ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ത്വം ത്വദ്യ മുക്തോ ദ്വാഭ്യാം വൈ ഋഷിപിത്രോര്മഹാമതേ । യജ്ഞൈര്ദേവര്ണമുന്മുച്യ നിരൃണോഽശരണോ ഭവ

മഹാമതിയുള്ളവനേ, നീ ഇന്ന് ഋഷിമാരോടും പിതാക്കന്മാരോടും ഉള്ള കടം തീർത്തു. യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ ദേവന്മാരോടുള്ള കടവും തീർത്ത്, ഇനി നീ കടമില്ലാത്തവനും ആശ്രയമില്ലാത്തവനും ആകണം.

വസുദേവ ഭവാന്നൂനം ഭക്ത്യാ പരമയാ ഹരിമ് । ജഗതാമീശ്വരം പ്രാര്ചഃ സ യദ്വാം പുത്രതാം ഗതഃ

വസുദേവാ, നീ പരമഭക്തിയോടെ ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ ഹരിയെ ആരാധിച്ചു. അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ നിന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചത്.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വസുദേവോ മഹാമനാഃ । താന് ഋഷീന് ഋത്വിജോ വവ്രേ മൂര്ധ്നാഽഽനമ്യ പ്രസാദ്യ ച

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട വസുദേവൻ, മഹാത്മാവായവൻ, തലവണങ്ങി, ആ ഋഷിമാരെയും ഹോത്രികന്മാരെയും സന്തോഷിപ്പിച്ചു, അവരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു.

ത ഏനമൃഷയോ രാജന് വൃതാ ധര്മേണ ധാര്മികമ് । തസ്മിന് അയാജയന് ക്ഷേത്രേ മഖൈരുത്തമകല്പകൈഃ

രാജാവേ, ധർമ്മപഥത്തിൽ അവനെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ആ ഋഷിമാർ, ആ യജ്ഞഭൂമിയിൽ ഉത്തമമായ ക്രമത്തിൽ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി.

തദ്ദീക്ഷായാം പ്രവൃത്തായാം വൃഷ്ണയഃ പുഷ്കരസ്രജഃ । സ്നാതാഃ സുവാസസോ രാജന് രാജാനഃ സുഷ്ഠ്വലങ്കൃതാഃ

ദീക്ഷാരംഭിക്കുമ്പോൾ, പുഷ്പമാലകൾ ധരിച്ച വൃഷ്ണികൾ, സ്നാനം ചെയ്ത് നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ അണിഞ്ഞു. രാജാക്കന്മാർ മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.

തന്മഹിഷ്യശ്ച മുദിതാ നിഷ്കകണ്ഠ്യഃ സുവാസസഃ । ദീക്ഷാശാലാമുപാജഗ്മുഃ ആലിപ്താ വസ്തുപാണയഃ

അവന്റെ ഭാര്യമാർ സന്തോഷത്തോടെ, ആഭരണങ്ങൾ അഴിച്ചിട്ട്, നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, ദീക്ഷാശാലയിലേക്ക് വസ്തുക്കൾ കൈയിൽ എടുത്ത് അർപ്പണത്തിനായി എത്തി.

നേദുര്മൃദങ്ഗപടഹ ശങ്ഖഭേര്യാനകാദയഃ । നനൃതുര്നടനര്തക്യഃ തുഷ്ടുവുഃ സൂതമാഗധാഃ । ജഗുഃ സുകണ്ഠ്യോ ഗന്ധര്വ്യഃ സംഗീതം സഹഭര്തൃകാഃ

മൃദംഗം, പടഹം, ശംഖം, ഭേരി, ആനക തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി. നർത്തകികളും കലാകാരന്മാരും നൃത്തം ചെയ്തു. സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും സ്തുതി പാടി. മധുരഗന്ധർവ്വസ്ത്രികൾ ഭർത്താക്കളോടൊപ്പം സംഗീതം ആലപിച്ചു.

തമഭ്യഷിഞ്ചന് വിധിവദ് അക്തം അഭ്യക്തമൃത്വിജഃ । പത്‍നീഭിരഷ്ടാദശഭിഃ സോമരാജമിവോഡുഭിഃ

ഹോത്രികന്മാർ, ആചാരപ്രകാരം, സ്നാനം ചെയ്ത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവനെ പതിനെട്ട് ഭാര്യമാരോടൊപ്പം അഭിഷേകം ചെയ്തു. അതുപോലെ, ചന്ദ്രനു നക്ഷത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ അഭിഷേകം ലഭിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.

താഭിര്ദുകൂലവലയൈഃ ഹാരനൂപുരകുണ്ഡലൈഃ । സ്വലങ്കൃതാഭിര്വിബഭൌ ദീക്ഷിതോഽജിനസംവൃതഃ

അവൻ, അവരാൽ പടർപ്പുകൾ, വളകൾ, മാലകൾ, പാദസരം, കാത് കണികൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ദീക്ഷിതനായി അജിനം ധരിച്ച് പ്രകാശിച്ചു.

തസ്യര്ത്വിജോ മഹാരാജ രത്‍നകൌശേയവാസസഃ । സസദസ്യാ വിരേജുസ്തേ യഥാ വൃത്രഹണോഽധ്വരേ

രാജാവേ, അവന്റെ ഹോത്രികന്മാർ രത്നാഭരണങ്ങളും പടർപ്പുകളും അണിഞ്ഞ്, സദസ്യന്മാരോടൊപ്പം, യജ്ഞത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.

തദാ രാമശ്ച കൃഷ്ണശ്ച സ്വൈഃ സ്വൈഃ ബന്ധുഭിരന്വിതൌ । രേജതുഃ സ്വസുതൈര്ദാരൈഃ ജീവേശൌ സ്വവിഭൂതിഭിഃ

അപ്പോൾ രാമനും കൃഷ്ണനും തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം, പുത്രന്മാരും ഭാര്യമാരും കൂടെ, ജീവന്റെ യജമാനന്മാരായി തങ്ങളുടെ മഹിമയോടെ പ്രകാശിച്ചു.

ഈജേഽനുയജ്ഞം വിധിനാ അഗ്നിഹോത്രാദിലക്ഷണൈഃ । പ്രാകൃതൈര്വൈകൃതൈര്യജ്ഞൈഃ ദ്രവ്യജ്ഞാനക്രിയേശ്വരമ്

അവൻ, ആചാരപ്രകാരം, അഗ്നിഹോത്രം മുതലായ യജ്ഞങ്ങൾ, സാധാരണയോ പ്രത്യേകയോ ആയ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, യജ്ഞത്തിന്റെയും ജ്ഞാനത്തിന്റെയും പ്രവർത്തിയുടെയും നാഥനായവനെ ആരാധിച്ചു.

അഥര്ത്വിഗ്ഭ്യോഽദദാത്കാലേ യഥാമ്നാതം സ ദക്ഷിണാഃ । സ്വലങ്കൃതേഭ്യോഽലങ്കൃത്യ ഗോഭൂകന്യാ മഹാധനാഃ

ശേഷം, യുക്തമായ സമയത്ത്, ഹോത്രികന്മാർക്ക് ശാസ്ത്രപ്രകാരമുള്ള ദക്ഷിണ നൽകുകയും, അവരെ പശു, ഭൂമി, പുത്രി, വലിയ സമ്പത്ത് എന്നിവ നൽകി അലങ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു.

പത്‍നീസംയാജാവഭൃഥ്യൈഃ ചരിത്വാ തേ മഹര്ഷയഃ । സസ്നൂ രാമഹ്രദേ വിപ്രാ യജമാനപുരഃസരാഃ

ഭാര്യകൾക്കായുള്ള സംയാജവും അവഭൃഥസ്നാനവും നടത്തി, മഹർഷിമാർ, ഹോത്രികന്മാർ, യജമാനൻ എന്നിവരോടൊപ്പം രാമഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

സ്നാതോഽലങ്കാരവാസാംസി വന്ദിഭ്യോഽദാത്തഥാ സ്ത്രിയഃ । തതഃ സ്വലങ്കൃതോ വര്ണാന് ആശ്വഭ്യോഽന്നേന പൂജയത്

സ്നാനം കഴിച്ച ശേഷം, തന്റെ അലങ്കാരങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും വന്ദികള്ക്കും സ്ത്രീകള്ക്കും നൽകി. പിന്നെ സ്വയം അലങ്കരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും അന്നം നൽകി ആദരിച്ചു.

ബന്ധൂന് സദാരാന് സസുതാന് പാരിബര്ഹേണ ഭൂയസാ । വിദര്ഭകോശലകുരൂന് കാശികേകയ സൃഞ്ജയാന്

അവൻ ബന്ധുക്കളെയും അവരുടെ ഭാര്യമാരെയും മക്കളെയും, വിദർഭ, കോസല, കുരു, കാശി, കേകയ, ശ്രുഞ്ചയ എന്നീ ദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളെയും സമൃദ്ധിയായി ആദരിച്ചു.

സദസ്യര്ത്വിക്സുരഗണാന് നൃഭൂതപിതൃചാരണാന് । ശ്രീനികേതമനുജ്ഞാപ്യ ശംസന്തഃ പ്രയയുഃ ക്രതുമ്

സഭാഗണങ്ങളെയും യാഗികന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും രാജാക്കളെയും ഭൂതഗണങ്ങളെയും പിതൃകളെയും ചാരണമാരെയും ആദരിച്ചു. ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് അനുമതി വാങ്ങി, അനുഗ്രഹങ്ങൾ ആശംസിച്ചു അവർ യാഗശാലയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

ധൃതരാഷ്ട്രോഽനുജഃ പാര്ഥാ ഭീഷ്മോ ദ്രോണഃ പൃഥാ യമൌ । നാരദോ ഭഗവാന് വ്യാസഃ സുഹൃത്സംബംധിബാംധവാഃ

ധൃതരാഷ്ട്രനും അവന്റെ അനുജനും പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരും ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും പൃഥയും യമന്റെ ഇരുവരും നാരദനും ദൈവസ്വരൂപനായ വ്യാസനും സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും—

ബന്ധൂന്പരിഷ്വജ്യ യദൂന് സൌഹൃദാക്ലിന്നചേതസഃ । യയുര്വിരഹകൃച്ഛ്രേണ സ്വദേശാംശ്ചാപരേ ജനാഃ

ബന്ധുക്കളായ യദുക്കളെ ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ നനഞ്ഞ് അണുകെട്ടി, ചിലർ വേർപാടിന്റെ വേദന സഹിച്ച് സ്വന്തം ദേശങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.

നന്ദസ്തു സഹ ഗോപാലൈഃ ബൃഹത്യാ പൂജയാര്ചിതഃ । കൃഷ്ണരാമോഗ്രസേനാദ്യൈഃ ന്യവാത്സീദ്‌ബന്ധുവത്സലഃ

നന്ദനും ഗോപ്പന്മാരും കൃഷ്ണനും രാമനും ഉഗ്രസേനനും മറ്റുള്ളവരും വലിയ ആദരവോടെ പൂജിച്ചു. ബന്ധുക്കളെ സ്നേഹിച്ച നന്ദൻ അവിടെ തന്നെ തുടരുകയും ചെയ്തു.

വസുദേവോഽഞ്ജസോത്തീര്യ മനോരഥമഹാര്ണവമ് । സുഹൃദ്‌വൃതഃ പ്രീതമനാ നന്ദമാഹ കരേ സ്പൃശന്

വസുദേവൻ, മനസ്സിലുള്ള എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും അതിജീവിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും സന്തോഷഹൃദയത്തോടെയും, നന്ദന്റെ കൈ പിടിച്ചു അവനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീവസുദേവ ഉവാച - ഭ്രാതരീശകൃതഃ പാശോ നൃനാം യഃ സ്നേഹസംജ്ഞിതഃ । തം ദുസ്ത്യജമഹം മന്യേ ശൂരാണാമപി യോഗിനാമ്

ശ്രീവസുദേവൻ പറഞ്ഞു: സഹോദരാ, മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സ്നേഹത്തിൽ നിന്നു ഉണ്ടാകുന്ന ബന്ധം, അതിനെ സ്നേഹം എന്നു വിളിക്കുന്നു, അതു വീരന്മാർക്കും യോഗിമാർക്കും ഉപേക്ഷിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.

അസ്മാസ്വപ്രതികല്പേയം യത്കൃതാജ്ഞേഷു സത്തമൈഃ । മൈത്ര്യര്പിതാഫലാ ചാപി ന നിവര്തേത കര്ഹിചിത്

നന്മയുള്ളവർ കൃതജ്ഞത കാണിക്കാത്തവരോടും സ്ഥാപിച്ച സൗഹൃദം, അതിന്റെ ഫലം സൗഹൃദത്തിൻറെ പേരിൽ സമർപ്പിച്ചാലും, ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.

പ്രാഗകല്പാച്ച കുശലം ഭ്രാതര്വോ നാചരാമ ഹി । അധുനാ ശ്രീമദാന്ധാക്ഷാ ന പശ്യാമഃ പുരഃ സതഃ

മുന്പ്, സഹോദരന്മാരെ, നാം പരസ്പര നന്മയ്ക്കായി പ്രവർത്തിച്ചില്ല. ഇപ്പോൾ, ഐശ്വര്യത്തിൽ അഹങ്കാരമുണ്ടായതുകൊണ്ട്, മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവരെ പോലും കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.

മാ രാജ്യശ്രീരഭൂത്പുംസഃ ശ്രേയസ്കാമസ്യ മാനദ । സ്വജനാനുത ബന്ധൂന് വാ ന പശ്യതി യയാന്ധദൃക്

മാനദാ, സത്യമായ ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കു രാജസമ്പത്ത് ഒരിക്കലും ലഭിക്കരുത്. അതു ലഭിച്ചാൽ, സ്വന്തം ആളുകളെയും ബന്ധുക്കളെയും കാണാൻ കഴിയാതെ കണ്ണ് അന്ധമാകും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഏവം സൌഹൃദശൈഥില്യ ചിത്ത ആനകദുന്ദുഭിഃ । രുരോദ തത്കൃതാം മൈത്രീം സ്മരന് അശ്രുവിലോചനഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, ഹൃദയം സൗഹൃദത്തിൽ തളർന്ന ആനകദുണ്ടുഭി (വസുദേവൻ), ലഭിച്ച സൗഹൃദം ഓർത്ത് കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീരോടെ കരഞ്ഞു.

നന്ദസ്തു സഖ്യുഃ പ്രിയകൃത് പ്രേമ്ണാ ഗോവിന്ദരാമയോഃ । അദ്യ ശ്വ ഇതി മാസാംസ്ത്രീന് യദുഭിര്മാനിതോഽവസത്

സുഹൃത്തുക്കളായ ഗോവിന്ദനും രാമനും നൽകിയ സ്നേഹത്തിന് നന്ദി അറിയിച്ച് യദുക്കൾ നന്ദനെ ആദരിച്ചു. 'ഇന്ന്, നാളെ' എന്ന് കരുതി, മൂന്ന് മാസം അവിടെ തുടരുകയും ചെയ്തു.

തതഃ കാമൈഃ പൂര്യമാണഃ സവ്രജഃ സഹബാന്ധവഃ । പരാര്ധ്യാഭരണക്ഷൌമ നാനാനര്ഘ്യപരിച്ഛദൈഃ

ശേഷം, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ്, നന്ദനും അവന്റെ ബന്ധുക്കളും വ്രജവാസികളും വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങൾ, നൂൽവസ്ത്രങ്ങൾ, വിലകൂടിയ പല സമ്മാനങ്ങളും സ്വീകരിച്ചു.

വസുദേവോഗ്രസേനാഭ്യാം കൃഷ്ണോദ്ധവബലാദിഭിഃ । ദത്തമാദായ പാരിബര്ഹം യാപിതോ യദുഭിര്യയൌ

വസുദേവനും ഉഗ്രസേനനും കൃഷ്ണനും ഉദ്ധവനും ബാലരാമനും മറ്റുള്ളവരും നൽകിയ സമൃദ്ധമായ സമ്മാനങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, യദുക്കളോടൊപ്പം നന്ദൻ യാത്രയായി.