ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഭുക്ത്വോപവിവിശുഃ കാമം സ്നിഗ്ധച്ഛായാങ്‌ഘ്രിപാങ്‌ഘ്രിഷു । തത്രാഗതാംസ്തേ ദദൃശുഃ സുഹൃത്സംബന്ധിനോ നൃപാന്

ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം, ഇഷ്ടംപോലെ സ്നേഹമുള്ള തണലുള്ള വൃക്ഷങ്ങളുടെ കീഴിൽ ഇരുന്നു; അവിടെ എത്തിയ രാജാക്കന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും കണ്ടു.

മത്സ്യോശീനരകൌശല്യ വിദര്ഭകുരുസൃഞ്ജയാന് । കാമ്ബോജകൈകയാന് മദ്രാന് കുന്തീനാനര്തകേരലാന്

അവർ മത്സ്യർ, ഉശീനർ, കൗശല്യർ, വിദർഭർ, കുറുക്കൾ, ശ്രുഞ്ചയർ, കാംബോജർ, കൈകേയർ, മദ്രർ, കുന്തികൾ, അനർതർ, കേരളവർ എന്നിവരെയും കണ്ടു.

അന്യാംശ്ചൈവാത്മപക്ഷീയാന് പരാംശ്ച ശതശോ നൃപ । നന്ദാദീന് സുഹൃദോ ഗോപാന് ഗോപീശ്ചോത്കണ്ഠിതാശ്ചിരമ്

രാജാവേ, അനേകം ശതകണക്കിന് സ്വന്തം കൂട്ടുകാർക്കും വിരോധികൾക്കും പുറമേ, നന്ദനും മറ്റു സുഹൃത്തുക്കളും, ഗോപന്മാരും, ദീർഘകാലം കാത്തിരുന്ന ഗോപികമാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

( മിശ്ര ) അന്യോന്യസന്ദര്ശനഹര്ഷരംഹസാ പ്രോത്ഫുല്ലഹൃദ്വക്ത്രസരോരുഹശ്രിയഃ । ആശ്ലിഷ്യ ഗാഢം നയനൈഃ സ്രവജ്ജലാ ഹൃഷ്യത്ത്വചോ രുദ്ധഗിരോ യയുര്മുദമ്

ഒരേമുതൽ കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടായ അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ, അവരുടെ ഹൃദയവും മുഖവും കമലപൂവുപോലെ വിരിഞ്ഞു; ഉറപ്പായി അണചേർന്ന്, കണ്ണുകളിൽ നിന്നു കണ്ണുനീർ വീണു, ശരീരം പുളകിതമായി, വാക്ക് തടഞ്ഞു, അവർ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു.

സ്ത്രിയശ്ച സംവീക്ഷ്യ മിഥോഽതിസൌഹൃദ സ്മിതാമലാപാങ്ഗദൃശോഽഭിരേഭിരേ । സ്തനൈഃ സ്തനാന് കുങ്കുമപങ്കരൂഷിതാന് നിഹത്യ ദോര്ഭിഃ പ്രണയാശ്രുലോചനാഃ

സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം അതിയായ സ്നേഹത്തോടെ നോക്കി, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് ആശംസിച്ചു; അവർ പരസ്പരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, കുങ്കുമം പുരണ്ട മുലകൾ തമ്മിൽ ചേർത്ത്, കൈകളാൽ പിടിച്ചു, സ്നേഹത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ.

( അനുഷ്ടുപ് ) തതോഽഭിവാദ്യ തേ വൃദ്ധാന് യവിഷ്ഠൈരഭിവാദിതാഃ । സ്വാഗതം കുശലം പൃഷ്ട്വാ ചക്രുഃ കൃഷ്ണകഥാ മിഥഃ

ശേഷം, അവർ മുതിർന്നവരെ വന്ദിച്ചു, ചെറുപ്പക്കാർ വന്ദനം ചെയ്തു; സ്വാഗതം പറഞ്ഞു, സുഖം ചോദിച്ചു, പരസ്പരം കൃഷ്ണന്റെ കഥകളിൽ ലീനരായി.

പൃഥാ ഭ്രാതൄന് സ്വസൄര്വീക്ഷ്യ തത്പുത്രാന് പിതരാവപി । ഭ്രാതൃപത്‍നീര്മുകുന്ദം ച ജഹൌ സങ്കഥയാ ശുചഃ

പൃഥ, സഹോദരന്മാരെയും സഹോദരിമാരെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും മാതാപിതാക്കളെയും, സഹോദരന്മാരുടെ ഭാര്യമാരെയും മുഖുന്ദനെയും കണ്ടപ്പോൾ, സംഭാഷണത്തിലൂടെ ദുഃഖം മറന്നു.

കുന്ത്യുവാച - ആര്യ ഭ്രാതരഹം മന്യേ ആത്മാനമകൃതാശിഷമ് । യദ്വാ ആപത്സു മദ്വാര്താം നാനുസ്മരഥ സത്തമാഃ

കുന്തി പറഞ്ഞു: 'ആര്യരായ സഹോദരന്മാരേ, ഞാൻ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാത്തവളാണെന്ന് കരുതുന്നു. കാരണം, മഹാന്മാരേ, കഷ്ടതകളിൽ നിങ്ങൾ എന്റെ അവസ്ഥ ഓർക്കുന്നില്ല.'

സുഹൃദോ ജ്ഞാതയഃ പുത്രാ ഭ്രാതരഃ പിതരാവപി । നാനുസ്മരന്തി സ്വജനം യസ്യ ദൈവമദക്ഷിണമ്

സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും മക്കളും സഹോദരന്മാരും അമ്മയും അച്ഛനും പോലും, ദൈവം അനുകൂലമല്ലാത്തപ്പോൾ സ്വന്തം ആളുകളെ ഓർക്കാറില്ല.

ശ്രീവസുദേവ ഉവാച - അമ്ബ മാസ്മാനസൂയേഥാ ദൈവക്രീഡനകാന് നരാന് । ഈശസ്യ ഹി വശേ ലോകഃ കുരുതേ കാര്യതേഽഥ വാ

ശ്രീവസുദേവൻ പറഞ്ഞു: അമ്മേ, ഈ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ദേഷ്യം കാണിക്കേണ്ടതില്ല; ദൈവത്തിന്റെ കളിപ്പാട്ടങ്ങളാണ് ഇവർ. ലോകം എല്ലാം ഈശ്വരന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; അവൻ ചെയ്യിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാൻ ഇടയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കംസപ്രതാപിതാഃ സര്വേ വയം യാതാ ദിശം ദിശമ് । ഏതര്ഹ്യേവ പുനഃ സ്ഥാനം ദൈവേനാസാദിതാഃ സ്വസഃ

കംസൻ നമുക്ക് കഷ്ടം വരുത്തിയപ്പോൾ നമ്മൾ എല്ലാവരും വിവിധ ദിക്കുകളിലേക്ക് ചിതറിപ്പോയി. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ, സഹോദരിയേ, ദൈവത്തിന്റെ കൃപയാൽ നാം വീണ്ടും നമ്മുടെ സ്ഥാനം കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച - വസുദേവോഗ്രസേനാദ്യൈഃ യദുഭിസ്തേഽര്ചിതാ നൃപാഃ । ആസന് അച്യുതസന്ദര്ശ പരമാനന്ദനിര്വൃതാഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: വസുദേവനും ഉഗ്രസേനനും യാദവരും രാജാക്കന്മാരെ ആദരിച്ചപ്പോൾ, അച്യുതനെ കണ്ടു അവർ പരമാനന്ദത്തിലും തൃപ്തിയിലും മുങ്ങി.

ഭീഷ്മോ ദ്രോണോഽമ്ബികാപുത്രോ ഗാന്ധാരീ സസുതാ തഥാ । സദാരാഃ പാണ്ഡവാഃ കുന്തീ സഞ്ജയോ വിദുരഃ കൃപഃ

ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, അംബികയുടെ മകൻ, ഗാന്ധാരിയും അവളുടെ മക്കളും, പാണ്ഡവന്മാർ ഭാര്യകളോടൊപ്പം, കുഞ്ഞിയും സഞ്ജയനും വിദുരനും കൃപനും—

കുന്തീഭോജോ വിരാടശ്ച ഭീഷ്മകോ നഗ്നജിന്മഹാന് । പുരുജിദ് ദ്രുപദഃ ശല്യോ ധൃഷ്ടകേതുഃ സകാശിരാട്

കുന്തീഭോജൻ, വിരാടൻ, ഭീഷ്മകൻ, മഹാനായ നഗ്‌നജിത്, പുരുജിത്, ദ്രുപദൻ, ശല്യൻ, ധൃഷ്ടകേതു, കാശിരാജാവും—

ദമഘോഷോ വിശാലാക്ഷോ മൈഥിലോ മദ്രകേകയൌ । യുധാമന്യുഃ സുശര്മാ ച സസുതാ ബാഹ്ലികാദയഃ

ദമഘോഷൻ, വിശാലാക്ഷൻ, മൈഥിലരാജാവ്, മദ്രരാജാവും കേകയരാജാവും, യുദ്ധാമന്യു, സുശർമ, ബാഹ്ലികന്റെ മക്കളും മറ്റുള്ളവരും—

രാജാനോ യേ ച രാജേന്ദ്ര യുധിഷ്ഠിരമനുവ്രതാഃ । ശ്രീനികേതം വപുഃ ശൌരേഃ സസ്ത്രീകം വീക്ഷ്യ വിസ്മിതാഃ

രാജാവേ, യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു ഭക്തിയോടെ ഉണ്ടായിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും, ശ്രീയുടെ വാസസ്ഥലമായ ശൗരിയുടെ ഭംഗിയുള്ള രൂപം ഭാര്യകളോടൊപ്പം കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.

അഥ തേ രാമകൃഷ്ണാഭ്യാം സമ്യക് പ്രാപ്തസമര്ഹണാഃ । പ്രശശംസുര്മുദാ യുക്താ വൃഷ്ണീന് കൃഷ്ണപരിഗ്രഹാന്

പിന്നീട്, രാമനും കൃഷ്ണനും അവരെ യോജ്യമായ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, അവർ സന്തോഷത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ അനുയായികളായ വൃഷ്ണികളെ സ്തുതിച്ചു.

അഹോ ഭോജപതേ യൂയം ജന്മഭാജോ നൃണാമിഹ । യത് പശ്യഥാസകൃത് കൃഷ്ണം ദുര്ദര്ശമപി യോഗിനാമ്

ബോജരാജാവേ, നിങ്ങളെ പോലെ ഭാഗ്യവാന്മാർ മനുഷ്യരിൽ ഇല്ല. യോഗികൾക്കു പോലും കാണാൻ ദുഷ്കരനായ കൃഷ്ണനെ നിങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുന്നു.

( വസംതതിലകാ ) യദ്വിശ്രുതിഃ ശ്രുതിനുതേദമലം പുനാതി പാദാവനേജനപയശ്ച വചശ്ച ശാസ്ത്രമ് । ഭൂഃ കാലഭര്ജിതഭഗാപി യദങ്‌ഘ്രിപദ്മ സ്പര്ശോത്ഥശക്തിരഭിവര്ഷതി നോഽഖിലാര്ഥാന്

ആയാളുടെ മഹത്വം വേദങ്ങൾ പോലും പാടുന്നു; അവന്റെ വിശുദ്ധ കീര്ത്തി ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; അവന്റെ പാദജലവും വാക്കുകളും ഉപദേശങ്ങളും പരിശുദ്ധമാക്കുന്നു. കാലം ഭാഗ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തിയ ഭൂമിക്കും, അവന്റെ പാദസമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നുള്ള ശക്തി എല്ലാ അനുഗ്രഹങ്ങളും പകർന്നു നൽകുന്നു.

തദ്ദര്ശനസ്പര്ശനാനുപഥപ്രജല്പ ശയ്യാസനാശനസയൌനസപിണ്ഡബന്ധഃ । യേഷാം ഗൃഹേ നിരയവര്ത്മനി വര്തതാം വഃ സ്വര്ഗാപവര്ഗവിരമഃ സ്വയമാസ വിഷ്ണുഃ

അവനെ കാണുകയും സ്പർശിക്കുകയും പിന്‌തുടരുകയും സംസാരിക്കുകയും, ഒരുമിച്ച് കിടക്കയും ഇരിക്കയും ഭക്ഷിക്കയും ബന്ധുക്കളായി ജീവിക്കയും ചെയ്തിട്ടും—even നരകത്തിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ വീടുകളിൽ താമസിച്ചിട്ടും—സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന വിഷ്ണു തന്നെ നിങ്ങളുടെ കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) നന്ദസ്തത്ര യദൂന് പ്രാപ്താന് ജ്ഞാത്വാ കൃഷ്ണപുരോഗമാന് । തത്രാഗമദ്വൃതോ ഗോപൈഃ അനഃ സ്ഥാര്ഥൈഃ ദിദൃക്ഷയാ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന യാദവർ എത്തിയതായി അറിഞ്ഞു, നന്ദൻ, ഗോപന്മാരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, യോജ്യമായ സമ്മാനങ്ങൾ എടുത്തു, അവരെ കാണാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.

തം ദൃഷ്ട്വാ വൃഷ്ണയോ ഹൃഷ്ടാഃ തന്വഃ പ്രാണമിവോത്ഥിതാഃ । പരിഷസ്വജിരേ ഗാഢം ചിരദര്ശനകാതരാഃ

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, വൃഷ്ണികൾ അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ മുങ്ങി, ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് വീണ്ടും കണ്ടതിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ, ജീവൻ തന്നെ തിരികെ വന്നതുപോലെ, അവർ അവനെ ഉരളെണ്ണിയടക്കി.

വസുദേവഃ പരിഷ്വജ്യ സമ്പ്രീതഃ പ്രേമവിഹ്വലഃ । സ്മരന് കംസകൃതാന് ക്ലേശാന് പുത്രന്യാസം ച ഗോകുലേ

വസുദേവൻ സ്നേഹത്തോടെ അവനെ അങ്കലാക്കി, ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തിൽ, കംസൻ വരുത്തിയ കഷ്ടങ്ങളും ഗോകുലത്തിൽ മകനെ ഏൽപ്പിച്ചതും ഓർത്തു.

കൃഷ്ണരാമൌ പരിഷ്വജ്യ പിതരാവഭിവാദ്യ ച । ന കിഞ്ചനോചതുഃ പ്രേമ്ണാ സാശ്രുകണ്ഠൌ കുരൂദ്വഹ

കൃഷ്ണനും രാമനും മാതാപിതാക്കളെ അങ്കലാക്കി, വന്ദനം ചെയ്തു; എന്നാൽ സ്നേഹത്തിന്റെ കണ്ണീർ കൊണ്ട് കണ്ഠം അടഞ്ഞതുകൊണ്ട്, ഒരു വാക്കും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.

താവാത്മാസനമാരോപ്യ ബാഹുഭ്യാം പരിരഭ്യ ച । യശോദാ ച മഹാഭാഗാ സുതൌ വിജഹതുഃ ശുചഃ

അവരെ സ്വന്തം ഇരിപ്പിടത്തിൽ ഇരുത്തി, ഇരുചെവികളാൽ അങ്കലാക്കി, ഭാഗ്യശാലിയായ യശോദയും ഭർത്താവും മക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കടങ്ങൾ എല്ലാം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

രോഹിണീ ദേവകീ ചാഥ പരിഷ്വജ്യ വ്രജേശ്വരീമ് । സ്മരന്ത്യൌ തത്കൃതാം മൈത്രീം ബാഷ്പകണ്ഠ്യൌ സമൂചതുഃ

പിന്നീട്, രോഹിണിയും ദേവകിയും വ്രജരാജ്ഞിയെ അങ്കലാക്കി, അവൾ നൽകിയ സൗഹൃദം ഓർത്തു, കണ്ണീരാൽ കണ്ഠം അടഞ്ഞ്, അവർ സംസാരിച്ചു.

കാ വിസ്മരേത വാം മൈത്രീം അനിവൃത്താം വ്രജേശ്വരി । അവാപ്യാപ്യൈന്ദ്രമൈശ്വര്യം യസ്യാ നേഹ പ്രതിക്രിയാ

വ്രജത്തിലെ രാജ്ഞിയായ ദേവി, നിങ്ങളുടെ അചഞ്ചലമായ സൗഹൃദം ആരാണ് മറക്കാൻ കഴിയുക? ഇന്ദ്രന്റെ ആധിപത്യം നേടിയിട്ടും വിട്ടുകളഞ്ഞിട്ടും, ഈ ലോകത്ത് അതിന് തുല്യമായ പ്രതിഫലം ഒന്നുമില്ല.

( വസംതതിലകാ ) ഏതാവദൃഷ്ടപിതരൌ യുവയോഃ സ്മ പിത്രോഃ സമ്പ്രീണനാഭ്യുദയപോഷണപാലനാനി । പ്രാപ്യോഷതുര്ഭവതി പക്ഷ്മ ഹ യദ്വദക്ഷ്ണോഃ ന്യസ്താവകുത്ര ച ഭയൌ ന സതാം പരഃ സ്വഃ

നിങ്ങളുടെ മാതാപിതാക്കൾ നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചും വളർത്തിയും സംരക്ഷിച്ചും അവരുടെ കടമ നിർവഹിച്ചു. കണ്ണിനെ കണ്പീലുകൾ എങ്ങനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുമോ, അതുപോലെ സത്പുരുഷന്മാർക്ക് സ്വർഗ്ഗം ലക്ഷ്യമല്ല, ഭയവും ഇല്ല.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഗോപ്യശ്ച കൃഷ്ണമുപലഭ്യ ചിരാദഭീഷ്ടം യത്പ്രേക്ഷണേ ദൃശിഷു പക്ഷ്മകൃതം ശപന്തി । ദൃഗ്ഭിര്ഹൃദീകൃതമലം പരിരഭ്യ സര്വാഃ തദ്‌ഭാവമാപുരപി നിത്യയുജാം ദുരാപമ്

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഗോപികൾ ഏറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് പ്രിയനായ കൃഷ്ണനെ കണ്ടപ്പോൾ, കണ്പീലുകൾ കാഴ്ച തടയുന്നു എന്ന് ശപിച്ചു. കണ്ണുകൾകൊണ്ട് കൃഷ്ണനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഹൃദയത്തിൽ ആഴമായി ഉൾക്കൊണ്ടു. എപ്പോഴും കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ചേരാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർക്കും അപൂർവമായ ഭക്തിഭാവം അവർക്കെല്ലാം ലഭിച്ചു.