ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദ്വൈപായനോ നാരദശ്ച ച്യവനോ ദേവലോഽസിതഃ । വിശ്വാമിത്രഃ ശതാനന്ദോ ഭരദ്വാജോഽഥ ഗൌതമഃ

വ്യാസൻ, നാരദൻ, ച്യവനൻ, ദേവലൻ, അസിതൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ശതാനന്ദൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ — ഇവരും എത്തിയിരുന്നു.

രാമഃ സശിഷ്യോ ഭഗവാന് വസിഷ്ഠോ ഗാലവോ ഭൃഗുഃ । പുലസ്ത്യഃ കശ്യപോഽത്രിശ്ച മാര്കണ്ഡേയോ ബൃഹസ്പതിഃ

രാമൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം, മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ, ഗാലവൻ, ഭൃഗു, പുലസ്ത്യൻ, കശ്യപൻ, അത്രി, മാർകണ്ഡേയൻ, ബൃഹസ്പതി — ഇവരും അപ്പോൾ എത്തിയിരുന്നു.

ദ്വിതസ്ത്രിതശ്ചൈകതശ്ച ബ്രഹ്മപുത്രാസ്തഥാങ്‌ഗിരാഃ । അഗസ്ത്യോ യാജ്ഞവല്ക്യശ്ച വാമദേവാദയോഽപരേ

ദ്വിതൻ, തൃതൻ, എകതൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ, അങ്കിരസൻ, അഗസ്ത്യൻ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, വാമദേവൻ എന്നിവരും മറ്റു മഹർഷിമാരും അവിടെ എത്തി.

താന്ദൃഷ്ട്വാ സഹസോത്ഥായ പ്രാഗാസീനാ നൃപാദയഃ । പാണ്ഡവാഃ കൃഷ്ണരാമൌ ച പ്രണേമുര്വിശ്വവന്ദിതാന്

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, മുമ്പ് ഇരുന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാരും, പാണ്ഡവന്മാരും, കൃഷ്ണനും രാമനും ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് ലോകം വന്ദിക്കുന്ന മഹർഷിമാരെ നമസ്കരിച്ചു.

താന് ആനര്ചുര്യഥാ സര്വേ സഹരാമോഽച്യുതോഽര്ചയത് । സ്വാഗതാസനപാദ്യാര്ഘ്യ മാല്യധൂപാനുലേപനൈഃ

എല്ലാവരും മഹർഷിമാരെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു; രാമനും അച്യുതനും സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം പറഞ്ഞ്, ഇരിപ്പിടം, പാദപ്രക്ഷാലനം, അർഘ്യം, പുഷ്പമാല, ധൂപം, ചന്ദനം എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ചു.

ഉവാച സുഖമാസീനാന് ഭഗവാന് ധര്മഗുപ്തനുഃ । സദസസ്തസ്യ മഹതോ യതവാചോഽനുശ്രൃണ്വതഃ

ധർമ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ ഭഗവാൻ, അവർ സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, മഹാസഭയിൽ ഇരുന്നവർ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിലാക്കിയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - അഹോ വയം ജന്മഭൃതോ ലബ്ധം കാര്ത്സ്ന്യേന തത്ഫലമ് । ദേവാനാമപി ദുഷ്പ്രാപം യദ് യോഗേശ്വരദര്ശനമ്

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഈ ലോകത്ത് ജനിച്ച നമുക്ക് ലഭിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ഫലം ഇതാണ് — യോഗശക്തന്മാരെ ദർശിക്കാനുള്ള ഭാഗ്യം, അതു ദേവന്മാർക്കു പോലും പ്രാപ്യമല്ല.

കിം സ്വല്പതപസാം നൄണാം അര്ചായാം ദേവചക്ഷുഷാമ് । ദര്ശനസ്പര്ശനപ്രശ്ന പ്രഹ്വപാദാര്ചനാദികമ്

ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ ചെറിയ തപസ്സുള്ള മനുഷ്യർക്കും, ഈ ലോകത്തിന്റെ കണ്ണായ ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അത്തരം മഹാന്മാരെ കാണാനും, സ്പർശിക്കാനും, ചോദിക്കാനും, പാദങ്ങൾ നമസ്കരിക്കാനും അവസരം ലഭിക്കുന്നു — അതെന്തൊരു ഭാഗ്യം!

ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ । തേ പുനന്ത്യുരുകാലേന ദര്ശനാദേവ സാധവഃ

തീർത്ഥജലങ്ങൾക്കും, മണ്ണിലും കല്ലിലും നിർമ്മിച്ച ദേവതകൾക്കും, അങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല; മഹാന്മാരെ ഒരു നിമിഷം പോലും ദർശിച്ചാൽ മാത്രം മതിയാകുന്നു — അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവർ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

( മിശ്ര ) നാഗ്നിര്ന സൂര്യോ ന ച ചന്ദ്രതാരകാ ന ഭൂര്ജലം ഖം ശ്വസനോഽഥ വാങ്‌മനഃ । ഉപാസിതാ ഭേദകൃതോ ഹരന്ത്യഘം വിപശ്ചിതോ ഘ്നന്തി മുഹൂര്തസേവയാ

അഗ്നി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും, ഭൂമി, ജലം, ആകാശം, വായു, വാക്ക്, മനസ്സ് — ഇവയെ വേറിട്ടു ആരാധിച്ചാലും പാപം നീക്കാൻ കഴിയില്ല; ജ്ഞാനികൾക്ക് ഒരു നിമിഷം സേവനം ചെയ്താൽ മാത്രം മതിയാകുന്നു.

യസ്യാത്മബുദ്ധിഃ കുണപേ ത്രിധാതുകേ സ്വധീഃ കലത്രാദിഷു ഭൌമ ഇജ്യധീഃ । യത്തീര്ഥബുദ്ധിഃ സലിലേ ന കര്ഹിചിത് ജനേഷ്വഭിജ്ഞേഷു സ ഏവ ഗോഖരഃ

ആത്മാവിനെ ഈ മൂലഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ശരീരമായ് കരുതുന്നവനും, ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും തന്നെ എന്നുപറയുന്നവനും, ഭൂമിയെ ആരാധ്യമായ് കാണുന്നവനും, തീർത്ഥയാത്രയെ വെറും വെള്ളം എന്നുപോലും കാണുന്നവനും, ജ്ഞാനികളിൽ ഒരിക്കലും ശരണം തേടാത്തവനും — അവൻ പശുവിനോ കഴുതയ്ക്കോ സമാനനാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) നിശമ്യേത്ഥം ഭഗവതഃ കൃഷ്ണസ്യാകുണ്ഥമേധസഃ । വചോ ദുരന്വയം വിപ്രാഃ തൂഷ്ണീമാസന് ഭ്രമദ്ധിയഃ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങേയറ്റം ആഴമുള്ള ബുദ്ധിയുള്ള കൃഷ്ണന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹർഷിമാർ ആലോചനയിൽ മുങ്ങി, മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു.

ചിരം വിമൃശ്യ മുനയ ഈശ്വരസ്യേശിതവ്യതാമ് । ജനസങ്ഗ്രഹ ഇത്യൂചുഃ സ്മയന്തസ്തം ജഗദ്‌ഗുരുമ്

ദീർഘമായി ആലോചിച്ച ശേഷം, മഹർഷിമാർ ലോകഗുരുവായ ഭഗവാനെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: ഭഗവാന്റെ ഈ ഐശ്വര്യം ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കാനാണ്.

ശ്രീമുനയ ഊചുഃ - ( മിശ്ര ) യന്മായയാ തത്ത്വവിദുത്തമാ വയം വിമോഹിതാ വിശ്വസൃജാമധീശ്വരാഃ । യദീശിതവ്യായതി ഗൂഢ ഈഹയാ അഹോ വിചിത്രം ഭഗവദ് വിചേഷ്ടിതമ്

മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, സത്യം അറിയുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നീയുടേത് അത്ഭുതകരമായ മായയാണ്; ലോകസൃഷ്ടാക്കന്മാരിൽ പോലും ഞങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ പ്രവർത്തികൾ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്!

അനീഹ ഏതദ്‌ ബഹുധൈക ആത്മനാ സൃജത്യവത്യത്തി ന ബധ്യതേ യഥാ । ഭൌമൈര്ഹി ഭൂമിര്ബഹുനാമരൂപിണീ അഹോ വിഭൂമ്നശ്ചരിതം വിഡമ്ബനമ്

ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നിട്ടും, ഭഗവാൻ പലവിധത്തിൽ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുകയും, സംരക്ഷിക്കുകയും, സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും ഭൂമി പല രൂപങ്ങളിലായിട്ടും മാറാത്തതുപോലെ, ഭഗവാന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ അത്ഭുതകരവും രഹസ്യവുമാണ്.

അഥാപി കാലേ സ്വജനാഭിഗുപ്തയേ ബിഭര്ഷി സത്ത്വം ഖലനിഗ്രഹായ ച । സ്വലീലയാ വേദപഥം സനാതനം വര്ണാശ്രമാത്മാ പുരുഷഃ പരോ ഭവാന്

എന്തായാലും, യുക്തമായ സമയത്ത്, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കാനായി നീ സത്വഗുണം സ്വീകരിക്കുന്നു; ദുഷ്ടരെ ശാസിക്കാനും അതു ചെയ്യുന്നു. നിന്റെ സ്വന്തം കളിയിലൂടെ നീ ശാശ്വതമായ വേദമാർഗ്ഗം നിലനിര്‍ത്തുന്നു, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ ആത്മാവായ പരമപുരുഷനായ ഭഗവാനേ.

( അനുഷ്ടുപ് ) ബ്രഹ്മ തേ ഹൃദയം ശുക്ലം തപഃസ്വാധ്യായസംയമൈഃ । യത്രോപലബ്ധം സദ്വ്യക്തം അവ്യക്തം ച തതഃ പരമ്

ബ്രഹ്മനേ, നിന്റെ ഹൃദയം തിളക്കമുള്ളതും വിശുദ്ധവുമാണ്; തപസ്സും സ്വാധ്യായവും ആത്മനിയന്ത്രണവും കൊണ്ടാണ് അതു നേടിയത്. അതിൽ പ്രകടവും അപ്രകടവുമായതും അതിനപ്പുറമുള്ളതും അനുഭവപ്പെടുന്നു.

തസ്മാദ്‌ ബ്രഹ്മകുലം ബ്രഹ്മന് ശാസ്ത്രയോനേസ്ത്വമാത്മനഃ । സഭാജയസി സദ്ധാമ തദ്‌ ബ്രഹ്മണ്യാഗ്രണീര്ഭവാന്

അതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മനേ, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉറവിടവും നിന്റെ സ്വരൂപവും ആയ ബ്രാഹ്മണ സമൂഹത്തെ നീ ആദരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ ബ്രഹ്മത്തിൽ അഗാധമായവരുടെ മുൻപന്തിയിലാവുന്നു.

അദ്യ നോ ജന്മസാഫല്യം വിദ്യായാസ്തപസോ ദൃശഃ । ത്വയാ സങ്ഗമ്യ സദ്‌ഗത്യാ യദന്തഃ ശ്രേയസാം പരഃ

ഇന്ന്, ഞങ്ങളുടെ ജന്മവും വിദ്യയും തപസ്സും ദർശനവും ഫലപ്രദമായി. കാരണം, പരമഗതിയായ നിന്നെ കണ്ടുമുട്ടിയതിലൂടെ ഞങ്ങൾ പരമശ്രേയസ്സിനെ നേടുകയായി.

നമസ്തസ്മൈ ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാകുണ്ഠമേധസേ । സ്വയോഗമായയാച്ഛന്ന മഹിമ്നേ പരമാത്മനേ

അകറ്റാൻ കഴിയാത്ത ബുദ്ധിയുള്ള കൃഷ്ണഭഗവാനെ നമസ്കരിക്കുന്നു; തന്റെ യോഗമായയാൽ മഹത്വം മറച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്ന പരമാത്മാവായ ഭഗവാനേ.

ന യം വിദന്ത്യമീ ഭൂപാ ഏകാരാമാശ്ച വൃഷ്ണയഃ । മായാജവനികാച്ഛന്നം ആത്മാനം കാലമീശ്വരമ്

ഈ രാജാക്കന്മാർക്കും, ഒരേ ഭഗവാനിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന വൃഷ്ണികൾക്കുമാണ് അറിയാത്തത് അവനെയാണ്; മായയുടെ മറവിലൂടെ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കാലത്തിന്റെ അധിപതിയും ആത്മാവുമാണ് അവൻ.

യഥാ ശയാനഃ പുരുഷ ആത്മാനം ഗുണതത്ത്വദൃക് । നാമമാത്രേന്ദ്രിയാഭാതം ന വേദ രഹിതം പരമ്

ഒരു മനുഷ്യൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ഗുണങ്ങളെയും ഘടകങ്ങളെയും കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നാമം മാത്രം ഉള്ള ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ തന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അവൻ അറിയുന്നില്ല.

ഏവം ത്വാ നാമമാത്രേഷു വിഷയേഷ്വിന്ദ്രിയേഹയാ । മായയാ വിഭ്രമച്ചിത്തോ ന വേദ സ്മൃത്യുപപ്ലവാത്

അങ്ങനെ തന്നെ, നാമം, വിഷയം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയോടുള്ള ആസക്തിയാൽ മായയുടെ ഭ്രമത്തിൽ ചിതം അശാന്തമാകുമ്പോൾ, ഓർമ്മയുടെ കലുഷിതത്വം മൂലം നിന്നെ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല.

( വസംതതിലകാ ) തസ്യാദ്യ തേ ദദൃശിമാങ്‌ഘ്രിമഘൌഘമര്ഷ തീര്ഥാസ്പദം ഹൃദി കൃതം സുവിപക്വയോഗൈഃ । ഉത്സിക്തഭക്ത്യുപഹതാശയ ജീവകോശാ ആപുര്ഭവദ്‌ഗതിമഥാനുഗൃഹാന ഭക്താന്

ഇന്ന്, പാപങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തെ നീക്കം ചെയ്യുന്ന, തീർത്ഥങ്ങളുടെ ആധാരമായ, പൂർണ്ണമായ യോഗാനുഭവം നേടിയവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിതമായ നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾ കണ്ടിരിക്കുന്നു. അത്യധികമായ ഭക്തിയാൽ ഉള്ളം തുളച്ച ഭക്തന്മാർ നിന്റെ പാതയിലേക്ക് എത്തുന്നു; ഭഗവാനേ, അവർക്കു ദയചെയ്യണമേ.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്യനുജ്ഞാപ്യ ദാശാര്ഹം ധൃതരാഷ്ട്രം യുധിഷ്ഠിരമ് । രാജര്ഷേ സ്വാശ്രമാന് ഗന്തും മുനയോ ദധിരേ മനഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ദാശാർഹനായ കൃഷ്ണനോടും ധൃതരാഷ്ട്രനോടും യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടും വിടപറഞ്ഞ്, രാജർഷിയായ സപ്തർഷിമാർ തങ്ങളുടെ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചു.

തദ് വീക്ഷ്യ താനുപവ്രജ്യ വസുദേവോ മഹായശാഃ । പ്രണമ്യ ചോപസങ്ഗൃഹ്യ ബഭാഷേദം സുയന്ത്രിതഃ

അവരെ കണ്ട മഹാശ്രീയുള്ള വസുദേവൻ അടുത്തെത്തി, നമസ്കരിച്ചു, ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു, നിയന്ത്രിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

ശ്രീവസുദേവ ഉവാച - നമോ വഃ സര്വദേവേഭ്യ ഋഷയഃ ശ്രോതുമര്ഹഥ । കര്മണാ കര്മനിര്ഹാരോ യഥാ സ്യാന്നസ്തദുച്യതാമ്

ശ്രീവസുദേവൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവന്മാരോടും ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു; മഹർഷിമാരേ, ദയവായി പറയൂ, പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ കര്‍മബന്ധനം എങ്ങനെ അവസാനിപ്പിക്കാമെന്ന്.

ശ്രീനാരദ ഉവാച - നാതിചിത്രമിദം വിപ്രാ വസുദേവോ ബുഭുത്സയാ । കൃഷ്ണം മത്വാര്ഭകം യന്നഃ പൃച്ഛതി ശ്രേയ ആത്മനഃ

ശ്രീനാരദൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, വസുദേവൻ കൃഷ്ണനെ സ്വന്തം മകനായി കരുതിയിട്ടാണ് ആത്മശ്രേയസ്സിനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങളോടു ചോദിക്കുന്നത്; അതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല.

സന്നികര്ഷോഽത്ര മര്ത്യാനാം അനാദരണകാരണമ് । ഗാങ്ഗം ഹിത്വാ യഥാന്യാമ്ഭഃ തത്രത്യോ യാതി ശുദ്ധയേ

ഇവിടെ, മനുഷ്യരിൽ അടുത്ത് ഇടപഴകുന്നത് അവഗണനയിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്; ഗംഗയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റെന്തെങ്കിലും വെള്ളത്തിൽ ശുദ്ധീകരണം തേടുന്നതുപോലെ.