ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഇത്യര്ദ്യമാനാ സൌഭേന കൃഷ്ണസ്യ നഗരീ ഭൃശമ് । നാഭ്യപദ്യത ശം രാജന് ത്രിപുരേണ യഥാ മഹീ

ഇങ്ങനെ, ശൗഭവാഹനത്തിൽ കയറി കൃഷ്ണന്റെ നഗരം കടുത്ത ഉപദ്രവം അനുഭവിച്ചപ്പോൾ, രാജാവേ, ഭൂമി ത്രിപുരനാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പോലെ അവിടെ ഒരുപോലും ശാന്തിയുണ്ടായില്ല.

പ്രദ്യുമ്നോ ഭഗവാന് വീക്ഷ്യ ബാധ്യമാനാ നിജാഃ പ്രജാഃ । മ ഭൈഷ്ടേത്യഭ്യധാദ്‌ വീരോ രഥാരൂഢോ മഹായശാഃ

തന്റെ ജനങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ട മഹത്വമുള്ള വീരനായ പ്രദ്യുമ്നൻ, രഥത്തിൽ കയറി, ‘ഭയപ്പെടേണ്ട!’ എന്ന് അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

സാത്യകിശ്ചാരുദേഷ്ണശ്ച സാമ്ബോഽക്രൂരഃ സഹാനുജഃ । ഹാര്ദിക്യോ ഭാനുവിന്ദശ്ച ഗദശ്ച ശുകസാരണൌ

സാത്യകിയും ചാരുദേഷ്ണനും സാംബനും, അക്രൂരനും അവന്റെ സഹോദരനും, ഹാർദിക്യനും ഭാനുവിന്ദനും ഗദനും, ശുകനും സാരണനും—

അപരേ ച മഹേഷ്വാസാ രഥയൂഥപയൂഥപാഃ । നിര്യയുര്ദംശിതാ ഗുപ്താ രഥേഭാശ്വപദാതിഭിഃ

മറ്റു മഹാബാണധാരികളും രഥസേനാനായകരും, രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും പടയാളികളോടും കൂടി, ആയുധധാരികളായി പുറപ്പെട്ടു.

തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം ശാല്വാനാം യദുഭിഃ സഹ । യഥാസുരാണാം വിബുധൈഃ തുമുലം ലോമഹര്ഷണമ്

അപ്പോൾ ശാൽവരുടെ കൂടെയും യദുക്കളുടെ കൂടെയും ഇടയിൽ, ദേവാസുരസമരത്തെപ്പോലെ, ഭയാനകവും ഉന്മേഷജനകവുമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

താശ്ച സൌഭപതേര്മായാ ദിവ്യാസ്ത്രൈ രുക്മിണീസുതഃ । ക്ഷണേന നാശയാമാസ നൈശം തമ ഇവോഷ്ണഗുഃ

രുക്മിണിയുടെ പുത്രൻ ദിവ്യായുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, ശൗഭനാഥന്റെ മായാജാലങ്ങൾ എല്ലാം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അകറ്റി, രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടുപോലെ സൂര്യൻ അകറ്റുന്നതുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാക്കി.

വിവ്യാധ പഞ്ചവിംശത്യാ സ്വര്ണപുങ്ഖൈരയോമുഖൈഃ । ശാല്വസ്യ ധ്വജിനീപാലം ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ

പൊൻപൊട്ടും ഇരുമ്പുതുമ്പും ഉള്ള ഇരുപത്തഞ്ച് അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, ശാൽവന്റെ സേനാനായകനെ പ്രദ്യുമ്നൻ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.

ശതേനാതാഡയച്ഛാല്വം ഏകൈകേനാസ്യ സൈനികാന് । ദശഭിര്ദശഭിര്നേതൄന് വാഹനാനി ത്രിഭിസ്ത്രിഭിഃ

നൂറ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ശാൽവനെ, ഓരോ അമ്പ് വീതം അവന്റെ സൈനികരെ, പത്ത് അമ്പ് വീതം അവരുടെ നേതാക്കളെ, മൂന്ന് അമ്പ് വീതം അവരുടെ വാഹനങ്ങളെ പ്രദ്യുമ്നൻ ആക്രമിച്ചു.

തദദ്‌ഭുതം മഹത് കര്മ പ്രദ്യുമ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । ദൃഷ്ട്വാ തം പൂജയാമാസുഃ സര്വേ സ്വപരസൈനികാഃ

മഹാത്മാവായ പ്രദ്യുമ്നന്റെ അത്ഭുതകരമായ മഹത്തായ കൃത്യം കണ്ടപ്പോൾ, സഖാക്കളും ശത്രുക്കളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ സൈനികരും അവനെ ആദരിച്ചു.

ബഹുരൂപൈകരൂപം തദ് ദൃശ്യതേ ന ച ദൃശ്യതേ । മായാമയം മയകൃതം ദുര്വിഭാവ്യം പരൈരഭൂത്

മയയുടെ മായാജാലം പല രൂപങ്ങളിലായി, ഒരേ രൂപമായും, ചിലപ്പോൾ കാണപ്പെടുകയും കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു; ശത്രുക്കൾക്ക് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.

ക്വചിദ്‌ഭൂമൌ ക്വചിദ്‌ വ്യോമ്നി ഗിരിമൂര്ധ്നി ജലേ ക്വചിത് । അലാതചക്രവദ്‌ ഭ്രാമ്യത് സൌഭം തദ് ദുരവസ്ഥിതമ്

അപ്പോഴൊക്കെ ആ സൌഭം നിലത്തും, ആകാശത്തും, പർവ്വതശിഖരങ്ങളിലും, വെള്ളത്തിനകത്തും, തീയുടെ ചക്രംപോലെ ഭയാനകമായി ചുറ്റി തിരിഞ്ഞു.

യത്ര യത്രോപലക്ഷ്യേത സസൌഭഃ സഹസൈനികഃ । ശാല്വഃ തതസ്തതോഽമുഞ്ചന് ശരാന് സാത്വതയൂഥപാഃ

ശാൽവനും സൌഭവും അവന്റെ സൈന്യവും എവിടെയൊക്കെ കാണപ്പെട്ടുവോ, അവിടെയൊക്കെ സാത്വതന്മാരുടെ നായകർ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു.

ശരൈരഗ്ന്യര്കസംസ്പര്ശൈഃ ആശീവിഷദുരാസദൈഃ । പീഡ്യമാനപുരാനീകഃ ശാല്വോഽമുഹ്യത് പരേരിതൈഃ

അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെ കത്തുന്ന, വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ശാൽവന്റെ സൈന്യം കഷ്ടപ്പെടുകയും, അവ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭ്രമിച്ചു പോവുകയും ചെയ്തു.

ശാല്വാനീകപശസ്ത്രൌഘൈഃ വൃഷ്ണിവീരാ ഭൃശാര്ദിതാഃ । ന തത്യജൂ രണം സ്വം സ്വം ലോകദ്വയജിഗീഷവഃ

ശാൽവന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ആയുധവർഷം മൂലം വൃഷ്ണിവീരന്മാർ വളരെ പീഡിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, ഇരുവിശ്വം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ആരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല.

ശാല്വാമാത്യോ ദ്യുമാന് നാമ പ്രദ്യുമ്നം പ്രാക് പ്രപീഡിതഃ । ആസാദ്യ ഗദയാ മൌര്വ്യാ വ്യാഹത്യ വ്യനദദ് ബലീ

ശാൽവന്റെ മന്ത്രിയായ ദ്യുമാൻ, മുമ്പ് പ്രദ്യുമ്നനെ കീഴടക്കി, ഭാരംകൂടിയ ഗദയുമായി അടുത്ത് വന്ന് അവനെ അടിച്ചു, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ അരിപ്പിച്ചു.

പ്രദ്യുമ്നം ഗദയാ ശീര്ണ വക്ഷഃസ്ഥലമരിംദമമ് । അപോവാഹ രണാത് സൂതോ ധര്മവിദ് ദാരുകാത്മജഃ

ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന പ്രദ്യുമ്നന്റെ നെഞ്ച് ഗദയാൽ തകർന്നപ്പോൾ, ധാർമികനായ ദാരുകന്റെ മകൻ ആയ സാരഥി അവനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.

ലബ്ധസംജ്ഞോ മുഹൂര്തേന കാര്ഷ്ണിഃ സാരഥിമബ്രവീത് । അഹോ അസാധ്വിദം സൂത യദ് രണാന്മേഽപസര്പണമ്

ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് പ്രദ്യുമ്നൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'സാരഥേ, നീ എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചത് എത്ര അനുചിതം!'

ന യദൂനാം കുലേ ജാതഃ ശ്രൂയതേ രണവിച്യുതഃ । വിനാ മത്ക്ലീബചിത്തേന സൂതേന പ്രാപ്തകില്ബിഷാത്

യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയതായി ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല—ക്ലൈബ്യവും പാപവും ഉള്ള സാരഥിയെ ഒഴികെ.

കിം നു വക്ഷ്യേഽഭിസങ്‌ഗമ്യ പിതരൌ രാമകേശവൌ । യുദ്ധാത് സമ്യഗപക്രാന്തഃ പൃഷ്ടസ്തത്രാത്മനഃ ക്ഷമമ്

യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയ ശേഷം, ഞാൻ എന്റെ പിതാക്കളായ രാമനും കേശവനും നേരിൽ കാണുമ്പോൾ എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നത്? അവിടെ ചോദിച്ചാൽ എനിക്ക് ഉത്തരം പറയാൻ എന്ത് ഉണ്ട്?

വ്യക്തം മേ കഥയിഷ്യന്തി ഹസന്ത്യോ ഭ്രാതൃജാമയഃ । ക്ലൈബ്യം കഥം കഥം വീര തവാന്യൈഃ കഥ്യതാം മൃധേ

നിശ്ചയം, എന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറയും: 'വീരാ, യുദ്ധത്തിൽ നിന്നുള്ള നിന്റെ ഭയഭ്രാന്ത് മറ്റുള്ളവർക്കെങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടു?'

സാരഥിരുവാച - ധര്മം വിജാനതാഽഽയുഷ്മന് കൃതമേതന്മയാ വിഭോ । സൂതഃ കൃച്ഛ്രഗതം രക്ഷേദ് രഥിനം സാരഥിം രഥീ

സാരഥി പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ധർമ്മം അറിയുന്നവനായി ഞാൻ ഇതു ചെയ്തു; സാരഥി കഷ്ടത്തിൽപ്പെട്ട രഥിയെയും, രഥിയ് സാരഥിയെയും സംരക്ഷിക്കണം.'

ഏതദ്‌ വിദിത്വാ തു ഭവാന് മയാപോവാഹിതോ രണാത് । ഉപസൃഷ്ടഃ പരേണേതി മൂര്ച്ഛിതോ ഗദയാ ഹതഃ

ഇതെല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടാണ്, പ്രഭോ, ഞാൻ നിന്നെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയത്; ശത്രുവിന്റെ ആക്രമണത്തിൽ നീ ഗദയാൽ അടി വാങ്ങി ബോധംകെട്ടിരുന്നു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ ശാല്വയുദ്ധേ ഷട്സപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പാരമഹംസ്യമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിൽ, പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം പാതിയിൽ, ശാൽവയുദ്ധം എന്ന എഴുപത്താറാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

ഭഗവതാ സൌഭസഹിതസ്യ ശാല്വസ്യ വിനാശഃ - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) സ തൂപസ്പൃശ്യ സലിലം ദംശിതോ ധൃതകാര്മുകഃ । നയ മാം ദ്യുമതഃ പാര്ശ്വം വീരസ്യേത്യാഹ സാരഥിമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ, കൈയിൽ വില്ലുമായി, ശുദ്ധീകരണത്തിനായി വെള്ളം തൊട്ടു, 'സാരഥേ, എന്നെ വീരനായ ദ്യുമാന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോവൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.

വിധമന്തം സ്വസൈന്യാനി ദ്യുമന്തം രുക്മിണീസുതഃ । പ്രതിഹത്യ പ്രത്യവിധ്യന് നാരാചൈരഷ്ടഭിഃ സ്മയന്

രുക്മിണിയുടെ മകൻ, ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ സൈന്യത്തെ ആക്രമിച്ച ദ്യുമാനെ എട്ട് ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വീഴ്ത്തി.

ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ വാഹാന് സൂതമേകേന ചാഹനത് । ദ്വാവാഭ്യം ധനുശ്ച കേതും ച ശരേണാന്യേന വൈ ശിരഃ

നാലു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നാലു കുതിരകളെയും, ഒന്നുകൊണ്ട് സാരഥിയെയും, രണ്ടുകൊണ്ട് വില്ലിനെയും പതാകയെയും, മറ്റൊന്നുകൊണ്ട് തലയും അടി ചെയ്തു.

ഗദസാത്യകിസാമ്ബാദ്യാ ജഘ്നുഃ സൌഭപതേര്ബലമ് । പേതുഃ സമുദ്രേ സൌഭേയാഃ സര്വേ സംഛിന്നകന്ധരാഃ

ഗദ, സാത്യകി, സാംബൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും സൌഭപതിയുടെ സൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചു; സൌഭസൈന്യത്തിലെ എല്ലാവരും കഴുത്ത് വെട്ടിയതോടെ കടലിൽ വീണു.

ഏവം യദൂനാം ശാല്വാനാം നിഘ്നതാമിതരേതരമ് । യുദ്ധം ത്രിണവരാത്രം തദ് അഭൂത് തുമുലമുല്ബണമ്

ഇങ്ങനെ യദുക്കളും ശാൽവരും പരസ്പരം സംഹരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ആ യുദ്ധം ഇരുപത്തേഴു ദിവസം രാത്രികളും ഭയങ്കരവും ഉന്മാദകരവുമായിരിന്നു.

ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം ഗതഃ കൃഷ്ണ ആഹൂതോ ധര്മസൂനുനാ । രാജസൂയേഽഥ നിവൃത്തേ ശിശുപാലേ ച സംസ്ഥിതേ

ധർമ്മപുത്രൻ ക്ഷണിച്ചപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് പോയി. രാജസൂയയാഗം കഴിഞ്ഞതും ശിശുപാലൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതും ശേഷം,