ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദേവര്ഷിപിതൃഭൂതാനി ലോകപാലാഃ സഹാനുഗാഃ । പൂജിതാസ്തം അനുജ്ഞാപ്യ സ്വധാമാനി യയുര്നൃപ

ദേവന്മാർ, മഹർഷികൾ, പിതൃവർഗ്ഗം, ഭൂതങ്ങൾ, ലോകപാലകർ, അവരുടെ അനുചിതരോടൊപ്പം ആദരിക്കപ്പെട്ട്, അനുമതി നൽകി തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.

ഹരിദാസസ്യ രാജര്ഷേ രാജസൂയമഹോദയമ് । നൈവാതൃപ്യന് പ്രശംസന്തഃ പിബന് മര്ത്യോഽമൃതം യഥാ

ഹരിദാസന്റെ മഹാരാജസൂയയാഗത്തെ രാജർഷിമാർ വീണ്ടും വീണ്ടും പുകഴ്ത്തി; മരണം ഉള്ളവൻ അമൃതം കുടിക്കുമ്പോലെ അവർക്ക് അതിൽ തൃപ്തിയുണ്ടായില്ല.

തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ സുഹൃത് സംബംന്ധി ബാന്ധവാന് । പ്രേമ്ണാ നിവാരയാമാസ കൃഷ്ണം ച ത്യാഗകാതരഃ

അതിനുശേഷം, രാജാവ് യുദിഷ്ഠിരൻ സ്നേഹപൂർവ്വം തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും വിടപറഞ്ഞു; കൃഷ്ണനോടോ, വിടപറയാൻ മനസ്സില്ലാതെ, ദു:ഖത്തോടെ.

ഭഗവാനപി തത്രാങ്‌ഗ ന്യവാത്സീത് തത്പ്രിയംകരഃ । പ്രസ്ഥാപ്യ യദുവീരാംശ്ച സാമ്ബാദീംശ്ച കുശസ്ഥലീമ്

പ്രിയജനങ്ങൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ അവിടെ കുറേ നാൾ താമസിച്ചു; സാംബനും മറ്റു യാദവ വീരന്മാരും കുശസ്ഥലിയിൽ പോകാൻ അയച്ചു.

ഇത്ഥം രാജാ ധര്മസുതോ മനോരഥമഹാര്ണവമ് । സുദുസ്തരം സമുത്തീര്യ കൃഷ്ണേനാസീദ് ഗതജ്വരഃ

ഇങ്ങനെ, ധർമ്മപുത്രനായ രാജാവ്, കൃഷ്ണന്റെ സഹായത്തോടെ, crossing his own vast ocean of desires, അതി ദുർജയമായ ആ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ അതിജയിച്ച്, എല്ലാ ദു:ഖവും വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു.

ഏകദാന്തഃപുരേ തസ്യ വീക്ഷ്യ ദുര്യോധനഃ ശ്രിയമ് । അതപ്യദ് രാജസൂയസ്യ മഹിത്വം ചാച്യുതാത്മനഃ

ഒരു ദിവസം, രാജാവിന്റെ അങ്ങനെയുള്ള ഭവനത്തിൽ, ദുര്യോധനൻ ആ മഹത്തായ ഐശ്വര്യവും രാജസൂയയാഗത്തിന്റെ മഹിമയും അച്യുതന്റെ മഹത്വവും കണ്ടു; അതു കണ്ടു അവൻ മനസ്സിൽ വേദനിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) യസ്മിന് നരേന്ദ്രദിതിജേന്ദ്ര സുരേന്ദ്രലക്ഷ്മീഃ നാനാ വിഭാന്തി കില വിശ്വസൃജോപകൢപ്താഃ । താഭിഃ പതീന്ദ്രുപദരാജസുതോപതസ്ഥേ യസ്യാം വിഷക്തഹൃദയഃ കുരുരാഡതപ്യത്

അവിടെ, രാജാക്കന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും സമ്പത്ത് സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ ക്രമത്തിൽ അണിയറയിൽ തെളിഞ്ഞു; ആ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കിടയിൽ, ദ്രുപദന്റെ മകളോടൊപ്പം ഭർത്താവായവൻ നിന്നു; അതു കണ്ടു, കുരുരാജാവിന്റെ ഹൃദയം ആ ആസ്വാദനത്തിൽ കുടുങ്ങി വേദനിച്ചു.

യസ്മിന് തദാ മധുപതേര്മഹിഷീസഹസ്രം ശ്രോണീഭരേണ ശനകൈഃ ക്വണദങ്‌ഘ്രിശോഭമ് । മധ്യേ സുചാരു കുചകുങ്കുമശോണഹാരം ശ്രീമന്മുഖം പ്രചലകുണ്ഡലകുന്തലാഢ്യമ്

അവിടെ, അന്നത്തെ സമയത്ത്, മധുപതിയുടെ ആയിരം ഭാര്യമാർ, ഭാരമുള്ള കമറുകളോടും മൃദുലമായി മണിയണികൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടും, ചുവപ്പു മാലകളും മനോഹരമായ കുന്ദലങ്ങളും ഒഴുകുന്ന കേശങ്ങളും അണിഞ്ഞ, പ്രകാശമുള്ള മുഖം ചുറ്റി നിന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) സഭായാം മയകൢപ്തായാം ക്വാപി ധര്മസുതോഽധിരാട് । വൃതോഽനുഗൈര്ബന്ധുഭിശ്ച കൃഷ്ണേനാപി സ്വചക്ഷുഷാ

മയൻ നിർമിച്ചിരുന്ന സഭയിൽ, ധർമ്മപുത്രനായ ചക്രവർത്തി, അനുയായികളും ബന്ധുക്കളും കൃഷ്ണനും ചുറ്റി ഇരുന്നു; കൃഷ്ണൻ സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് അവരെ നോക്കി.

ആസീനഃ കാഞ്ചനേ സാക്ഷാത് ആസനേ മഘവാനിവ । പാരമേഷ്ഠ്യശ്രീയാ ജുഷ്ടഃ സ്തൂയമാനശ്ച വന്ദിഭിഃ

പൊന്നിന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ, മേഘവാൻപോലെ നേരിട്ട് ഇരുന്ന്, പരമ ഐശ്വര്യത്തോടെ, വന്ദികൾ പുകഴ്ത്തി.

തത്ര ദുര്യോധനോ മാനീ പരീതോ ഭ്രാതൃഭിര്നൃപ । കിരീടമാലീ ന്യവിശദ് അസിഹസ്തഃ ക്ഷിപന് രുഷാ

അവിടെ, ദുർയോധനൻ, അഭിമാനത്തോടെ സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കിരീടവും മാലയും അണിഞ്ഞ്, കൈയിൽ വാൾ പിടിച്ച്, കോപത്തോടെ അതിനെ നിലത്ത് ഇടിച്ചു.

സ്ഥലേഽഭ്യഗൃഹ്ണാദ് വസ്ത്രാന്തം ജലം മത്വാ സ്ഥലേഽപതത് । ജലേ ച സ്ഥലവദ് ഭ്രാന്ത്യാ മയമായാവിമോഹിതഃ

നിലത്ത്, വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റം വെള്ളം എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ചു പിടിച്ചു; എന്നാൽ അതു വരണ്ടതായിരുന്നു. വെള്ളത്തിൽ, നിലം എന്ന് കരുതി കാൽവച്ചു; മയയുടെ മായയിൽ അവൻ കുഴഞ്ഞു.

ജഹാസ ഭീമസ്തം ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രിയോ നൃപതയോഽപരേ । നിവാര്യമാണാ അപ്യങ്‌ഗ രാജ്ഞാ കൃഷ്ണാനുമോദിതാഃ

അത് കണ്ട ഭീമനും സ്ത്രീകളും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും ചിരിച്ചു; രാജാവ് അവരെ വിലക്കി എങ്കിലും, കൃഷ്ണൻ ആ ചിരി അംഗീകരിച്ചു.

( മിശ്ര ) സ വ്രീഡിതോഽവാഗ്വദനോ രുഷാ ജ്വലന് നിഷ്ക്രമ്യ തൂഷ്ണീം പ്രയയൌ ഗജാഹ്വയമ് । ഹാഹേതി ശബ്ദഃ സുമഹാനഭൂത് സതാം അജാതശത്രുര്വിമനാ ഇവാഭവത് । ബഭൂവ തൂഷ്ണീം ഭഗവാന്ഭുവോ ഭരം സമുജ്ജിഹീര്ഷുര്ഭ്രമതി സ്മ യദ് ദൃശാ

അവമാനിതനായി, മുഖം താഴ്ത്തി, കോപത്തിൽ കത്തിയവൻ, മിണ്ടാതിരിച്ചു ഗജാഹ്വയത്തിലേക്ക് പോയി. 'അയ്യോ' എന്ന വലിയ ശബ്ദം സത്പുരുഷന്മാരിൽ ഉയർന്നു; അജാതശത്രുവിന് മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഉണ്ടായി. ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭഗവാൻ മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു, കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് എല്ലാം നിരീക്ഷിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഏതത്തേഽഭിഹിതം രാജന് യത്പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । സുയോധനസ്യ ദൌരാത്മ്യം രാജസൂയേ മഹാക്രതൌ

രാജാവേ, നീ ചോദിച്ചതനുസരിച്ച്, മഹാരാജസൂയയാഗത്തിൽ സുവ്യോധനന്റെ ദുഷ്ടതയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ ദുര്യോധനമാനഭംഗോ നാമ പഞ്ചസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ, ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിൽ, പരമഹംസ്യ സംഹിതയുടെ ദശമസ്കന്ധത്തിലെ രണ്ടാംപകുതിയിൽ, 'ദുര്യോധനന്റെ അഭിമാനഭംഗം' എന്ന പേരിലുള്ള എഴുപത്തഞ്ചാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു.

ശാല്വസ്യ യദുഭിഃ സഹ യുദ്ധമ് - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) അഥാന്യദപി കൃഷ്ണസ്യ ശ്രൃണു കര്മാദ്‌ഭുതം നൃപ । ക്രീഡാനരശരീരസ്യ യഥാ സൌഭപതിര്ഹതഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇനി കൃഷ്ണന്റെ മറ്റൊരു അത്ഭുതകരമായ കൃത്യം ഞാൻ പറയുന്നു; ക്രീഡാപരനായ, ശരീരമില്ലാത്തവൻ സൌഭപതിയെ എങ്ങനെ സംഹരിച്ചു എന്ന് കേൾക്കൂ.

ശിശുപാലസഖഃ ശാല്വോ രുക്മിണ്യുദ്‌വാഹ ആഗതഃ । യദുഭിര്നിര്ജിതഃ സങ്ഖ്യേ ജരാസന്ധാദയസ്തഥാ

ശിശുപാലന്റെ സുഹൃത്ത് ശാൽവൻ, രുക്മിണിയുടെ കല്യാണത്തിന് വന്നിരുന്നു; യാദവന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ തോൽപ്പിച്ചു, ജരാസന്ധനും മറ്റുള്ളവരും അങ്ങനെ തന്നെ തോറ്റു.

ശാല്വഃ പ്രതിജ്ഞാമകരോത് ശ്രൃണ്വതാം സര്വഭൂഭുജാമ് । അയാദവാം ക്ഷ്മാം കരിഷ്യേ പൌരുഷം മമ പശ്യത

ശാൽവൻ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു: 'ഞാൻ ഭൂമി യാദവന്മാരില്ലാതെ ആക്കും; എന്റെ വീര്യം നിങ്ങൾ കാണട്ടെ.'

ഇതി മൂഢഃ പ്രതിജ്ഞായ ദേവം പശുപതിം പ്രഭുമ് । ആരാധയാമാസ നൃപഃ പാംസുമുഷ്ടിം സകൃദ് ഗ്രസന്

അങ്ങനെ, അജ്ഞാനത്തിൽ മുങ്ങി, രാജാവ് ഒരു വിഡ്ഢി വാഗ്ദാനം ചെയ്തു. അവൻ സകലജീവികളുടെ നാഥനായ പശുപതിയെ ഒരു കയ്യിൽ മണ്ണ് വിഴുങ്ങി ആരാധിച്ചു.

സംവത്സരാന്തേ ഭഗവാന് ആശുതോഷ ഉമാപതിഃ । വരേണ ച്ഛന്ദയാമാസ ശാല്വം ശരണമാഗതമ്

ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഉമയുടെ ഭർത്താവായ ദയാനിധിയായ ഭഗവാൻ, അഭയം തേടിയ ശാൽവനു ഒരു വരം നൽകാൻ തയ്യാറായി.

ദേവാസുരമനുഷ്യാണാം ഗന്ധര്വോരഗരക്ഷസാമ് । അഭേദ്യം കാമഗം വവ്രേ സ യാനം വൃഷ്ണിഭീഷണമ്

ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ഗന്ധർവ്വന്മാർക്കും പാമ്പുകൾക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും തകർക്കാൻ കഴിയാത്ത, ഇഷ്ടംപോലെ എവിടെയും പോകുന്ന, വൃഷ്ണികൾക്ക് ഭയങ്കരമായ ഒരു വാഹനമാണ് ശാൽവൻ വരമായി ചോദിച്ചത്.

തഥേതി ഗിരിശാദിഷ്ടോ മയഃ പരപുരംജയഃ । പുരം നിര്മായ ശാല്വായ പ്രാദാത് സൌഭമയസ്മയമ്

‘അങ്ങനെ തന്നെ’ എന്ന് ഗിരിശൻ സമ്മതിച്ചു. അവന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ച മയൻ, ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള സൗഭപുരി നിർമ്മിച്ച് ശാൽവനു നൽകി.

സ ലബ്ധ്വാ കാമഗം യാനം തമോധാമ ദുരാസദമ് । യയസ്ദ്‌വാരവതീം ശാല്വോ വൈരം വൃഷ്ണികൃതം സ്മരന്

അങ്ങനെ, ആ ഇഷ്ടംപോലെ പോകുന്ന, ഭയങ്കരവും അതിക്രമിക്കാനാവാത്തതുമായ വാഹനമെടുത്ത്, വൃഷ്ണികൾ സൃഷ്ടിച്ച വൈരമനുസ്മരിച്ച് ശാൽവൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

നിരുധ്യ സേനയാ ശാല്വോ മഹത്യാ ഭരതര്ഷഭ । പുരീം ബഭഞ്ജോപവനാന് ഉദ്യാനാനി ച സര്വശഃ

ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, വലിയൊരു സേനയുമായി ശാൽവൻ നഗരത്തെ വളഞ്ഞു, നഗരത്തിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള ഉപനഗരങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും മുഴുവനായി നശിപ്പിച്ചു.

സഗോപുരാണി ദ്വാരാണി പ്രാസാദാട്ടാലതോലികാഃ । വിഹാരാന് സ വിമാനാഗ്ര്യാന് നിപേതുഃ ശസ്ത്രവൃഷ്ടയഃ

കോട്ടകവാടങ്ങൾ, ഗോപുരങ്ങൾ, മഹലുകൾ, അട്ടാളങ്ങൾ, വിനോദഭവനങ്ങൾ, ഉയർന്ന മന്ദിരങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ആയുധങ്ങളുടെ മഴയിൽ തകർന്ന് വീണു.

ശിലാ ദ്രുമാശ്ചാശനയഃ സര്പാ ആസാരശര്കരാഃ । പ്രചണ്ഡശ്ചക്രവാതോഽഭൂത് രജസാച്ഛാദിതാ ദിശഃ

കല്ലുകളും മരങ്ങളും ഇടിമിന്നലുകളും പാമ്പുകളും കല്ലുകൂട്ടങ്ങളുമൊക്കെ മഴപോലെ വീണു, അതികഠിനമായ ഒരു ചുഴലിക്കാറ്റ് പൊടിക്കാറ്റുമായി ദിശകളെ മറച്ചു.

ഇത്യര്ദ്യമാനാ സൌഭേന കൃഷ്ണസ്യ നഗരീ ഭൃശമ് । നാഭ്യപദ്യത ശം രാജന് ത്രിപുരേണ യഥാ മഹീ

ഇങ്ങനെ, ശൗഭവാഹനത്തിൽ കയറി കൃഷ്ണന്റെ നഗരം കടുത്ത ഉപദ്രവം അനുഭവിച്ചപ്പോൾ, രാജാവേ, ഭൂമി ത്രിപുരനാൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ പോലെ അവിടെ ഒരുപോലും ശാന്തിയുണ്ടായില്ല.

പ്രദ്യുമ്നോ ഭഗവാന് വീക്ഷ്യ ബാധ്യമാനാ നിജാഃ പ്രജാഃ । മ ഭൈഷ്ടേത്യഭ്യധാദ്‌ വീരോ രഥാരൂഢോ മഹായശാഃ

തന്റെ ജനങ്ങൾ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ട മഹത്വമുള്ള വീരനായ പ്രദ്യുമ്നൻ, രഥത്തിൽ കയറി, ‘ഭയപ്പെടേണ്ട!’ എന്ന് അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.