ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തം ജ്ഞാത്വാ മനുജാ രാജന്പുരസ്താദേവ സര്വതഃ । സമന്തപഞ്ചകം ക്ഷേത്രം യയുഃ ശ്രേയോവിധിത്സയാ

അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ജനങ്ങൾ, രാജാവേ, എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും സമന്തപഞ്ചകം എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് ശുഭഫലങ്ങൾ നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് എത്തി.

നിഃക്ഷത്രിയാം മഹീം കുര്വന്രാമഃ ശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ । നൃപാണാം രുധിരൌഘേണ യത്ര ചക്രേ മഹാഹ്രദാന്

ശസ്ത്രധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ, ഭൂമിയെ ക്ഷത്രിയരില്ലാത്തതാക്കുകയും, രാജാക്കന്മാരുടെ രക്തം ഒഴുകി വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു.

ഈജേ ച ഭഗവാന്രാമോ യത്രാസ്പൃഷ്ടോഽപി കര്മണാ । ലോകം സങ്ഗ്രാഹയന്നീശോ യഥാന്യോഽഘാപനുത്തയേ

അവിടെ, ഭഗവാൻ രാമൻ, കർമ്മഫലത്തിൽ ബാധയില്ലാത്തവനായിട്ടും, ലോകത്തെ ഒന്നിച്ചു കൂട്ടി, പാപം നീക്കാൻ മറ്റുള്ളവർ ചെയ്യുന്നതുപോലെ യജ്ഞം നടത്തി.

മഹത്യാം തീര്ഥയാത്രായാം തത്രാഗന്ഭാരതീഃ പ്രജാഃ । വൃഷ്ണയശ്ച തഥാക്രൂര വസുദേവാഹുകാദയഃ

ആ മഹത്തായ തീർത്ഥയാത്രയിൽ ഭാരതത്തിലെ ജനങ്ങളും, വൃഷ്ണികളും, അക്രൂരനും വസുദേവനും അഹുകനും മറ്റു പ്രമുഖരും അവിടെ എത്തി.

യയുര്ഭാരത തത്ക്ഷേത്രം സ്വമഘം ക്ഷപയിഷ്ണവഃ । ഗദപ്രദ്യുമ്നസാമ്ബാദ്യാഃ സുചന്ദ്രശുകസാരണൈഃ

ഭാരതവംശജർ, ഗദ, പ്രദ്യുമ്ന, സാമ്ബൻ എന്നിവരും, സുചന്ദ്രൻ, ശുകൻ, സാരണം എന്നിവരോടൊപ്പം, സ്വന്തം പാപങ്ങൾ നീക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ആ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.

ആസ്തേഽനിരുദ്ധോ രക്ഷായാം കൃതവര്മാ ച യൂഥപഃ । തേ രഥൈര്ദേവധിഷ്ണ്യാഭൈഃ ഹയൈശ്ച തരലപ്ലവൈഃ

അനിരുദ്ധൻ രക്ഷയ്ക്കായി അവിടെ നിലകൊണ്ടു. കൃതവർമ്മ എന്ന നേതാവും കൂടെ. ദൈവചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളിലും വേഗമുള്ള കുതിരകളിലും അവർ പ്രകാശിച്ചു.

ഗജൈര്നദദ്‌ഭിരഭ്രാഭൈഃ നൃഭിര്വിദ്യാധരദ്യുഭിഃ । വ്യരോചന്ത മഹാതേജാഃ പഥി കാഞ്ചനമാലിനഃ

മേഘം പോലെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന ആനകളും, വിദ്യാധരന്മാരും ദേവഗണങ്ങളുമൊപ്പമുള്ള പുരുഷന്മാരും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള മാലകൾ ധരിച്ച മഹാതേജസ്സുള്ളവർ, വഴിയിൽ പ്രകാശിച്ചു.

ദിവ്യസ്രഗ്വസ്ത്രസന്നാഹാഃ കലത്രൈഃ ഖേചരാ ഇവ । തത്ര സ്നാത്വാ മഹാഭാഗാ ഉപോഷ്യ സുസമാഹിതാഃ

ദൈവസുഗന്ധമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും കാവചങ്ങളും ധരിച്ച്, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ അവിടെ, സ്നാനം ചെയ്ത്, ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ചു, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ.

ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദുര്ധേനൂഃ വാസഃസ്രഗ്‌രുക്മമാലിനീഃ । രാമഹ്രദേഷു വിധിവത് പുനരാപ്ലുത്യ വൃഷ്ണയഃ

ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് പശുക്കളും വസ്ത്രങ്ങളും പൂമാലകളും പൊന്നുമാലകളും നൽകി; ശേഷം രാമന്റെ തടാകങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശപ്രകാരം വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്തു.

ദദുഃ സ്വന്നം ദ്വിജാഗ്ര്യേഭ്യഃ കൃഷ്ണേ നോ ഭക്തിരസ്ത്വിതി । സ്വയം ച തദനുജ്ഞാതാ വൃഷ്ണയഃ കൃഷ്ണദേവതാഃ

അവർ സ്വന്തം അന്നം ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജന്മാർക്ക് നൽകി, 'കൃഷ്ണനിൽ ഭക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു; അനുമതി ലഭിച്ച ശേഷം, കൃഷ്ണഭക്തരായ വൃഷ്ണികൾ സ്വയം ഭക്ഷിച്ചു.

ഭുക്ത്വോപവിവിശുഃ കാമം സ്നിഗ്ധച്ഛായാങ്‌ഘ്രിപാങ്‌ഘ്രിഷു । തത്രാഗതാംസ്തേ ദദൃശുഃ സുഹൃത്സംബന്ധിനോ നൃപാന്

ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷം, ഇഷ്ടംപോലെ സ്നേഹമുള്ള തണലുള്ള വൃക്ഷങ്ങളുടെ കീഴിൽ ഇരുന്നു; അവിടെ എത്തിയ രാജാക്കന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും കണ്ടു.

മത്സ്യോശീനരകൌശല്യ വിദര്ഭകുരുസൃഞ്ജയാന് । കാമ്ബോജകൈകയാന് മദ്രാന് കുന്തീനാനര്തകേരലാന്

അവർ മത്സ്യർ, ഉശീനർ, കൗശല്യർ, വിദർഭർ, കുറുക്കൾ, ശ്രുഞ്ചയർ, കാംബോജർ, കൈകേയർ, മദ്രർ, കുന്തികൾ, അനർതർ, കേരളവർ എന്നിവരെയും കണ്ടു.

അന്യാംശ്ചൈവാത്മപക്ഷീയാന് പരാംശ്ച ശതശോ നൃപ । നന്ദാദീന് സുഹൃദോ ഗോപാന് ഗോപീശ്ചോത്കണ്ഠിതാശ്ചിരമ്

രാജാവേ, അനേകം ശതകണക്കിന് സ്വന്തം കൂട്ടുകാർക്കും വിരോധികൾക്കും പുറമേ, നന്ദനും മറ്റു സുഹൃത്തുക്കളും, ഗോപന്മാരും, ദീർഘകാലം കാത്തിരുന്ന ഗോപികമാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

( മിശ്ര ) അന്യോന്യസന്ദര്ശനഹര്ഷരംഹസാ പ്രോത്ഫുല്ലഹൃദ്വക്ത്രസരോരുഹശ്രിയഃ । ആശ്ലിഷ്യ ഗാഢം നയനൈഃ സ്രവജ്ജലാ ഹൃഷ്യത്ത്വചോ രുദ്ധഗിരോ യയുര്മുദമ്

ഒരേമുതൽ കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടായ അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ, അവരുടെ ഹൃദയവും മുഖവും കമലപൂവുപോലെ വിരിഞ്ഞു; ഉറപ്പായി അണചേർന്ന്, കണ്ണുകളിൽ നിന്നു കണ്ണുനീർ വീണു, ശരീരം പുളകിതമായി, വാക്ക് തടഞ്ഞു, അവർ ആനന്ദം അനുഭവിച്ചു.

സ്ത്രിയശ്ച സംവീക്ഷ്യ മിഥോഽതിസൌഹൃദ സ്മിതാമലാപാങ്ഗദൃശോഽഭിരേഭിരേ । സ്തനൈഃ സ്തനാന് കുങ്കുമപങ്കരൂഷിതാന് നിഹത്യ ദോര്ഭിഃ പ്രണയാശ്രുലോചനാഃ

സ്ത്രീകൾ പരസ്പരം അതിയായ സ്നേഹത്തോടെ നോക്കി, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് ആശംസിച്ചു; അവർ പരസ്പരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, കുങ്കുമം പുരണ്ട മുലകൾ തമ്മിൽ ചേർത്ത്, കൈകളാൽ പിടിച്ചു, സ്നേഹത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ.

( അനുഷ്ടുപ് ) തതോഽഭിവാദ്യ തേ വൃദ്ധാന് യവിഷ്ഠൈരഭിവാദിതാഃ । സ്വാഗതം കുശലം പൃഷ്ട്വാ ചക്രുഃ കൃഷ്ണകഥാ മിഥഃ

ശേഷം, അവർ മുതിർന്നവരെ വന്ദിച്ചു, ചെറുപ്പക്കാർ വന്ദനം ചെയ്തു; സ്വാഗതം പറഞ്ഞു, സുഖം ചോദിച്ചു, പരസ്പരം കൃഷ്ണന്റെ കഥകളിൽ ലീനരായി.

പൃഥാ ഭ്രാതൄന് സ്വസൄര്വീക്ഷ്യ തത്പുത്രാന് പിതരാവപി । ഭ്രാതൃപത്‍നീര്മുകുന്ദം ച ജഹൌ സങ്കഥയാ ശുചഃ

പൃഥ, സഹോദരന്മാരെയും സഹോദരിമാരെയും അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും മാതാപിതാക്കളെയും, സഹോദരന്മാരുടെ ഭാര്യമാരെയും മുഖുന്ദനെയും കണ്ടപ്പോൾ, സംഭാഷണത്തിലൂടെ ദുഃഖം മറന്നു.

കുന്ത്യുവാച - ആര്യ ഭ്രാതരഹം മന്യേ ആത്മാനമകൃതാശിഷമ് । യദ്വാ ആപത്സു മദ്വാര്താം നാനുസ്മരഥ സത്തമാഃ

കുന്തി പറഞ്ഞു: 'ആര്യരായ സഹോദരന്മാരേ, ഞാൻ അനുഗ്രഹം ലഭിക്കാത്തവളാണെന്ന് കരുതുന്നു. കാരണം, മഹാന്മാരേ, കഷ്ടതകളിൽ നിങ്ങൾ എന്റെ അവസ്ഥ ഓർക്കുന്നില്ല.'

സുഹൃദോ ജ്ഞാതയഃ പുത്രാ ഭ്രാതരഃ പിതരാവപി । നാനുസ്മരന്തി സ്വജനം യസ്യ ദൈവമദക്ഷിണമ്

സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും മക്കളും സഹോദരന്മാരും അമ്മയും അച്ഛനും പോലും, ദൈവം അനുകൂലമല്ലാത്തപ്പോൾ സ്വന്തം ആളുകളെ ഓർക്കാറില്ല.

ശ്രീവസുദേവ ഉവാച - അമ്ബ മാസ്മാനസൂയേഥാ ദൈവക്രീഡനകാന് നരാന് । ഈശസ്യ ഹി വശേ ലോകഃ കുരുതേ കാര്യതേഽഥ വാ

ശ്രീവസുദേവൻ പറഞ്ഞു: അമ്മേ, ഈ മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ദേഷ്യം കാണിക്കേണ്ടതില്ല; ദൈവത്തിന്റെ കളിപ്പാട്ടങ്ങളാണ് ഇവർ. ലോകം എല്ലാം ഈശ്വരന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; അവൻ ചെയ്യിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യാൻ ഇടയാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

കംസപ്രതാപിതാഃ സര്വേ വയം യാതാ ദിശം ദിശമ് । ഏതര്ഹ്യേവ പുനഃ സ്ഥാനം ദൈവേനാസാദിതാഃ സ്വസഃ

കംസൻ നമുക്ക് കഷ്ടം വരുത്തിയപ്പോൾ നമ്മൾ എല്ലാവരും വിവിധ ദിക്കുകളിലേക്ക് ചിതറിപ്പോയി. എന്നാൽ ഇപ്പോൾ, സഹോദരിയേ, ദൈവത്തിന്റെ കൃപയാൽ നാം വീണ്ടും നമ്മുടെ സ്ഥാനം കണ്ടെത്തിയിരിക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച - വസുദേവോഗ്രസേനാദ്യൈഃ യദുഭിസ്തേഽര്ചിതാ നൃപാഃ । ആസന് അച്യുതസന്ദര്ശ പരമാനന്ദനിര്വൃതാഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: വസുദേവനും ഉഗ്രസേനനും യാദവരും രാജാക്കന്മാരെ ആദരിച്ചപ്പോൾ, അച്യുതനെ കണ്ടു അവർ പരമാനന്ദത്തിലും തൃപ്തിയിലും മുങ്ങി.

ഭീഷ്മോ ദ്രോണോഽമ്ബികാപുത്രോ ഗാന്ധാരീ സസുതാ തഥാ । സദാരാഃ പാണ്ഡവാഃ കുന്തീ സഞ്ജയോ വിദുരഃ കൃപഃ

ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, അംബികയുടെ മകൻ, ഗാന്ധാരിയും അവളുടെ മക്കളും, പാണ്ഡവന്മാർ ഭാര്യകളോടൊപ്പം, കുഞ്ഞിയും സഞ്ജയനും വിദുരനും കൃപനും—

കുന്തീഭോജോ വിരാടശ്ച ഭീഷ്മകോ നഗ്നജിന്മഹാന് । പുരുജിദ് ദ്രുപദഃ ശല്യോ ധൃഷ്ടകേതുഃ സകാശിരാട്

കുന്തീഭോജൻ, വിരാടൻ, ഭീഷ്മകൻ, മഹാനായ നഗ്‌നജിത്, പുരുജിത്, ദ്രുപദൻ, ശല്യൻ, ധൃഷ്ടകേതു, കാശിരാജാവും—

ദമഘോഷോ വിശാലാക്ഷോ മൈഥിലോ മദ്രകേകയൌ । യുധാമന്യുഃ സുശര്മാ ച സസുതാ ബാഹ്ലികാദയഃ

ദമഘോഷൻ, വിശാലാക്ഷൻ, മൈഥിലരാജാവ്, മദ്രരാജാവും കേകയരാജാവും, യുദ്ധാമന്യു, സുശർമ, ബാഹ്ലികന്റെ മക്കളും മറ്റുള്ളവരും—

രാജാനോ യേ ച രാജേന്ദ്ര യുധിഷ്ഠിരമനുവ്രതാഃ । ശ്രീനികേതം വപുഃ ശൌരേഃ സസ്ത്രീകം വീക്ഷ്യ വിസ്മിതാഃ

രാജാവേ, യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു ഭക്തിയോടെ ഉണ്ടായിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും, ശ്രീയുടെ വാസസ്ഥലമായ ശൗരിയുടെ ഭംഗിയുള്ള രൂപം ഭാര്യകളോടൊപ്പം കണ്ടപ്പോൾ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.

അഥ തേ രാമകൃഷ്ണാഭ്യാം സമ്യക് പ്രാപ്തസമര്ഹണാഃ । പ്രശശംസുര്മുദാ യുക്താ വൃഷ്ണീന് കൃഷ്ണപരിഗ്രഹാന്

പിന്നീട്, രാമനും കൃഷ്ണനും അവരെ യോജ്യമായ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, അവർ സന്തോഷത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ അനുയായികളായ വൃഷ്ണികളെ സ്തുതിച്ചു.

അഹോ ഭോജപതേ യൂയം ജന്മഭാജോ നൃണാമിഹ । യത് പശ്യഥാസകൃത് കൃഷ്ണം ദുര്ദര്ശമപി യോഗിനാമ്

ബോജരാജാവേ, നിങ്ങളെ പോലെ ഭാഗ്യവാന്മാർ മനുഷ്യരിൽ ഇല്ല. യോഗികൾക്കു പോലും കാണാൻ ദുഷ്കരനായ കൃഷ്ണനെ നിങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുന്നു.

( വസംതതിലകാ ) യദ്വിശ്രുതിഃ ശ്രുതിനുതേദമലം പുനാതി പാദാവനേജനപയശ്ച വചശ്ച ശാസ്ത്രമ് । ഭൂഃ കാലഭര്ജിതഭഗാപി യദങ്‌ഘ്രിപദ്മ സ്പര്ശോത്ഥശക്തിരഭിവര്ഷതി നോഽഖിലാര്ഥാന്

ആയാളുടെ മഹത്വം വേദങ്ങൾ പോലും പാടുന്നു; അവന്റെ വിശുദ്ധ കീര്ത്തി ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; അവന്റെ പാദജലവും വാക്കുകളും ഉപദേശങ്ങളും പരിശുദ്ധമാക്കുന്നു. കാലം ഭാഗ്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തിയ ഭൂമിക്കും, അവന്റെ പാദസമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നുള്ള ശക്തി എല്ലാ അനുഗ്രഹങ്ങളും പകർന്നു നൽകുന്നു.