ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കിം സ്വല്പതപസാം നൄണാം അര്ചായാം ദേവചക്ഷുഷാമ് । ദര്ശനസ്പര്ശനപ്രശ്ന പ്രഹ്വപാദാര്ചനാദികമ്

ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ ചെറിയ തപസ്സുള്ള മനുഷ്യർക്കും, ഈ ലോകത്തിന്റെ കണ്ണായ ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അത്തരം മഹാന്മാരെ കാണാനും, സ്പർശിക്കാനും, ചോദിക്കാനും, പാദങ്ങൾ നമസ്കരിക്കാനും അവസരം ലഭിക്കുന്നു — അതെന്തൊരു ഭാഗ്യം!

ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ । തേ പുനന്ത്യുരുകാലേന ദര്ശനാദേവ സാധവഃ

തീർത്ഥജലങ്ങൾക്കും, മണ്ണിലും കല്ലിലും നിർമ്മിച്ച ദേവതകൾക്കും, അങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല; മഹാന്മാരെ ഒരു നിമിഷം പോലും ദർശിച്ചാൽ മാത്രം മതിയാകുന്നു — അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവർ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

( മിശ്ര ) നാഗ്നിര്ന സൂര്യോ ന ച ചന്ദ്രതാരകാ ന ഭൂര്ജലം ഖം ശ്വസനോഽഥ വാങ്‌മനഃ । ഉപാസിതാ ഭേദകൃതോ ഹരന്ത്യഘം വിപശ്ചിതോ ഘ്നന്തി മുഹൂര്തസേവയാ

അഗ്നി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും, ഭൂമി, ജലം, ആകാശം, വായു, വാക്ക്, മനസ്സ് — ഇവയെ വേറിട്ടു ആരാധിച്ചാലും പാപം നീക്കാൻ കഴിയില്ല; ജ്ഞാനികൾക്ക് ഒരു നിമിഷം സേവനം ചെയ്താൽ മാത്രം മതിയാകുന്നു.

യസ്യാത്മബുദ്ധിഃ കുണപേ ത്രിധാതുകേ സ്വധീഃ കലത്രാദിഷു ഭൌമ ഇജ്യധീഃ । യത്തീര്ഥബുദ്ധിഃ സലിലേ ന കര്ഹിചിത് ജനേഷ്വഭിജ്ഞേഷു സ ഏവ ഗോഖരഃ

ആത്മാവിനെ ഈ മൂലഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ശരീരമായ് കരുതുന്നവനും, ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും തന്നെ എന്നുപറയുന്നവനും, ഭൂമിയെ ആരാധ്യമായ് കാണുന്നവനും, തീർത്ഥയാത്രയെ വെറും വെള്ളം എന്നുപോലും കാണുന്നവനും, ജ്ഞാനികളിൽ ഒരിക്കലും ശരണം തേടാത്തവനും — അവൻ പശുവിനോ കഴുതയ്ക്കോ സമാനനാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) നിശമ്യേത്ഥം ഭഗവതഃ കൃഷ്ണസ്യാകുണ്ഥമേധസഃ । വചോ ദുരന്വയം വിപ്രാഃ തൂഷ്ണീമാസന് ഭ്രമദ്ധിയഃ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങേയറ്റം ആഴമുള്ള ബുദ്ധിയുള്ള കൃഷ്ണന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹർഷിമാർ ആലോചനയിൽ മുങ്ങി, മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു.

ചിരം വിമൃശ്യ മുനയ ഈശ്വരസ്യേശിതവ്യതാമ് । ജനസങ്ഗ്രഹ ഇത്യൂചുഃ സ്മയന്തസ്തം ജഗദ്‌ഗുരുമ്

ദീർഘമായി ആലോചിച്ച ശേഷം, മഹർഷിമാർ ലോകഗുരുവായ ഭഗവാനെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: ഭഗവാന്റെ ഈ ഐശ്വര്യം ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കാനാണ്.

ശ്രീമുനയ ഊചുഃ - ( മിശ്ര ) യന്മായയാ തത്ത്വവിദുത്തമാ വയം വിമോഹിതാ വിശ്വസൃജാമധീശ്വരാഃ । യദീശിതവ്യായതി ഗൂഢ ഈഹയാ അഹോ വിചിത്രം ഭഗവദ് വിചേഷ്ടിതമ്

മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, സത്യം അറിയുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നീയുടേത് അത്ഭുതകരമായ മായയാണ്; ലോകസൃഷ്ടാക്കന്മാരിൽ പോലും ഞങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ പ്രവർത്തികൾ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്!

അനീഹ ഏതദ്‌ ബഹുധൈക ആത്മനാ സൃജത്യവത്യത്തി ന ബധ്യതേ യഥാ । ഭൌമൈര്ഹി ഭൂമിര്ബഹുനാമരൂപിണീ അഹോ വിഭൂമ്നശ്ചരിതം വിഡമ്ബനമ്

ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നിട്ടും, ഭഗവാൻ പലവിധത്തിൽ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുകയും, സംരക്ഷിക്കുകയും, സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും ഭൂമി പല രൂപങ്ങളിലായിട്ടും മാറാത്തതുപോലെ, ഭഗവാന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ അത്ഭുതകരവും രഹസ്യവുമാണ്.

അഥാപി കാലേ സ്വജനാഭിഗുപ്തയേ ബിഭര്ഷി സത്ത്വം ഖലനിഗ്രഹായ ച । സ്വലീലയാ വേദപഥം സനാതനം വര്ണാശ്രമാത്മാ പുരുഷഃ പരോ ഭവാന്

എന്തായാലും, യുക്തമായ സമയത്ത്, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കാനായി നീ സത്വഗുണം സ്വീകരിക്കുന്നു; ദുഷ്ടരെ ശാസിക്കാനും അതു ചെയ്യുന്നു. നിന്റെ സ്വന്തം കളിയിലൂടെ നീ ശാശ്വതമായ വേദമാർഗ്ഗം നിലനിര്‍ത്തുന്നു, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ ആത്മാവായ പരമപുരുഷനായ ഭഗവാനേ.

( അനുഷ്ടുപ് ) ബ്രഹ്മ തേ ഹൃദയം ശുക്ലം തപഃസ്വാധ്യായസംയമൈഃ । യത്രോപലബ്ധം സദ്വ്യക്തം അവ്യക്തം ച തതഃ പരമ്

ബ്രഹ്മനേ, നിന്റെ ഹൃദയം തിളക്കമുള്ളതും വിശുദ്ധവുമാണ്; തപസ്സും സ്വാധ്യായവും ആത്മനിയന്ത്രണവും കൊണ്ടാണ് അതു നേടിയത്. അതിൽ പ്രകടവും അപ്രകടവുമായതും അതിനപ്പുറമുള്ളതും അനുഭവപ്പെടുന്നു.

തസ്മാദ്‌ ബ്രഹ്മകുലം ബ്രഹ്മന് ശാസ്ത്രയോനേസ്ത്വമാത്മനഃ । സഭാജയസി സദ്ധാമ തദ്‌ ബ്രഹ്മണ്യാഗ്രണീര്ഭവാന്

അതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മനേ, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉറവിടവും നിന്റെ സ്വരൂപവും ആയ ബ്രാഹ്മണ സമൂഹത്തെ നീ ആദരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ ബ്രഹ്മത്തിൽ അഗാധമായവരുടെ മുൻപന്തിയിലാവുന്നു.

അദ്യ നോ ജന്മസാഫല്യം വിദ്യായാസ്തപസോ ദൃശഃ । ത്വയാ സങ്ഗമ്യ സദ്‌ഗത്യാ യദന്തഃ ശ്രേയസാം പരഃ

ഇന്ന്, ഞങ്ങളുടെ ജന്മവും വിദ്യയും തപസ്സും ദർശനവും ഫലപ്രദമായി. കാരണം, പരമഗതിയായ നിന്നെ കണ്ടുമുട്ടിയതിലൂടെ ഞങ്ങൾ പരമശ്രേയസ്സിനെ നേടുകയായി.

നമസ്തസ്മൈ ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാകുണ്ഠമേധസേ । സ്വയോഗമായയാച്ഛന്ന മഹിമ്നേ പരമാത്മനേ

അകറ്റാൻ കഴിയാത്ത ബുദ്ധിയുള്ള കൃഷ്ണഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു; തന്റെ യോഗമായയാൽ മഹത്വം മറച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്ന പരമാത്മാവായ ഭഗവാനേ.

ന യം വിദന്ത്യമീ ഭൂപാ ഏകാരാമാശ്ച വൃഷ്ണയഃ । മായാജവനികാച്ഛന്നം ആത്മാനം കാലമീശ്വരമ്

ഈ രാജാക്കന്മാർക്കും, ഒരേ ഭഗവാനിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന വൃഷ്ണികൾക്കുമാണ് അറിയാത്തത് അവനെയാണ്; മായയുടെ മറവിലൂടെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കാലത്തിന്റെ അധിപതിയും ആത്മാവുമാണ് അവൻ.

യഥാ ശയാനഃ പുരുഷ ആത്മാനം ഗുണതത്ത്വദൃക് । നാമമാത്രേന്ദ്രിയാഭാതം ന വേദ രഹിതം പരമ്

ഒരു മനുഷ്യൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ഗുണങ്ങളെയും ഘടകങ്ങളെയും കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നാമം മാത്രം ഉള്ള ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അവൻ അറിയുന്നില്ല.

ഏവം ത്വാ നാമമാത്രേഷു വിഷയേഷ്വിന്ദ്രിയേഹയാ । മായയാ വിഭ്രമച്ചിത്തോ ന വേദ സ്മൃത്യുപപ്ലവാത്

അങ്ങനെ തന്നെ, നാമം, വിഷയം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയോടുള്ള ആസക്തിയാൽ മായയുടെ ഭ്രമത്തിൽ ചിതം അശാന്തമാകുമ്പോൾ, ഓർമ്മയുടെ കലുഷിതത്വം മൂലം നിന്നെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.

( വസംതതിലകാ ) തസ്യാദ്യ തേ ദദൃശിമാങ്‌ഘ്രിമഘൌഘമര്ഷ തീര്ഥാസ്പദം ഹൃദി കൃതം സുവിപക്വയോഗൈഃ । ഉത്സിക്തഭക്ത്യുപഹതാശയ ജീവകോശാ ആപുര്ഭവദ്‌ഗതിമഥാനുഗൃഹാന ഭക്താന്

ഇന്ന്, പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തെ നീക്കം ചെയ്യുന്ന, തീർത്ഥങ്ങളുടെ ആധാരമായ, പൂർണ്ണമായ യോഗാനുഭവം നേടിയവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കണ്ടിരിക്കുന്നു. അത്യധികമായ ഭക്തിയാൽ ഉള്ളം തുളച്ച ഭക്തന്മാർ നിന്റെ പാതയിലേക്ക് എത്തുന്നു; ഭഗവാനേ, അവർക്കു ദയചെയ്യണമേ.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്യനുജ്ഞാപ്യ ദാശാര്ഹം ധൃതരാഷ്ട്രം യുധിഷ്ഠിരമ് । രാജര്ഷേ സ്വാശ്രമാന് ഗന്തും മുനയോ ദധിരേ മനഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ദാശാർഹനായ കൃഷ്ണനോടും ധൃതരാഷ്ട്രനോടും യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടും വിടപറഞ്ഞ്, രാജർഷിയായ സപ്തർഷിമാർ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

തദ് വീക്ഷ്യ താനുപവ്രജ്യ വസുദേവോ മഹായശാഃ । പ്രണമ്യ ചോപസങ്ഗൃഹ്യ ബഭാഷേദം സുയന്ത്രിതഃ

അവരെ കണ്ട മഹാശ്രീയുള്ള വസുദേവൻ അടുത്തെത്തി, നമസ്കരിച്ചു, ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു, നിയന്ത്രിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

ശ്രീവസുദേവ ഉവാച - നമോ വഃ സര്വദേവേഭ്യ ഋഷയഃ ശ്രോതുമര്ഹഥ । കര്മണാ കര്മനിര്ഹാരോ യഥാ സ്യാന്നസ്തദുച്യതാമ്

ശ്രീവസുദേവൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവന്മാരോടും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; മഹർഷിമാരേ, ദയവായി പറയൂ, പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ കര്‍മബന്ധനം എങ്ങനെ അവസാനിപ്പിക്കാമെന്ന്.

ശ്രീനാരദ ഉവാച - നാതിചിത്രമിദം വിപ്രാ വസുദേവോ ബുഭുത്സയാ । കൃഷ്ണം മത്വാര്ഭകം യന്നഃ പൃച്ഛതി ശ്രേയ ആത്മനഃ

ശ്രീനാരദൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, വസുദേവൻ കൃഷ്ണനെ സ്വന്തം മകനായി കരുതിയിട്ടാണ് ആത്മശ്രേയസ്സിനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങളോടു ചോദിക്കുന്നത്; അതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല.

സന്നികര്ഷോഽത്ര മര്ത്യാനാം അനാദരണകാരണമ് । ഗാങ്ഗം ഹിത്വാ യഥാന്യാമ്ഭഃ തത്രത്യോ യാതി ശുദ്ധയേ

ഇവിടെ, മനുഷ്യരിൽ അടുത്ത് ഇടപഴകുന്നത് അവഗണനയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്; ഗംഗയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റെന്തെങ്കിലും വെള്ളത്തിൽ ശുദ്ധീകരണം തേടുന്നതുപോലെ.

യസ്യാനുഭൂതിഃ കാലേന ലയോത്പത്ത്യാദിനാസ്യ വൈ । സ്വതോഽന്യസ്മാച്ച ഗുണതോ ന കുതശ്ചന രിഷ്യതി

യാരുടെ അനുഭവം, കാലം, സൃഷ്ടി, ലയം എന്നിവകൊണ്ടോ, സ്വയം, മറ്റുള്ളവർ, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ എവിടെയും കുറയാത്തതാണോ, അവനാണ് പരമൻ.

( വസംതതിലകാ ) തം ക്ലേശകര്മപരിപാകഗുണപ്രവാഹൈഃ അവ്യാഹതാനുഭവമീശ്വരമദ്വിതീയമ് । പ്രാണാദിഭിഃ സ്വവിഭവൈരുപഗൂഢമന്യോ മന്യേത സൂര്യമിവ മേഘഹിമോപരാഗൈഃ

കഷ്ടം, കര്‍മം, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പ്രവാഹം തടസ്സമാകാത്ത അനുഭവമുള്ള, രണ്ടാമില്ലാത്ത, സ്വവൈഭവങ്ങളാൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈശ്വരനെ, ചിലർ, മേഘം, മഞ്ഞ്, ഗ്രഹണം എന്നിവകൊണ്ട് സൂര്യനെ മറക്കുന്നതുപോലെ തെറ്റിദ്ധരിക്കാം.

( അനുഷ്ടുപ് ) അഥോചുര്മുനയോ രാജന് ആഭാഷ്യാനകദുംദുഭിമ് । സര്വേഷാം ശ്രൃണതാം രാജ്ഞാം തഥൈവാച്യുതരാമയോഃ

രാജാവേ, അന്നപ്പോൾ, സപ്തർഷിമാർ അനകദുണ്ടുഭിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും അച്യുതവംശജന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ പ്രസംഗിച്ചു.

കര്മണാ കര്മനിര്ഹാര ഏഷ സാധുനിരൂപിതഃ । യച്ഛ്രദ്ധയാ യജേദ് വിഷ്ണും സര്വയജ്ഞേശ്വരം മഖൈഃ

സദ്പുരുഷന്മാർ നിർണയിച്ച പ്രകാരം, കര്‍മം കര്‍മത്താൽ തന്നെ നശിപ്പിക്കാം; അതായത്, വിശ്വാസത്തോടെ സർവ്വയജ്ഞങ്ങളുടെ അധിപനായ വിഷ്ണുവിനെ യാഗങ്ങൾകൊണ്ട് ആരാധിക്കണം.

ചിത്തസ്യോപശമോഽയം വൈ കവിഭിഃ ശാസ്ത്രചക്ഷുഷാ । ദര്ശിതഃ സുഗമോ യോഗോ ധര്മശ്ചാത്മമുദാവഹഃ

മനസ്സിന്റെ ശാന്തി എന്നത്, ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയുള്ള കവി മാരുടെ വഴി കാണിച്ചിട്ടുള്ളതും, എളുപ്പത്തിൽ ചെയ്യാവുന്ന യോഗപഥവുമാണ്. ഈ പഥം ആത്മാവിന് ആനന്ദം നൽകുന്നു.

അയം സ്വസ്ത്യയനഃ പന്ഥാ ദ്വിജാതേര്ഗൃഹമേധിനഃ । യച്ഛ്രദ്ധയാഽഽപ്തവിത്തേന ശുക്ലേനേജ്യേത പൂരുഷഃ

ദ്വിജാതിയായ ഗൃഹസ്ഥനു വേണ്ടി ഈ പഥം ശുഭമായതാണ്. സ്വന്തമായി സമ്പാദിച്ച സമ്പത്തുപയോഗിച്ച് വിശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ വിശ്വാസത്തോടെ ഈ പഥത്തിൽ പുരുഷൻ യജ്ഞം നടത്തണം.

വിത്തൈഷണാം യജ്ഞദാനൈഃ ഗൃഹൈര്ദാരസുതൈഷണാമ് । ആത്മലോകൈഷണാം ദേവ കാലേന വിസൃജേദ്‌ബുധഃ । ഗ്രാമേ ത്യക്തൈഷണാഃ സര്വേ യയുര്ധീരാസ്തപോവനമ്

ധനത്തിന് വേണ്ടി യജ്ഞവും ദാനവും നടത്തി, ഭാര്യയും മക്കളും വേണ്ടി ഗൃഹസ്ഥജീവിതം നയിച്ച്, ആത്മാവിനായി സ്വർഗ്ഗലോകം ആഗ്രഹിച്ച്, ഈ മൂന്നു ആഗ്രഹങ്ങളും സമയമെത്തുമ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കണം. ഗ്രാമത്തിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും വിട്ടവരാണ് ധീരന്മാർ, അവർ വനംപ്രവേശം ചെയ്തു തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.