്

വസുദേവൻ, മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അതിജീവിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും സന്തോഷഹൃദയത്തോടെയും, നന്ദന്റെ കൈ പിടിച്ചു അവനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീവസുദേവ ഉവാച - ഭ്രാതരീശകൃതഃ പാശോ നൃനാം യഃ സ്നേഹസംജ്ഞിതഃ । തം ദുസ്ത്യജമഹം മന്യേ ശൂരാണാമപി യോഗിനാമ്

ശ്രീവസുദേവൻ പറഞ്ഞു: സഹോദരാ, മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്ന ബന്ധം, അതിനെ സ്നേഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു, അതു വീരന്മാർക്കും യോഗിമാർക്കും ഉപേക്ഷിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.

അസ്മാസ്വപ്രതികല്പേയം യത്കൃതാജ്ഞേഷു സത്തമൈഃ । മൈത്ര്യര്പിതാഫലാ ചാപി ന നിവര്തേത കര്ഹിചിത്

നന്മയുള്ളവർ കൃതജ്ഞത കാണിക്കാത്തവരോടും സ്ഥാപിച്ച സൗഹൃദം, അതിന്റെ ഫലം സൗഹൃദത്തിൻറെ പേരിൽ സമർപ്പിച്ചാലും, ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

പ്രാഗകല്പാച്ച കുശലം ഭ്രാതര്വോ നാചരാമ ഹി । അധുനാ ശ്രീമദാന്ധാക്ഷാ ന പശ്യാമഃ പുരഃ സതഃ

മുന്പ്, സഹോദരന്മാരെ, നാം പരസ്പര നന്മയ്ക്കായി പ്രവർത്തിച്ചില്ല. ഇപ്പോൾ, ഐശ്വര്യത്തിൽ അഹങ്കാരമുണ്ടായതുകൊണ്ട്, മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവരെ പോലും കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.

മാ രാജ്യശ്രീരഭൂത്പുംസഃ ശ്രേയസ്കാമസ്യ മാനദ । സ്വജനാനുത ബന്ധൂന് വാ ന പശ്യതി യയാന്ധദൃക്

മാനദാ, സത്യമായ ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു രാജസമ്പത്ത് ഒരിക്കലും ലഭിക്കരുത്. അതു ലഭിച്ചാൽ, സ്വന്തം ആളുകളെയും ബന്ധുക്കളെയും കാണാൻ കഴിയാതെ കണ്ണ് അന്ധമാകും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഏവം സൌഹൃദശൈഥില്യ ചിത്ത ആനകദുന്ദുഭിഃ । രുരോദ തത്കൃതാം മൈത്രീം സ്മരന് അശ്രുവിലോചനഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, ഹൃദയം സൗഹൃദത്തിൽ തളർന്ന ആനകദുണ്ടുഭി (വസുദേവൻ), ലഭിച്ച സൗഹൃദം ഓർത്ത് കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ കരഞ്ഞു.

നന്ദസ്തു സഖ്യുഃ പ്രിയകൃത് പ്രേമ്ണാ ഗോവിന്ദരാമയോഃ । അദ്യ ശ്വ ഇതി മാസാംസ്ത്രീന് യദുഭിര്മാനിതോഽവസത്

സുഹൃത്തുക്കളായ ഗോവിന്ദനും രാമനും നൽകിയ സ്നേഹത്തിന് നന്ദി അറിയിച്ച് യദുക്കൾ നന്ദനെ ആദരിച്ചു. 'ഇന്ന്, നാളെ' എന്ന് കരുതി, മൂന്ന് മാസം അവിടെ തുടരുകയും ചെയ്തു.

തതഃ കാമൈഃ പൂര്യമാണഃ സവ്രജഃ സഹബാന്ധവഃ । പരാര്ധ്യാഭരണക്ഷൌമ നാനാനര്ഘ്യപരിച്ഛദൈഃ

ശേഷം, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ്, നന്ദനും അവന്റെ ബന്ധുക്കളും വ്രജവാസികളും വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങൾ, നൂൽവസ്ത്രങ്ങൾ, വിലകൂടിയ പല സമ്മാനങ്ങളും സ്വീകരിച്ചു.

വസുദേവോഗ്രസേനാഭ്യാം കൃഷ്ണോദ്ധവബലാദിഭിഃ । ദത്തമാദായ പാരിബര്ഹം യാപിതോ യദുഭിര്യയൌ

വസുദേവനും ഉഗ്രസേനനും കൃഷ്ണനും ഉദ്ധവനും ബാലരാമനും മറ്റുള്ളവരും നൽകിയ സമൃദ്ധമായ സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, യദുക്കളോടൊപ്പം നന്ദൻ യാത്രയായി.

നന്ദോ ഗോപാശ്ച ഗോപ്യശ്ച ഗോവിന്ദചരണാമ്ബുജേ । മനഃ ക്ഷിപ്തം പുനര്ഹര്തും അനീശാ മഥുരാം യയുഃ

നന്ദനും ഗോപ്പന്മാരും ഗോപ്പിമാരും, മനസ്സു മുഴുവൻ ഗോവിന്ദന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ ആകർഷിതരായി, അതിൽ നിന്ന് മനസ്സു മാറ്റാൻ കഴിയാതെ, മഥുരയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

ബന്ധുഷു പ്രതിയാതേഷു വൃഷ്ണയഃ കൃഷ്ണദേവതാഃ । വീക്ഷ്യ പ്രാവൃഷമാസന്നാദ് യയുര്ദ്വാരവതീം പുനഃ

ബന്ധുക്കൾ മടങ്ങിയ ശേഷം, കൃഷ്ണനെ ദൈവമായി ആരാധിക്കുന്ന വൃഷ്ണികൾ, മഴക്കാലം അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ടു, വീണ്ടും ദ്വാരകയിലേക്ക് മടങ്ങി.

ജനേഭ്യഃ കഥയാം ചക്രുഃ യദുദേവമഹോത്സവമ് । യദാസീത് തീര്ഥയാത്രായാം സുഹൃത് സംദര്ശനാദികമ്

യാത്രയ്ക്കിടെ നടന്ന യദു ദേവന്മാരുടെ മഹോത്സവവും സുഹൃത്തുക്കളെ കണ്ടതും മറ്റു സംഭവങ്ങളും അവർ ജനങ്ങൾക്ക് വിവരിച്ചു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ തീര്ഥയാത്രാനുവര്ണനം നാമ ചതുരശീതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീമദ്‌ഭാഗവതത്തിലെ പാരമഹംസ്യ സംഹിതയുടെ പത്താം സ്കന്ധത്തിലെ രണ്ടാം ഭാഗത്തിലെ 'തീർത്ഥയാത്രയുടെ വിവരണം' എന്ന നാല്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

സുഭദ്രാഹരണം ശ്രീകൃഷ്ണസ്യ മിഥിലാഗമനം തത്ര ബഹുലാശ്വശ്രുതദേവയോഃ സദ്മനി സകൃദേവ പ്രവേശഃ - ശ്രീരാജോവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ബ്രഹ്മന് വേദിതുമിച്ഛാമഃ സ്വസാരം രാമകൃഷ്ണയോഃ । യഥോപയേമേ വിജയോ യാ മമാസീത് പിതാമഹീ

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണനേ, രാമനും കൃഷ്ണനും ഉള്ള സഹോദരിയെ കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അർജ്ജുനൻ അവളെ എങ്ങനെ വിവാഹം ചെയ്തു, അവൾ എങ്ങനെ എന്റെ പിതാമഹിയായെന്ന് ദയവായി പറയൂ.

ശ്രീശുക ഉവാച - അര്ജുനസ്തീര്ഥയാത്രായാം പര്യടന് അവനീം പ്രഭുഃ । ഗതഃ പ്രഭാസമശ്രൃണോന് മാതുലേയീം സ ആത്മനഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അർജ്ജുനൻ തീർത്ഥയാത്രയിൽ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, പ്രഭാസം എന്ന സ്ഥലത്ത് തന്റെ അമ്മാവന്റെ മകളെക്കുറിച്ച് കേട്ടു.