ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദാരുകശ്ചോദയാമാസ കാഞ്ചനോപസ്കരം രഥമ്। മിഷതാം ഭൂഭുജാം രാജ്ഞി മൃഗാണാം മൃഗരാഡിവ

ദാരുകൻ പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച രഥം ഓടിച്ചു; രാജാക്കന്മാർ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ, മൃഗരാജാവ് മറ്റുമൃഗങ്ങളെ പോലെ രാജാവിനെ തൻറെ ഇരയാക്കി കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ.

തേഽന്വസജ്ജന്ത രാജന്യാ നിഷേദ്ധും പഥി കേചന। സംയത്താ ഉദ്ധൃതേഷ്വാസാ ഗ്രാമസിംഹാ യഥാ ഹരിമ്

ചില രാജാക്കന്മാർ വഴിയിൽ തടയാൻ ശ്രമിച്ചു, വില്ലെടുത്ത് ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച്, ഗ്രാമത്തിലെ സിംഹങ്ങൾ ഹരിയെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ.

തേ ശാര്ങ്ഗച്യുതബാണൌഘൈഃ കൃത്തബാഹ്വങ്ഘ്രികന്ധരാഃ। നിപേതുഃ പ്രധനേ കേചിദേകേ സന്ത്യജ്യ ദുദ്രുവുഃ

ശാർംഗവില്ലിൽ നിന്ന് വന്ന അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ, അവരുടെ കൈ, കാൽ, കഴുത്ത് വെട്ടപ്പെട്ടു, ചിലർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു; ചിലർ യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.

തതഃ പുരീം യദുപതിരത്യലങ്കൃതാം। രവിച്ഛദധ്വജപടചിത്രതോരണാമ്। കുശസ്ഥലീം ദിവി ഭുവി ചാഭിസംസ്തുതാം। സമാവിശത്തരണിരിവ സ്വകേതനമ്

അതിനുശേഷം യദുക്കളുടെ അധിപൻ സൂര്യൻ മറയ്ക്കുന്ന പതാകകളും ചിത്രവാതിലുകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന, അതീവ ഭംഗിയുള്ള കുശസ്ഥലിയിൽ, തനിക്കു സ്വന്തം വീടുപോലെ കടന്നു.

പിതാ മേ പൂജയാമാസ സുഹൃത്സമ്ബന്ധിബാന്ധവാന്। മഹാര്ഹവാസോഽലങ്കാരൈഃ ശയ്യാസനപരിച്ഛദൈഃ

എന്റെ അച്ഛൻ സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും വലിയ വിലയുള്ള വസ്ത്രങ്ങളാൽ, അലങ്കാരങ്ങളാൽ, കിടക്കകളാൽ, ഇരിപ്പിടങ്ങളാൽ ആദരിച്ചു.

ദാസീഭിഃ സര്വസമ്പദ്ഭിര്ഭടേഭരഥവാജിഭിഃ। ആയുധാനി മഹാര്ഹാണി ദദൌ പൂര്ണസ്യ ഭക്തിതഃ

ദാസിമാരും സമ്പത്തുകളും, ഭടന്മാരും രഥങ്ങളും കുതിരകളും കൊണ്ടു, അവൻ വലിയ വിലയുള്ള ആയുധങ്ങൾ പൂർണ്ണഭക്തിയോടെ നൽകി.

ആത്മാരാമസ്യ തസ്യേമാ വയം വൈ ഗൃഹദാസികാഃ। സര്വസങ്ഗനിവൃത്ത്യാദ്ധാ തപസാ ച ബഭൂവിമ

സ്വയം തൃപ്തനായ അവനു ഞങ്ങൾ വീട്ടിലെ ദാസിമാരായി, എല്ലാ ബന്ധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചും, സത്യമായ തപസ്സിലൂടെയും ആയി.

മഹിഷ്യ ഊചുഃ। ഭൌമം നിഹത്യ സഗണം യുധി തേന രുദ്ധാ। ജ്ഞാത്വാഥ നഃ ക്ഷിതിജയേ ജിതരാജകന്യാഃ। നിര്മുച്യ സംസൃതിവിമോക്ഷമനുസ്മരന്തീഃ। പാദാമ്ബുജം പരിണിനായ യ ആപ്തകാമഃ

ഭാര്യമാർ പറഞ്ഞു: ഭൗമനെയും കൂട്ടരെയും യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ച്, ഞങ്ങളെ—അവൻ ജയിച്ച രാജകുമാരികളെ—വിമുക്തരാക്കി, അവന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ഓർത്തുകൊണ്ട്, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവൻ ഞങ്ങളെ വിവാഹം കഴിച്ചു, ജന്മമരണബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നൽകി.

ന വയം സാധ്വി സാമ്രാജ്യം സ്വാരാജ്യം ഭൌജ്യമപ്യുത। വൈരാജ്യം പാരമേഷ്ഠ്യം ച ആനന്ത്യം വാ ഹരേഃ പദമ്

നാം രാജ്യം, സ്വതന്ത്രഭാരം, ഭൗജ്യം, പരമാധികാരം, അല്ലെങ്കിൽ അനന്തമായ ഹരിപദം പോലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.

കാമയാമഹ ഏതസ്യ ശ്രീമത്പാദരജഃ ശ്രിയഃ। കുചകുങ്കുമഗന്ധാഢ്യം മൂര്ധ്നാ വോഢും ഗദാഭൃതഃ

അവൻ ഗദയുധം കയ്യിൽ പിടിക്കുന്നവൻ; അവന്റെ പാദരജസ്സിൽ ശ്രീയുടെ കുചകുങ്കുമത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞത് ഞങ്ങളുടെ തലയിൽ വഹിക്കാൻ മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.

വ്രജസ്ത്രിയോ യദ്വാഞ്ഛന്തി പുലിന്ദ്യസ്തൃണവീരുധഃ। ഗാവശ്ചാരയതോ ഗോപാഃ പദസ്പര്ശം മഹാത്മനഃ

വ്രജത്തിലെ ഗോപികളും, പുലിന്ദ സ്ത്രീകളും, പുല്ലുകളും ഔഷധികളും, പശുക്കളും, ഗോപ ബാലരും — ആ മഹാത്മാവിന്റെ കാലടികളുടെ സ്പർശം ലഭിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അവൻ പശുക്കളെ മേയിപ്പിക്കുമ്പോൾ.

ഋഷിഗണകൃതാ ഭഗവത്സ്തുതിഃ; വസുദേവയജ്ഞോത്സവഃ; ബന്ധൂനാം പ്രസ്ഥാപനാദികം ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( വസംതതിലകാ ) ശ്രുത്വാ പൃഥാ സുബലപുത്ര്യഥ യാജ്ഞസേനീ മാധവ്യഥ ക്ഷിതിപപത്‍ന്യ ഉത സ്വഗോപ്യഃ । കൃഷ്ണേഽഖിലാത്മനി ഹരൌ പ്രണയാനുബന്ധം സര്വാ വിസിസ്മ്യുരലമശ്രുകലാകുലാക്ഷ്യഃ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: കുന്തി, സുഭദ്ര, ദ്രൗപദി, മാധവി, രാജകുലത്തിലെ ഭാര്യമാർ, അവരുടെ സ്വന്തം ഗോപികൾ — ഇവർ എല്ലാവരും കൃഷ്ണൻ തങ്ങളോടുള്ള അതീവ സ്നേഹം കേട്ടപ്പോൾ, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുനിറയെ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു നിന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഇതി സമ്ഭാഷമാണാസു സ്ത്രീഭിഃ സ്ത്രീഷു നൃഭിര്നൃഷു । ആയയുര്മുനയസ്തത്ര കൃഷ്ണരാമദിദൃക്ഷയാ

സ്ത്രീകൾ തമ്മിൽ സംസാരിക്കുകയും, പുരുഷന്മാർ പുരുഷന്മാരോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, കൃഷ്ണനും ബാലരാമനും കാണാനാഗ്രഹിച്ച് മഹർഷിമാർ അവിടെ എത്തി.

ദ്വൈപായനോ നാരദശ്ച ച്യവനോ ദേവലോഽസിതഃ । വിശ്വാമിത്രഃ ശതാനന്ദോ ഭരദ്വാജോഽഥ ഗൌതമഃ

വ്യാസൻ, നാരദൻ, ച്യവനൻ, ദേവലൻ, അസിതൻ, വിശ്വാമിത്രൻ, ശതാനന്ദൻ, ഭരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ — ഇവരും എത്തിയിരുന്നു.

രാമഃ സശിഷ്യോ ഭഗവാന് വസിഷ്ഠോ ഗാലവോ ഭൃഗുഃ । പുലസ്ത്യഃ കശ്യപോഽത്രിശ്ച മാര്കണ്ഡേയോ ബൃഹസ്പതിഃ

രാമൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം, മഹാനായ വസിഷ്ഠൻ, ഗാലവൻ, ഭൃഗു, പുലസ്ത്യൻ, കശ്യപൻ, അത്രി, മാർകണ്ഡേയൻ, ബൃഹസ്പതി — ഇവരും അപ്പോൾ എത്തിയിരുന്നു.

ദ്വിതസ്ത്രിതശ്ചൈകതശ്ച ബ്രഹ്മപുത്രാസ്തഥാങ്‌ഗിരാഃ । അഗസ്ത്യോ യാജ്ഞവല്ക്യശ്ച വാമദേവാദയോഽപരേ

ദ്വിതൻ, തൃതൻ, എകതൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ, അങ്കിരസൻ, അഗസ്ത്യൻ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, വാമദേവൻ എന്നിവരും മറ്റു മഹർഷിമാരും അവിടെ എത്തി.

താന്ദൃഷ്ട്വാ സഹസോത്ഥായ പ്രാഗാസീനാ നൃപാദയഃ । പാണ്ഡവാഃ കൃഷ്ണരാമൌ ച പ്രണേമുര്വിശ്വവന്ദിതാന്

അവരെ കണ്ടപ്പോൾ, മുമ്പ് ഇരുന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാരും, പാണ്ഡവന്മാരും, കൃഷ്ണനും രാമനും ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് ലോകം വന്ദിക്കുന്ന മഹർഷിമാരെ നമസ്കരിച്ചു.

താന് ആനര്ചുര്യഥാ സര്വേ സഹരാമോഽച്യുതോഽര്ചയത് । സ്വാഗതാസനപാദ്യാര്ഘ്യ മാല്യധൂപാനുലേപനൈഃ

എല്ലാവരും മഹർഷിമാരെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു; രാമനും അച്യുതനും സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം പറഞ്ഞ്, ഇരിപ്പിടം, പാദപ്രക്ഷാലനം, അർഘ്യം, പുഷ്പമാല, ധൂപം, ചന്ദനം എന്നിവ നൽകി ആദരിച്ചു.

ഉവാച സുഖമാസീനാന് ഭഗവാന് ധര്മഗുപ്തനുഃ । സദസസ്തസ്യ മഹതോ യതവാചോഽനുശ്രൃണ്വതഃ

ധർമ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ ഭഗവാൻ, അവർ സുഖമായി ഇരിക്കുമ്പോൾ, മഹാസഭയിൽ ഇരുന്നവർ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിലാക്കിയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - അഹോ വയം ജന്മഭൃതോ ലബ്ധം കാര്ത്സ്ന്യേന തത്ഫലമ് । ദേവാനാമപി ദുഷ്പ്രാപം യദ് യോഗേശ്വരദര്ശനമ്

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഈ ലോകത്ത് ജനിച്ച നമുക്ക് ലഭിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ഫലം ഇതാണ് — യോഗശക്തന്മാരെ ദർശിക്കാനുള്ള ഭാഗ്യം, അതു ദേവന്മാർക്കു പോലും പ്രാപ്യമല്ല.

കിം സ്വല്പതപസാം നൄണാം അര്ചായാം ദേവചക്ഷുഷാമ് । ദര്ശനസ്പര്ശനപ്രശ്ന പ്രഹ്വപാദാര്ചനാദികമ്

ദേവതകളെ ആരാധിക്കുന്നതിൽ ചെറിയ തപസ്സുള്ള മനുഷ്യർക്കും, ഈ ലോകത്തിന്റെ കണ്ണായ ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അത്തരം മഹാന്മാരെ കാണാനും, സ്പർശിക്കാനും, ചോദിക്കാനും, പാദങ്ങൾ നമസ്കരിക്കാനും അവസരം ലഭിക്കുന്നു — അതെന്തൊരു ഭാഗ്യം!

ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ । തേ പുനന്ത്യുരുകാലേന ദര്ശനാദേവ സാധവഃ

തീർത്ഥജലങ്ങൾക്കും, മണ്ണിലും കല്ലിലും നിർമ്മിച്ച ദേവതകൾക്കും, അങ്ങനെ ശുദ്ധീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല; മഹാന്മാരെ ഒരു നിമിഷം പോലും ദർശിച്ചാൽ മാത്രം മതിയാകുന്നു — അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവർ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

( മിശ്ര ) നാഗ്നിര്ന സൂര്യോ ന ച ചന്ദ്രതാരകാ ന ഭൂര്ജലം ഖം ശ്വസനോഽഥ വാങ്‌മനഃ । ഉപാസിതാ ഭേദകൃതോ ഹരന്ത്യഘം വിപശ്ചിതോ ഘ്നന്തി മുഹൂര്തസേവയാ

അഗ്നി, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും, ഭൂമി, ജലം, ആകാശം, വായു, വാക്ക്, മനസ്സ് — ഇവയെ വേറിട്ടു ആരാധിച്ചാലും പാപം നീക്കാൻ കഴിയില്ല; ജ്ഞാനികൾക്ക് ഒരു നിമിഷം സേവനം ചെയ്താൽ മാത്രം മതിയാകുന്നു.

യസ്യാത്മബുദ്ധിഃ കുണപേ ത്രിധാതുകേ സ്വധീഃ കലത്രാദിഷു ഭൌമ ഇജ്യധീഃ । യത്തീര്ഥബുദ്ധിഃ സലിലേ ന കര്ഹിചിത് ജനേഷ്വഭിജ്ഞേഷു സ ഏവ ഗോഖരഃ

ആത്മാവിനെ ഈ മൂലഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ശരീരമായ് കരുതുന്നവനും, ഭാര്യയെയും ബന്ധുക്കളെയും തന്നെ എന്നുപറയുന്നവനും, ഭൂമിയെ ആരാധ്യമായ് കാണുന്നവനും, തീർത്ഥയാത്രയെ വെറും വെള്ളം എന്നുപോലും കാണുന്നവനും, ജ്ഞാനികളിൽ ഒരിക്കലും ശരണം തേടാത്തവനും — അവൻ പശുവിനോ കഴുതയ്ക്കോ സമാനനാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) നിശമ്യേത്ഥം ഭഗവതഃ കൃഷ്ണസ്യാകുണ്ഥമേധസഃ । വചോ ദുരന്വയം വിപ്രാഃ തൂഷ്ണീമാസന് ഭ്രമദ്ധിയഃ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങേയറ്റം ആഴമുള്ള ബുദ്ധിയുള്ള കൃഷ്ണന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മഹർഷിമാർ ആലോചനയിൽ മുങ്ങി, മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു.

ചിരം വിമൃശ്യ മുനയ ഈശ്വരസ്യേശിതവ്യതാമ് । ജനസങ്ഗ്രഹ ഇത്യൂചുഃ സ്മയന്തസ്തം ജഗദ്‌ഗുരുമ്

ദീർഘമായി ആലോചിച്ച ശേഷം, മഹർഷിമാർ ലോകഗുരുവായ ഭഗവാനെ നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു: ഭഗവാന്റെ ഈ ഐശ്വര്യം ജനങ്ങളെ ഒന്നിപ്പിക്കാനാണ്.

ശ്രീമുനയ ഊചുഃ - ( മിശ്ര ) യന്മായയാ തത്ത്വവിദുത്തമാ വയം വിമോഹിതാ വിശ്വസൃജാമധീശ്വരാഃ । യദീശിതവ്യായതി ഗൂഢ ഈഹയാ അഹോ വിചിത്രം ഭഗവദ് വിചേഷ്ടിതമ്

മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞു: ഭഗവാനേ, സത്യം അറിയുന്നവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ നീയുടേത് അത്ഭുതകരമായ മായയാണ്; ലോകസൃഷ്ടാക്കന്മാരിൽ പോലും ഞങ്ങളെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു. ഭഗവാന്റെ പ്രവർത്തികൾ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്!

അനീഹ ഏതദ്‌ ബഹുധൈക ആത്മനാ സൃജത്യവത്യത്തി ന ബധ്യതേ യഥാ । ഭൌമൈര്ഹി ഭൂമിര്ബഹുനാമരൂപിണീ അഹോ വിഭൂമ്നശ്ചരിതം വിഡമ്ബനമ്

ആഗ്രഹമില്ലാതിരുന്നിട്ടും, ഭഗവാൻ പലവിധത്തിൽ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുകയും, സംരക്ഷിക്കുകയും, സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എങ്കിലും ഭൂമി പല രൂപങ്ങളിലായിട്ടും മാറാത്തതുപോലെ, ഭഗവാന്റെ മഹത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ അത്ഭുതകരവും രഹസ്യവുമാണ്.

അഥാപി കാലേ സ്വജനാഭിഗുപ്തയേ ബിഭര്ഷി സത്ത്വം ഖലനിഗ്രഹായ ച । സ്വലീലയാ വേദപഥം സനാതനം വര്ണാശ്രമാത്മാ പുരുഷഃ പരോ ഭവാന്

എന്തായാലും, യുക്തമായ സമയത്ത്, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ രക്ഷിക്കാനായി നീ സത്വഗുണം സ്വീകരിക്കുന്നു; ദുഷ്ടരെ ശാസിക്കാനും അതു ചെയ്യുന്നു. നിന്റെ സ്വന്തം കളിയിലൂടെ നീ ശാശ്വതമായ വേദമാർഗ്ഗം നിലനിര്‍ത്തുന്നു, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ ആത്മാവായ പരമപുരുഷനായ ഭഗവാനേ.