ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ശിശുപാലസഖഃ ശാല്വോ രുക്മിണ്യുദ്‌വാഹ ആഗതഃ । യദുഭിര്നിര്ജിതഃ സങ്ഖ്യേ ജരാസന്ധാദയസ്തഥാ

ശിശുപാലന്റെ സുഹൃത്ത് ശാൽവൻ, രുക്മിണിയുടെ കല്യാണത്തിന് വന്നിരുന്നു; യാദവന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ തോൽപ്പിച്ചു, ജരാസന്ധനും മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ തോറ്റു.

ശാല്വഃ പ്രതിജ്ഞാമകരോത് ശ്രൃണ്വതാം സര്വഭൂഭുജാമ് । അയാദവാം ക്ഷ്മാം കരിഷ്യേ പൌരുഷം മമ പശ്യത

ശാൽവൻ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു: 'ഞാൻ ഭൂമി യാദവന്മാരില്ലാതെ ആക്കും; എന്റെ വീര്യം നിങ്ങൾ കാണട്ടെ.'

ഇതി മൂഢഃ പ്രതിജ്ഞായ ദേവം പശുപതിം പ്രഭുമ് । ആരാധയാമാസ നൃപഃ പാംസുമുഷ്ടിം സകൃദ് ഗ്രസന്

അങ്ങനെ, അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി, രാജാവ് ഒരു വിഡ്ഢി വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. അവൻ സകലജീവികളുടെ നാഥനായ പശുപതിയെ ഒരു കയ്യിൽ മണ്ണ് വിഴുങ്ങി ആരാധിച്ചു.

സംവത്സരാന്തേ ഭഗവാന് ആശുതോഷ ഉമാപതിഃ । വരേണ ച്ഛന്ദയാമാസ ശാല്വം ശരണമാഗതമ്

ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഉമയുടെ ഭർത്താവായ ദയാനിധിയായ ഭഗവാൻ, അഭയം തേടിയ ശാൽവനു ഒരു വരം നൽകാൻ തയ്യാറായി.

ദേവാസുരമനുഷ്യാണാം ഗന്ധര്വോരഗരക്ഷസാമ് । അഭേദ്യം കാമഗം വവ്രേ സ യാനം വൃഷ്ണിഭീഷണമ്

ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ഗന്ധർവ്വന്മാർക്കും പാമ്പുകൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും തകർക്കാൻ കഴിയാത്ത, ഇഷ്ടംപോലെ എവിടെയും പോകുന്ന, വൃഷ്ണികൾക്ക് ഭയങ്കരമായ ഒരു വാഹനമാണ് ശാൽവൻ വരമായി ചോദിച്ചത്.

തഥേതി ഗിരിശാദിഷ്ടോ മയഃ പരപുരംജയഃ । പുരം നിര്മായ ശാല്വായ പ്രാദാത് സൌഭമയസ്മയമ്

‘അങ്ങനെ തന്നെ’ എന്ന് ഗിരിശൻ സമ്മതിച്ചു. അവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ച മയൻ, ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള സൗഭപുരി നിർമ്മിച്ച് ശാൽവനു നൽകി.

സ ലബ്ധ്വാ കാമഗം യാനം തമോധാമ ദുരാസദമ് । യയസ്ദ്‌വാരവതീം ശാല്വോ വൈരം വൃഷ്ണികൃതം സ്മരന്

അങ്ങനെ, ആ ഇഷ്ടംപോലെ പോകുന്ന, ഭയങ്കരവും അതിക്രമിക്കാനാവാത്തതുമായ വാഹനമെടുത്ത്, വൃഷ്ണികൾ സൃഷ്ടിച്ച വൈരമനുസ്മരിച്ച് ശാൽവൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

നിരുധ്യ സേനയാ ശാല്വോ മഹത്യാ ഭരതര്ഷഭ । പുരീം ബഭഞ്ജോപവനാന് ഉദ്യാനാനി ച സര്വശഃ

ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, വലിയൊരു സേനയുമായി ശാൽവൻ നഗരത്തെ വളഞ്ഞു, നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള ഉപനഗരങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും മുഴുവനായി നശിപ്പിച്ചു.

സഗോപുരാണി ദ്വാരാണി പ്രാസാദാട്ടാലതോലികാഃ । വിഹാരാന് സ വിമാനാഗ്ര്യാന് നിപേതുഃ ശസ്ത്രവൃഷ്ടയഃ

കോട്ടകവാടങ്ങൾ, ഗോപുരങ്ങൾ, മഹലുകൾ, അട്ടാളങ്ങൾ, വിനോദഭവനങ്ങൾ, ഉയർന്ന മന്ദിരങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ആയുധങ്ങളുടെ മഴയിൽ തകർന്ന് വീണു.

ശിലാ ദ്രുമാശ്ചാശനയഃ സര്പാ ആസാരശര്കരാഃ । പ്രചണ്ഡശ്ചക്രവാതോഽഭൂത് രജസാച്ഛാദിതാ ദിശഃ

കല്ലുകളും മരങ്ങളും ഇടിമിന്നലുകളും പാമ്പുകളും കല്ലുകൂട്ടങ്ങളുമൊക്കെ മഴപോലെ വീണു, അതികഠിനമായ ഒരു ചുഴലിക്കാറ്റ് പൊടിക്കാറ്റുമായി ദിശകളെ മറച്ചു.

ഇത്യര്ദ്യമാനാ സൌഭേന കൃഷ്ണസ്യ നഗരീ ഭൃശമ് । നാഭ്യപദ്യത ശം രാജന് ത്രിപുരേണ യഥാ മഹീ

ഇങ്ങനെ, ശൗഭവാഹനത്തിൽ കയറി കൃഷ്ണന്റെ നഗരം കടുത്ത ഉപദ്രവം അനുഭവിച്ചപ്പോൾ, രാജാവേ, ഭൂമി ത്രിപുരനാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പോലെ അവിടെ ഒരുപോലും ശാന്തിയുണ്ടായില്ല.

പ്രദ്യുമ്നോ ഭഗവാന് വീക്ഷ്യ ബാധ്യമാനാ നിജാഃ പ്രജാഃ । മ ഭൈഷ്ടേത്യഭ്യധാദ്‌ വീരോ രഥാരൂഢോ മഹായശാഃ

തന്റെ ജനങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ട മഹത്വമുള്ള വീരനായ പ്രദ്യുമ്നൻ, രഥത്തിൽ കയറി, ‘ഭയപ്പെടേണ്ട!’ എന്ന് അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

സാത്യകിശ്ചാരുദേഷ്ണശ്ച സാമ്ബോഽക്രൂരഃ സഹാനുജഃ । ഹാര്ദിക്യോ ഭാനുവിന്ദശ്ച ഗദശ്ച ശുകസാരണൌ

സാത്യകിയും ചാരുദേഷ്ണനും സാംബനും, അക്രൂരനും അവന്റെ സഹോദരനും, ഹാർദിക്യനും ഭാനുവിന്ദനും ഗദനും, ശുകനും സാരണനും—

അപരേ ച മഹേഷ്വാസാ രഥയൂഥപയൂഥപാഃ । നിര്യയുര്ദംശിതാ ഗുപ്താ രഥേഭാശ്വപദാതിഭിഃ

മറ്റു മഹാബാണധാരികളും രഥസേനാനായകരും, രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും പടയാളികളോടും കൂടി, ആയുധധാരികളായി പുറപ്പെട്ടു.

തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം ശാല്വാനാം യദുഭിഃ സഹ । യഥാസുരാണാം വിബുധൈഃ തുമുലം ലോമഹര്ഷണമ്

അപ്പോൾ ശാൽവരുടെ കൂടെയും യദുക്കളുടെ കൂടെയും ഇടയിൽ, ദേവാസുരസമരത്തെപ്പോലെ, ഭയാനകവും ഉന്മേഷജനകവുമായ ഒരു യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.

താശ്ച സൌഭപതേര്മായാ ദിവ്യാസ്ത്രൈ രുക്മിണീസുതഃ । ക്ഷണേന നാശയാമാസ നൈശം തമ ഇവോഷ്ണഗുഃ

രുക്മിണിയുടെ പുത്രൻ ദിവ്യായുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, ശൗഭനാഥന്റെ മായാജാലങ്ങൾ എല്ലാം ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് അകറ്റി, രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടുപോലെ സൂര്യൻ അകറ്റുന്നതുപോലെ അപ്രത്യക്ഷമാക്കി.

വിവ്യാധ പഞ്ചവിംശത്യാ സ്വര്ണപുങ്ഖൈരയോമുഖൈഃ । ശാല്വസ്യ ധ്വജിനീപാലം ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ

പൊൻപൊട്ടും ഇരുമ്പുതുമ്പും ഉള്ള ഇരുപത്തഞ്ച് അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, ശാൽവന്റെ സേനാനായകനെ പ്രദ്യുമ്നൻ കുത്തി പരിക്കേൽപ്പിച്ചു.

ശതേനാതാഡയച്ഛാല്വം ഏകൈകേനാസ്യ സൈനികാന് । ദശഭിര്ദശഭിര്നേതൄന് വാഹനാനി ത്രിഭിസ്ത്രിഭിഃ

നൂറ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ശാൽവനെ, ഓരോ അമ്പ് വീതം അവന്റെ സൈനികരെ, പത്ത് അമ്പ് വീതം അവരുടെ നേതാക്കളെ, മൂന്ന് അമ്പ് വീതം അവരുടെ വാഹനങ്ങളെ പ്രദ്യുമ്നൻ ആക്രമിച്ചു.

തദദ്‌ഭുതം മഹത് കര്മ പ്രദ്യുമ്നസ്യ മഹാത്മനഃ । ദൃഷ്ട്വാ തം പൂജയാമാസുഃ സര്വേ സ്വപരസൈനികാഃ

മഹാത്മാവായ പ്രദ്യുമ്നന്റെ അത്ഭുതകരമായ മഹത്തായ കൃത്യം കണ്ടപ്പോൾ, സഖാക്കളും ശത്രുക്കളും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ സൈനികരും അവനെ ആദരിച്ചു.

ബഹുരൂപൈകരൂപം തദ് ദൃശ്യതേ ന ച ദൃശ്യതേ । മായാമയം മയകൃതം ദുര്വിഭാവ്യം പരൈരഭൂത്

മയയുടെ മായാജാലം പല രൂപങ്ങളിലായി, ഒരേ രൂപമായും, ചിലപ്പോൾ കാണപ്പെടുകയും കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു; ശത്രുക്കൾക്ക് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.

ക്വചിദ്‌ഭൂമൌ ക്വചിദ്‌ വ്യോമ്നി ഗിരിമൂര്ധ്നി ജലേ ക്വചിത് । അലാതചക്രവദ്‌ ഭ്രാമ്യത് സൌഭം തദ് ദുരവസ്ഥിതമ്

അപ്പോഴൊക്കെ ആ സൌഭം നിലത്തും, ആകാശത്തും, പർവ്വതശിഖരങ്ങളിലും, വെള്ളത്തിനകത്തും, തീയുടെ ചക്രംപോലെ ഭയാനകമായി ചുറ്റി തിരിഞ്ഞു.

യത്ര യത്രോപലക്ഷ്യേത സസൌഭഃ സഹസൈനികഃ । ശാല്വഃ തതസ്തതോഽമുഞ്ചന് ശരാന് സാത്വതയൂഥപാഃ

ശാൽവനും സൌഭവും അവന്റെ സൈന്യവും എവിടെയൊക്കെ കാണപ്പെട്ടുവോ, അവിടെയൊക്കെ സാത്വതന്മാരുടെ നായകർ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു.

ശരൈരഗ്ന്യര്കസംസ്പര്ശൈഃ ആശീവിഷദുരാസദൈഃ । പീഡ്യമാനപുരാനീകഃ ശാല്വോഽമുഹ്യത് പരേരിതൈഃ

അഗ്നിയും സൂര്യനും പോലെ കത്തുന്ന, വിഷസർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ശാൽവന്റെ സൈന്യം കഷ്ടപ്പെടുകയും, അവ അസ്ത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭ്രമിച്ചു പോവുകയും ചെയ്തു.

ശാല്വാനീകപശസ്ത്രൌഘൈഃ വൃഷ്ണിവീരാ ഭൃശാര്ദിതാഃ । ന തത്യജൂ രണം സ്വം സ്വം ലോകദ്വയജിഗീഷവഃ

ശാൽവന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ ആയുധവർഷം മൂലം വൃഷ്ണിവീരന്മാർ വളരെ പീഡിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും, ഇരുവിശ്വം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ആരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയില്ല.

ശാല്വാമാത്യോ ദ്യുമാന് നാമ പ്രദ്യുമ്നം പ്രാക് പ്രപീഡിതഃ । ആസാദ്യ ഗദയാ മൌര്വ്യാ വ്യാഹത്യ വ്യനദദ് ബലീ

ശാൽവന്റെ മന്ത്രിയായ ദ്യുമാൻ, മുമ്പ് പ്രദ്യുമ്നനെ കീഴടക്കി, ഭാരംകൂടിയ ഗദയുമായി അടുത്ത് വന്ന് അവനെ അടിച്ചു, വലിയ ശബ്ദത്തിൽ അരിപ്പിച്ചു.

പ്രദ്യുമ്നം ഗദയാ ശീര്ണ വക്ഷഃസ്ഥലമരിംദമമ് । അപോവാഹ രണാത് സൂതോ ധര്മവിദ് ദാരുകാത്മജഃ

ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന പ്രദ്യുമ്നന്റെ നെഞ്ച് ഗദയാൽ തകർന്നപ്പോൾ, ധാർമികനായ ദാരുകന്റെ മകൻ ആയ സാരഥി അവനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.

ലബ്ധസംജ്ഞോ മുഹൂര്തേന കാര്ഷ്ണിഃ സാരഥിമബ്രവീത് । അഹോ അസാധ്വിദം സൂത യദ് രണാന്മേഽപസര്പണമ്

ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് പ്രദ്യുമ്നൻ ബോധം വീണ്ടെടുത്തു സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'സാരഥേ, നീ എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ചത് എത്ര അനുചിതം!'

ന യദൂനാം കുലേ ജാതഃ ശ്രൂയതേ രണവിച്യുതഃ । വിനാ മത്ക്ലീബചിത്തേന സൂതേന പ്രാപ്തകില്ബിഷാത്

യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയതായി ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല—ക്ലൈബ്യവും പാപവും ഉള്ള സാരഥിയെ ഒഴികെ.

കിം നു വക്ഷ്യേഽഭിസങ്‌ഗമ്യ പിതരൌ രാമകേശവൌ । യുദ്ധാത് സമ്യഗപക്രാന്തഃ പൃഷ്ടസ്തത്രാത്മനഃ ക്ഷമമ്

യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയ ശേഷം, ഞാൻ എന്റെ പിതാക്കളായ രാമനും കേശവനും നേരിൽ കാണുമ്പോൾ എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നത്? അവിടെ ചോദിച്ചാൽ എനിക്ക് ഉത്തരം പറയാൻ എന്ത് ഉണ്ട്?