ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ശാല്വാനീകപശസ്ത്രൌഘൈഃ വൃഷ്ണിവീരാ ഭൃശാര്ദിതാഃ । ന തത്യജൂ രണം സ്വം സ്വം ലോകദ്വയജിഗീഷവഃ

ശാൽവന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ആയുധവർഷം മൂലം വൃഷ്ണിവീരന്മാർ വളരെ പീഡിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, ഇരുവിശ്വം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ആരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല.

ശാല്വാമാത്യോ ദ്യുമാന് നാമ പ്രദ്യുമ്നം പ്രാക് പ്രപീഡിതഃ । ആസാദ്യ ഗദയാ മൌര്വ്യാ വ്യാഹത്യ വ്യനദദ് ബലീ

ശാൽവന്റെ മന്ത്രിയായ ദ്യുമാൻ, മുമ്പ് പ്രദ്യുമ്നനെ കീഴടക്കി, ഭാരംകൂടിയ ഗദയുമായി അടുത്ത് വന്ന് അവനെ അടിച്ചു, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ അരിപ്പിച്ചു.

പ്രദ്യുമ്നം ഗദയാ ശീര്ണ വക്ഷഃസ്ഥലമരിംദമമ് । അപോവാഹ രണാത് സൂതോ ധര്മവിദ് ദാരുകാത്മജഃ

ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന പ്രദ്യുമ്നന്റെ നെഞ്ച് ഗദയാൽ തകർന്നപ്പോൾ, ധാർമികനായ ദാരുകന്റെ മകൻ ആയ സാരഥി അവനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.

ലബ്ധസംജ്ഞോ മുഹൂര്തേന കാര്ഷ്ണിഃ സാരഥിമബ്രവീത് । അഹോ അസാധ്വിദം സൂത യദ് രണാന്മേഽപസര്പണമ്

ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് പ്രദ്യുമ്നൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'സാരഥേ, നീ എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചത് എത്ര അനുചിതം!'

ന യദൂനാം കുലേ ജാതഃ ശ്രൂയതേ രണവിച്യുതഃ । വിനാ മത്ക്ലീബചിത്തേന സൂതേന പ്രാപ്തകില്ബിഷാത്

യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയതായി ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല—ക്ലൈബ്യവും പാപവും ഉള്ള സാരഥിയെ ഒഴികെ.

കിം നു വക്ഷ്യേഽഭിസങ്‌ഗമ്യ പിതരൌ രാമകേശവൌ । യുദ്ധാത് സമ്യഗപക്രാന്തഃ പൃഷ്ടസ്തത്രാത്മനഃ ക്ഷമമ്

യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയ ശേഷം, ഞാൻ എന്റെ പിതാക്കളായ രാമനും കേശവനും നേരിൽ കാണുമ്പോൾ എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നത്? അവിടെ ചോദിച്ചാൽ എനിക്ക് ഉത്തരം പറയാൻ എന്ത് ഉണ്ട്?

വ്യക്തം മേ കഥയിഷ്യന്തി ഹസന്ത്യോ ഭ്രാതൃജാമയഃ । ക്ലൈബ്യം കഥം കഥം വീര തവാന്യൈഃ കഥ്യതാം മൃധേ

നിശ്ചയം, എന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറയും: 'വീരാ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള നിന്റെ ഭയഭ്രാന്ത് മറ്റുള്ളവർക്കെങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടു?'

സാരഥിരുവാച - ധര്മം വിജാനതാഽഽയുഷ്മന് കൃതമേതന്മയാ വിഭോ । സൂതഃ കൃച്ഛ്രഗതം രക്ഷേദ് രഥിനം സാരഥിം രഥീ

സാരഥി പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ധർമ്മം അറിയുന്നവനായി ഞാൻ ഇതു ചെയ്തു; സാരഥി കഷ്ടത്തിൽപ്പെട്ട രഥിയെയും, രഥിയ് സാരഥിയെയും സംരക്ഷിക്കണം.'

ഏതദ്‌ വിദിത്വാ തു ഭവാന് മയാപോവാഹിതോ രണാത് । ഉപസൃഷ്ടഃ പരേണേതി മൂര്ച്ഛിതോ ഗദയാ ഹതഃ

ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടാണ്, പ്രഭോ, ഞാൻ നിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയത്; ശത്രുവിന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നീ ഗദയാൽ അടി വാങ്ങി ബോധംകെട്ടിരുന്നു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ ശാല്വയുദ്ധേ ഷട്സപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പാരമഹംസ്യമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിൽ, പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം പാതിയിൽ, ശാൽവയുദ്ധം എന്ന എഴുപത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

ഭഗവതാ സൌഭസഹിതസ്യ ശാല്വസ്യ വിനാശഃ - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) സ തൂപസ്പൃശ്യ സലിലം ദംശിതോ ധൃതകാര്മുകഃ । നയ മാം ദ്യുമതഃ പാര്ശ്വം വീരസ്യേത്യാഹ സാരഥിമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ, കൈയിൽ വില്ലുമായി, ശുദ്ധീകരണത്തിനായി വെള്ളം തൊട്ടു, 'സാരഥേ, എന്നെ വീരനായ ദ്യുമാന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോവൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.

വിധമന്തം സ്വസൈന്യാനി ദ്യുമന്തം രുക്മിണീസുതഃ । പ്രതിഹത്യ പ്രത്യവിധ്യന് നാരാചൈരഷ്ടഭിഃ സ്മയന്

രുക്മിണിയുടെ മകൻ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ച ദ്യുമാനെ എട്ട് ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വീഴ്ത്തി.

ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ വാഹാന് സൂതമേകേന ചാഹനത് । ദ്വാവാഭ്യം ധനുശ്ച കേതും ച ശരേണാന്യേന വൈ ശിരഃ

നാലു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നാലു കുതിരകളെയും, ഒന്നുകൊണ്ട് സാരഥിയെയും, രണ്ടുകൊണ്ട് വില്ലിനെയും പതാകയെയും, മറ്റൊന്നുകൊണ്ട് തലയും അടി ചെയ്തു.

ഗദസാത്യകിസാമ്ബാദ്യാ ജഘ്നുഃ സൌഭപതേര്ബലമ് । പേതുഃ സമുദ്രേ സൌഭേയാഃ സര്വേ സംഛിന്നകന്ധരാഃ

ഗദ, സാത്യകി, സാംബൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും സൌഭപതിയുടെ സൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചു; സൌഭസൈന്യത്തിലെ എല്ലാവരും കഴുത്ത് വെട്ടിയതോടെ കടലിൽ വീണു.

ഏവം യദൂനാം ശാല്വാനാം നിഘ്നതാമിതരേതരമ് । യുദ്ധം ത്രിണവരാത്രം തദ് അഭൂത് തുമുലമുല്ബണമ്

ഇങ്ങനെ യദുക്കളും ശാൽവരും പരസ്പരം സംഹരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ യുദ്ധം ഇരുപത്തേഴു ദിവസം രാത്രികളും ഭയങ്കരവും ഉന്മാദകരവുമായിരിന്നു.

ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം ഗതഃ കൃഷ്ണ ആഹൂതോ ധര്മസൂനുനാ । രാജസൂയേഽഥ നിവൃത്തേ ശിശുപാലേ ച സംസ്ഥിതേ

ധർമ്മപുത്രൻ ക്ഷണിച്ചപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് പോയി. രാജസൂയയാഗം കഴിഞ്ഞതും ശിശുപാലൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതും ശേഷം,

കുരുവൃദ്ധാനനുജ്ഞാപ്യ മുനീംശ്ച സസുതാം പൃഥാമ് । നിമിത്താന്യതിഘോരാണി പശ്യന് ദ്വാവാരവതീം യയൌ

കുരുവംശത്തിലെ മൂപ്പന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും പുത്രന്മാരോടൊപ്പം പൃഥയെയും അനുമതി ചോദിച്ചു വിടപറഞ്ഞു. അതികഠിനമായ അശുഭസൂചനകൾ കണ്ടപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.

ആഹ ചാഹമിഹായാത ആര്യമിശ്രാഭിസങ്‌ഗതഃ । രാജന്യാശ്ചൈദ്യപക്ഷീയാ നൂനം ഹന്യുഃ പുരീം മമ

കൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത് മഹാന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്നാണ്. ചേദിരാജാവിന്റെ കൂട്ടുകാരായ രാജാക്കന്മാർ എന്റെ നഗരത്തെ ആക്രമിക്കാൻ ഒരുങ്ങുകയാണ്.'

വീക്ഷ്യ തത്കദനം സ്വാനാം നിരൂപ്യ പുരരക്ഷണമ് । സൌഭം ച ശാല്വരാജം ച ദാരുകം പ്രാഹ കേശവഃ

സ്വജനങ്ങളുടെ വധം കണ്ടും നഗരത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ഉറപ്പാക്കിയും ശേഷം, കേശവൻ ദാരുകനോട് സൗഭയും ശാൽവരാജാവിനെയും കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു.

രഥം പ്രാപയ മേ സൂത ശാല്വസ്യാന്തികമാശു വൈ । സമ്ഭ്രമസ്തേ ന കര്തവ്യോ മായാവീ സൌഭരാഡയമ്

'എൻറെ രഥം വേഗത്തിൽ ശാൽവന്റെ മുന്നിൽ എത്തിച്ചേർക്കണം, ദാരുകാ, ഭയപ്പെടേണ്ട. ഈ സൗഭരാജാവ് മായാവിയാണ്.'

ഇത്യുക്തശ്ചോദയാമാസ രഥമാസ്ഥായ ദാരുകഃ । വിശന്തം ദദൃശുഃ സര്വേ സ്വേ പരേ ചാരുണാനുജമ്

ഇങ്ങനെ കേശവൻ പറഞ്ഞതോടെ ദാരുകൻ രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു. അപ്പൊഴ് സ്നേഹിതരും ശത്രുക്കളും അർജുനന്റെ ഇളയാനുജനെ അകത്തേക്ക് കടക്കുന്നത് കണ്ടു.

ശാല്വശ്ച കൃഷ്ണമാലോക്യ ഹതപ്രായബലേശ്വരഃ । പ്രാഹരത് കൃഷ്ണസൂതായ ശക്തിം ഭീമരവാം മൃധേ

തന്റെ സൈന്യം തകർന്ന് പോകുന്നുണ്ടെന്നു കണ്ട ശാൽവൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൃഷ്ണനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഭയങ്കരമായ ഒരു ശബ്ദത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ രഥസാരഥിക്കു നേരെ ഒരു ശൂലം എറിഞ്ഞു.

താമാപതന്തീം നഭസി മഹോല്കാമിവ രംഹസാ । ഭാസയന്തീം ദിശഃ ശൌരിഃ സായകൈഃ ശതധാച്ഛിനത്

ആ ആയുധം ആകാശത്ത് വലിയ ഒരു ജ്വലാമുഖിയെപ്പോലെ ദിക്കുകൾ പ്രകാശിപ്പിച്ചു വേഗത്തിൽ വന്നപ്പോൾ, ശൗരിയൻ അതിനെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് നൂറായി തകർത്തു.

തം ച ഷോഡശഭിര്വിദ്ധ്വാ ബാണൈഃ സൌഭം ച ഖേ ഭ്രമത് । അവിധ്യച്ഛരസന്ദോഹൈഃ ഖം സൂര്യ ഇവ രശ്മിഭിഃ

ശൗരിയൻ പതിനാറ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് ശാൽവനെ തുളച്ചു, ആകാശത്ത് സഞ്ചരിച്ച സൗഭ നഗരത്തെയും അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് തറച്ചു, സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ.

ശാല്വഃ ശൌരേസ്തു ദോഃ സവ്യം ശാര്ങ്‌ഗം ശാര്ങ്‌ഗധന്വനഃ । ബിഭേദ ന്യപതദ് ഹസ്താത് ശാര്ങ്‌ഗമാസീത് തദദ്‌ഭുതമ്

ശാൽവൻ ശൗരിയുടെ ഇടതുകൈയും ശാർംഗം വില്ലും അടി കൊണ്ട് തകർത്തു; ശാർംഗം കേശവന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വീണു. അതൊരു അത്ഭുതം തന്നെയായിരുന്നു.

ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീദ്‌ ഭൂതാനാം തത്ര പശ്യതാമ് । നിനദ്യ സൌഭരാഡുച്ചൈഃ ഇദമാഹ ജനാര്ദനമ്

അത് കണ്ട എല്ലാ ജീവികളിലും വലിയൊരു ആഹ്ലാദം ഉയർന്നു. സൗഭരാജാവ് ഉച്ചത്തിൽ ആർത്തുവിളിച്ച് ജനാർദ്ദനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

യത്ത്വയാ മൂഢ നഃ സഖ്യുഃ ഭ്രാതുര്ഭാര്യാ ഹൃതേക്ഷതാമ് । പ്രമത്തഃ സ സഭാമധ്യേ ത്വയാ വ്യാപാദിതഃ സഖാ

'നിന്റെ മൂഢത്വം കൊണ്ടാണ് ഞങ്ങളുടെ സുഹൃത്ത്, എന്റെ സഹോദരിയുടെ ഭർത്താവ്, സഭയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടത്. അവന്റെ ഭാര്യയും അപഹരിക്കപ്പെട്ടു. നീ അപ്പോൾ അശ്രദ്ധയായി പെരുമാറി.'

തം ത്വാദ്യ നിശിതൈര്ബാണൈഃ അപരാജിതമാനിനമ് । നയാമ്യപുനരാവൃത്തിം യദി തിഷ്ഠേര്മമാഗ്രതഃ

'ഇന്ന്, നീ അതിജയനായവൻ എന്നു കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, എന്റെ മുന്നിൽ നിന്നാൽ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് നിന്നെ ഒരിക്കലും തിരികെ വരാത്ത വഴിയിലേക്ക് അയക്കും.'

ശ്രീഭഗവാനുവാച - വൃഥാ ത്വം കത്ഥസേ മന്ദ ന പശ്യസ്യന്തികേഽന്തകമ് । പൌരുഷം ദര്ശയന്തി സ്മ ശൂരാ ന ബഹുഭാഷിണഃ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'നീ വെറുതെ പുകഴ്ത്തുന്നു, ബുദ്ധിഹീനാ. മരണൻ നിന്റെ അടുത്ത് നിൽക്കുന്നതു നീ കാണുന്നില്ല. യഥാർത്ഥ വീരന്മാർ വാക്കുകളിൽ അല്ല, പ്രവൃത്തിയിലാണ് ധൈര്യം കാണിക്കുന്നത്.'