ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തതശ്ച ഭാരതം വര്ഷം പരീത്യ സുസമാഹിതഃ। ചരിത്വാ ദ്വാദശമാസാംസ്തീര്ഥസ്നായീ വിശുധ്യസി

അതിനുശേഷം, ഭരതഭൂമിയെ വിട്ട് മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ, പന്ത്രണ്ട് മാസം വിവിധ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സഞ്ചരിച്ചാൽ, നീ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധനാകും.

സുദാമോപാഖ്യാനമ് – പത്‍നീപ്രേരണയാ സുദാമ്നോ ഭഗവത് സമീപേ ഗമനം; ഭഗവതാ തസ്യ സത്കാരശ്ച - ശ്രീരാജോവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഭഗവന് യാനി ചാന്യാനി മുകുന്ദസ്യ മഹാത്മനഃ । വീര്യാണ്യനന്തവീര്യസ്യ ശ്രോതുമിച്ഛാമി ഹേ പ്രഭോ

രാജാവ് ചോദിച്ചു: മഹാനായ മുഖുന്ദന്റെ അനന്തമായ ശക്തിയുള്ള മഹാത്മാവിന്റെ മറ്റു വീര്യകഥകളും ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, പ്രഭോ.

കോ നു ശ്രുത്വാസകൃദ് ബ്രഹ്മന് ഉത്തമഃശ്ലോകസത്കഥാഃ । വിരമേത വിശേഷജ്ഞോ വിഷണ്ണഃ കാമമാര്ഗണൈഃ

ബ്രാഹ്മണനേ, ഉത്തമശ്ലോകന്റെ പുണ്യകഥകൾ ഒരിക്കൽ പോലും കേട്ടാൽ, അതിന്റെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കാത്തവനും, ആസക്തിയുടെ ബാണങ്ങളിൽ പെട്ടവനും അല്ലാതെ ആരാണ് കേൾക്കുന്നതിൽ നിന്ന് മാറിപ്പോകുക?

( മിശ്ര ) സാ വാഗ് യയാ തസ്യ ഗുണാന് ഗൃണീതേ കരൌ ച തത്കര്മകരൌ മനശ്ച । സ്മരേദ്‌ വസന്തം സ്ഥിരജങ്‌ഗമേഷു ശ്രൃണോതി തത്പുണ്യകഥാഃ സ കര്ണഃ

ആ വാക്കുകൾ മാത്രമാണ് വാക്കുകൾ, അവൻ്റെ ഗുണങ്ങൾ പാടുമ്പോൾ; ആ കൈകൾ മാത്രമാണ് കൈകൾ, അവൻ്റെ സേവനം ചെയ്യുമ്പോൾ; ആ മനസ്സാണ് മനസ്സ്, അവൻ എല്ലാ ജീവികളിലും വസിക്കുന്നതിനെ സ്മരിക്കുമ്പോൾ; ആ ചെവികളാണ് ചെവികൾ, അവൻ്റെ പുണ്യകഥകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ.

ശിരസ്തു തസ്യോഭയലിങ്‌ഗമാനം ഏത്തദേവ യത്പശ്യതി തദ്ധി ചക്ഷുഃ । അങ്‌ഗാനി വിഷ്ണോരഥ തജ്ജനാനാം പാദോദകം യാനി ഭജന്തി നിത്യമ്

അവനെ, ഇരുവിധ രൂപങ്ങളുള്ളവനെ നമസ്കരിക്കുന്ന തല മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥ തല; അവനെ കാണുന്ന കണ്ണുകളാണ് യഥാർത്ഥ കണ്ണുകൾ; വിഷ്ണുവിന്റെ പാദോദകം എന്നും സേവിക്കുന്ന അവന്റെ ഭക്തരുടെ അവയവങ്ങളാണ് യഥാർത്ഥ അവയവങ്ങൾ.

സൂത ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) വിഷ്ണുരാതേന സമ്പൃഷ്ടോ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ । വാസുദേവേ ഭഗവതി നിമഗ്നഹൃദയോഽബ്രവീത്

സൂതൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുരാതൻ ചോദിച്ചതിനുശേഷം, ബാദരായണിയുടെ പുത്രനായ മഹാത്മാവ്, വാസുദേവനിൽ മനസ്സു മുഴുകി, സംസാരിച്ചു.

ശ്രീശുക ഉവാച - കൃഷ്ണസ്യാസീത് സഖാ കശ്ചിദ് ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മവിത്തമഃ । വിരക്ത ഇന്ദ്രിയാര്ഥേഷു പ്രശാന്താത്മാ ജിതേന്ദ്രിയഃ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണനു ഒരു ബ്രാഹ്മണസുഹൃത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നു; വേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ അസക്തിയും മനസ്സിൽ സമാധാനവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും ഉള്ളവൻ.

യദൃച്ഛയോപപന്നേന വര്തമാനോ ഗൃഹാശ്രമീ । തസ്യ ഭാര്യാ കുചൈലസ്യ ക്ഷുത്ക്ഷാമാ ച തഥാവിധാ

അവൻ യാദൃശ്ചികമായി കിട്ടുന്നതിൽ സംതൃപ്തനായി ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ ജീവിച്ചു. അവന്റെ ഭാര്യയും അതുപോലെ തന്നെ, വിശപ്പാൽ ക്ഷീണിച്ചവളും പഴയ വസ്ത്രം ധരിച്ചവളുമായിരുന്നു.

പതിവ്രതാ പതിം പ്രാഹ മ്ലായതാ വദനേന സാ । ദരിദ്രം സീദമാനാ വൈ വേപമാനാഭിഗമ്യ ച

പതിവ്രതയായ ആ ഭാര്യ, മുഖം മങ്ങിപ്പോയ അവസ്ഥയിൽ, ദാരിദ്ര്യത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന ഭർത്താവിനരികിൽ വന്നു, ഭയത്താൽ വിറയച്ചു, അവനോട് പറഞ്ഞു.

നനു ബ്രഹ്മന് ഭഗവതഃ സഖാ സാക്ഷാച്ഛ്രിയഃ പതിഃ । ബ്രഹ്മണ്യശ്ച ശരണ്യശ്ച ഭഗവാന് സാത്വതര്ഷഭഃ

ബ്രാഹ്മണനേ, ശ്രീദേവിയുടെ ഭർത്താവായ ഭഗവാൻ നിന്റെ സുഹൃത്ത് അല്ലയോ? അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്നവനും എല്ലാവർക്കും ആശ്രയവുമാണ്; സാത്വതരുടെ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.

തമുപൈഹി മഹാഭാഗ സാധൂനാം ച പരായണമ് । ദാസ്യതി ദ്രവിണം ഭൂരി സീദതേ തേ കുടുമ്ബിനേ

മഹാഭാഗ്യവാനേ, നീ സദുപരന്മാരുടെ പരമാശ്രയമായ അവന്റെ അടുക്കൽ പോകൂ. നീ കഷ്ടപ്പെടുന്ന ഗൃഹസ്ഥനായതിനാൽ, അവൻ നിനക്ക് ധാരാളം സമ്പത്ത് നൽകും.

ആസ്തേഽധുനാ ദ്വാരവത്യാം ഭോജവൃഷ്ണ്യന്ധകേശ്വരഃ । സ്മരതഃ പാദകമലം ആത്മാനമപി യച്ഛതി । കിം ന്വര്ഥകാമാന് ഭജതോ നാത്യഭീഷ്ടാന്ജഗദ്‌ഗുരുഃ

ഇപ്പോൾ അവൻ ദ്വാരകയിൽ, ഭോജർ, വൃഷ്ണികൾ, അന്ധകർ എന്നിവരുടെ ഇശ്വരനായി വസിക്കുന്നു. അവൻ തന്റെ പാദപദ്മം സ്മരിക്കുന്നവർക്കു തന്നെ തന്നെ സമർപ്പിക്കുന്നു. ലോകഗുരുവായ അവൻ, ഭക്തനായി ആരാധിക്കുന്നവർക്കു, അവർ ചോദിക്കാത്തതുപോലും ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങൾ നൽകാതിരിക്കുംവോ?

സ ഏവം ഭാര്യയാ വിപ്രോ ബഹുശഃ പ്രാര്ഥിതോ മൃദു । അയം ഹി പരമോ ലാഭ ഉത്തമഃശ്ലോകദര്ശനമ്

അങ്ങനെ ഭാര്യ പലതവണ സ്നേഹപൂർവ്വം അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ ചിന്തിച്ചു: 'ഉത്തമശ്ലോകനായ ഭഗവാനെ കാണുന്നത് തന്നെയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ലാഭം.'

ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ ഗമനായ മതിം ദധേ । അപ്യസ്ത്യുപായനം കിഞ്ചിദ് ഗൃഹേ കല്യാണി ദീയതാമ്

അങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു. 'നമ്മുടെ വീട്ടിൽ എന്തെങ്കിലും സമ്മാനം ഉണ്ടോ, സുഖിനിയായേ? എന്തെങ്കിലും തരാം.'

യാചിത്വാ ചതുരോ മുഷ്ടീന് വിപ്രാന് പൃഥുകതണ്ഡുലാന് । ചൈലഖണ്ഡേന താന് ബദ്ധ്വാ ഭര്ത്രേ പ്രാദാദുപായനമ്

അവൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്ന് നാലു മുഷ്ടി പഞ്ഞി അരി ചോദിച്ചു, ഒരു പഴയ വസ്ത്രത്തിൽ കെട്ടി, ഭർത്താവിന് സമ്മാനമായി നൽകി.

സ താനാദായ വിപ്രാഗ്ര്യഃ പ്രയയൌ ദ്വാരകാം കില । കൃഷ്ണസന്ദര്ശനം മഹ്യം കഥം സ്യാദിതി ചിന്തയന്

അവയെ എടുത്ത്, ആ ശ്രേഷ്ഠബ്രാഹ്മണൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. 'എങ്ങനെ ഞാൻ കൃഷ്ണനെ കാണാൻ കഴിയും?' എന്നായിരുന്നു അവന്റെ ചിന്ത.

ത്രീണി ഗുല്മാന്യതീയായ തിസ്രഃ കക്ഷാശ്ച സദ്വിജഃ । വിപ്രോഽഗമ്യാന്ധകവൃഷ്ണീനാം ഗൃഹേഷ്വച്യുതധര്മിണാമ്

ആ സദ്വിജൻ മൂന്നു മതിലുകളും മൂന്നു പ്രാകാരങ്ങളും കടന്ന്, അച്യുതന്റെ മാർഗം പിന്തുടരുന്ന അന്ധകവൃഷ്ണികളുടെ വീടുകളിൽ പ്രവേശിച്ചു.

ഗൃഹം ദ്‌വ്യഷ്ടസഹസ്രാണാം മഹിഷീണാം ഹരേര്ദ്വിജഃ । വിവേശൈകതമം ശ്രീമദ് ബ്രഹ്മാനന്ദം ഗതോ യഥാ

ഹരിയുടെ പതിനാറായിരം ഭാര്യകളുടെ വീടുകളിൽ ഒന്നിലേക്ക് അവൻ കടന്നു, അതിനാൽ ദൈവാനുഭവം ലഭിച്ചപോലെ ആനന്ദം നിറഞ്ഞു.

തം വിലോക്യാച്യുതോ ദൂരാത് പ്രിയാപര്യങ്കമാസ്ഥിതഃ । സഹസോത്ഥായ ചാഭ്യേത്യ ദോര്ഭ്യാം പര്യഗ്രഹീന്മുദാ

അച്യുതൻ ദൂരത്ത് നിന്ന് അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, പ്രിയപ്പെട്ടവളുടെ കിടക്കയിൽ ഇരുന്നവൻ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ്, സന്തോഷത്തോടെ ഇരുവശത്തും കൈകൊണ്ട് അവനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു.

സഖ്യുഃ പ്രിയസ്യ വിപ്രര്ഷേഃ അങ്‌ഗസങ്‌ഗാതിനിര്വൃതഃ । പ്രീതോ വ്യമുഞ്ചദബ്ബിന്ദൂന് നേത്രാഭ്യാം പുഷ്കരേക്ഷണഃ

പ്രിയസുഹൃത്ത് എന്ന ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്റെ സ്പർശത്തിൽ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിച്ച കമലനയനൻ, ആനന്ദത്തിൽ കണ്ണുനീർ ഒഴിച്ചു.

അഥോപവേശ്യ പര്യങ്കേ സ്വയം സഖ്യുഃ സമര്ഹണമ് । ഉപഹൃത്യാവനിജ്യാസ്യ പാദൌ പാദാവനേജനീഃ

അതിനുശേഷം സുഹൃത്തെ കിടക്കയിൽ ഇരുത്തി, സ്വയം അർഹമായ ആദരങ്ങൾ നൽകി, വെള്ളം കൊണ്ടുവന്ന് സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് അവന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി.

അഗ്രഹീച്ഛിരസാ രാജന് ഭഗവാന് ലോകപാവനഃ । വ്യലിമ്പദ് ദിവ്യഗന്ധേന ചന്ദനാഗുരുകുങ്കമൈഃ

രാജാവേ, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ഭഗവാൻ, ആ വെള്ളം തലയിൽ സ്വീകരിച്ച്, ദിവ്യമായ ചന്ദനം, അഗുരു, കുങ്കുമം എന്നിവയാൽ അതിഥിയെ അഭിഷേകം ചെയ്തു.

ധൂപൈഃ സുരഭിഭിര്മിത്രം പ്രദീപാവലിഭിര്മുദാ । അര്ചിത്വാഽഽവേദ്യ താമ്ബൂലം ഗാം ച സ്വാഗതമബ്രവീത്

സുഗന്ധമുള്ള ധൂപവും വിളക്കുകളുടെ നിരയും ഉപയോഗിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ സുഹൃത്തെ പൂജിച്ചു, താമ്പൂലവും പശുവും സമർപ്പിച്ച്, സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വാഗതം പറഞ്ഞു.

കുചൈലം മലിനം ക്ഷാമം ദ്‌വിജം ധമനിസംതതമ് । ദേവീ പര്യചരത് സാക്ഷാത് ചാമരവ്യജനേന വൈ

പഴയതും മലിനവുമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച, ക്ഷീണിച്ച, ശിരകളെല്ലാം വ്യക്തമായ ദ്വിജനെ, ദേവി തന്നെ ചാമരവീശി സേവിച്ചു.

അന്തഃപുരജനോ ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണേനാമലകീര്തിനാ । വിസ്മിതോഽഭൂദതിപ്രീത്യാ അവധൂതം സഭാജിതമ്

കൃഷ്ണൻ, നിർമലകീർത്തിയുള്ളവൻ, അവധൂതനെ ഇങ്ങനെ ആദരിക്കുന്നതു കണ്ട അകത്തളത്തിലെ സ്ത്രീകൾ അത്ഭുതത്തോടെയും വലിയ സ്നേഹത്തോടെയും നിറഞ്ഞു.

കിമനേന കൃതം പുണ്യം അവധൂതേന ഭിക്ഷുണാ । ശ്രിയാ ഹീനേന ലോകേഽസ്മിന് ഗര്ഹിതേനാധമേന ച

ഈ അവധൂതൻ, ഭിക്ഷുകൻ, ഐശ്വര്യം ഇല്ലാതെ, ലോകത്തിൽ അപമാനിതനും താഴ്ന്നവനുമായവൻ, എന്ത് പുണ്യം ചെയ്തിരിക്കും?

യോഽസൌ ത്രിലോകഗുരുണാ ശ്രീനിവാസേന സമ്ഭൃതഃ । പര്യങ്കസ്ഥാം ശ്രിയം ഹിത്വാ പരിഷ്വക്തോഽഗ്രജോ യഥാ

മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും ഗുരുവായ ശ്രീനിവാസൻ, ലക്ഷ്മി ദേവി കിടക്കയിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും, മൂത്ത സഹോദരനെപോലെ അവനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു ആദരിച്ചു.

കഥയാം ചക്രതുര്ഗാഥാഃ പൂര്വാ ഗുരുകുലേ സതോഃ । ആത്മനോര്ലലിതാ രാജന് കരൌ ഗൃഹ്യ പരസ്പരമ്

രാജാവേ, അവർ പരസ്പരം കൈകോർത്ത്, ഗുരുകുലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന കാലത്തെ മനോഹരമായ കഥകൾ ഓർമ്മപ്പെടുത്തി പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - അപി ബ്രഹ്മന്ഗുരുകുലാദ്‌ ഭവതാ ലബ്ധദക്ഷിണാത് । സമാവൃത്തേന ധര്മജ്ഞ ഭാര്യോഢാ സദൃശീ ന വാ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണാ, ഗുരുകുലത്തിൽ പഠനം പൂർത്തിയാക്കി ഗുരുദക്ഷിണ നൽകിയാണ് നീ തിരിച്ചു വന്നത്. അതിനുശേഷം നീ യോഗ്യയായ ഭാര്യയെ വിവാഹം ചെയ്തോ ഇല്ലയോ, ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനേ?