ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യദുസൃഞ്ജയകാമ്ബോജ കുരുകേകയകോശലാഃ । കമ്പയന്തോ ഭുവം സൈന്യൈഃ യജനപുരഃസരാഃ

യദുക്കൾ, ശ്രഞ്ജയന്മാർ, കാംബോജന്മാർ, കുറുക്കൾ, കേകയന്മാർ, കോശലന്മാർ എന്നിങ്ങനെയുള്ളവർ, സൈന്യങ്ങളെ മുന്നോട്ട് നയിച്ച്, ഭൂമിയെ നടുക്കിച്ചു യാഗസ്ഥലത്തേക്ക് നീങ്ങി.

സദസ്യര്ത്വിഗ്ദ്‌വിജശ്രേഷ്ഠാ ബ്രഹ്മഘോഷേണ ഭൂയസാ । ദേവര്ഷിപിതൃഗന്ധര്വാഃ തുഷ്ടുവുഃ പുഷ്പവര്ഷിണഃ

സദസ്യന്മാർ, രുത്വിജന്മാർ, ശ്രേഷ്ഠമായ ദ്വിജന്മാർ വേദഘോഷം മുഴക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാർ, മഹർഷികൾ, പിതൃവർഗ്ഗം, ഗന്ധർവന്മാർ എന്നിവർ പുഷ്പവർഷം ചൊരിയിച്ച് അവരെ സ്തുതിച്ചു.

സ്വലംകൃതാ നരാ നാര്യോ ഗന്ധസ്രഗ് ഭൂഷണാമ്ബരൈഃ । വിലിംപന്ത്യോ അഭിസിംച വിജഹ്രുര്വിവിധൈ രസൈഃ

അലങ്കാരവും സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകളും ധരിച്ച പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും, പരസ്പരം രസകരമായി വെള്ളം തളിച്ച്, പലവിധ ആനന്ദങ്ങളിൽ മുഴുകി കളിച്ചു.

തൈലഗോരസഗന്ധോദ ഹരിദ്രാസാന്ദ്രകുംകുമൈഃ । പുമ്ഭിര്ലിപ്താഃ പ്രലിംപന്ത്യോ വിജഹ്രുര്വാരയോഷിതഃ

തൈലം, പശുവിന്റെ നെയ്യ്, സുഗന്ധപ്പൊടി, മഞ്ഞൾ,濃കുങ്കുമം എന്നിവയാൽ പുരുഷന്മാർ പുരട്ടപ്പെട്ട്, സ്ത്രീകൾ അവരോടൊപ്പം രസകരമായി കളിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) ഗുപ്താ നൃഭിര്നിരഗമന്നുപലബ്ധുമേതദ് ദേവ്യോ യഥാ ദിവി വിമാനവരൈര്നൃദേവ്യഃ । താ മാതുലേയസഖിഭിഃ പരിഷിച്യമാനാഃ സവ്രീഡഹാസവികസദ് വദനാ വിരേജുഃ

പുരുഷന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ, രാജ്ഞിമാർ ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ പുറത്തേക്ക് പോയി; ആകാശത്തിലെ ദേവീകൾ പോലെ, അമ്മാവന്മാരും സുഹൃത്തുക്കളും അവരെ വെള്ളം തളിക്കുമ്പോൾ, ലജ്ജാഭരിതമായ പുഞ്ചിരിയോടെ അവരുടെ മുഖം പ്രകാശിച്ചു.

താ ദേവരാനുത സഖീന് സിന്സിഷിചുര്ദൃതീഭിഃ ക്ലിന്നാമ്ബരാ വിവൃതഗാത്രകുചോരുമധ്യാഃ । ഔത്സുക്യമുക്ത കവരാ ച്ച്യവമാനമാല്യാഃ ക്ഷോഭം ദധുര്മലധിയാം രുചിരൈര്വിഹാരൈഃ

അവ രാജ്ഞിമാർ സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം ദേവന്മാരെ ഉത്സാഹത്തോടെ വെള്ളം തളിച്ചു; വസ്ത്രങ്ങൾ നനഞ്ഞു, ശരീരവും കുചവും പുറത്തായി, മാലകൾ ഇടിഞ്ഞു വീണു, അവരുടെ മനോഹരമായ കളികൾ ദുഷ്ടചിന്തകളുള്ളവരുടെ മനസ്സിൽ ആകർഷണം ഉണർത്തി.

( അനുഷ്ടുപ് ) സ സമ്രാഡ് രഥമാരുഢഃ സദശ്വം രുക്മമാലിനമ് । വ്യരോചത സ്വപത്‍നീഭിഃ ക്രിയാഭിഃ ക്രതുരാഡിവ

അവൻ, ഉത്തമ കുതിരകളാൽ ഇഴകുന്ന പൊന്നാലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ കയറി, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം യാഗാധിപതി യാഗത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ പ്രകാശിച്ചു.

പത്‍നീസംയാജാവഭൃഥ്യൈഃ ചരിത്വാ തേ തമൃത്വിജഃ । ആചാന്തം സ്നാപയാം ചക്രുഃ ഗംഗായാം സഹ കൃഷ്ണയാ

ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ആവഭൃഥം നടത്തി, രുത്വിജന്മാർ ശുദ്ധരായി, അവനെയും കൃഷ്ണനെയും കൂടി ഗംഗയിൽ കുളിപ്പിച്ചു.

ദേവദുന്ദുഭയോ നേദുഃ നരദുംദുഭിഭിഃ സമമ് । മുമുചുഃ പുഷ്പവര്ഷാണി ദേവര്ഷിപിതൃമാനവാഃ

ദേവദുന്ദുഭികളും മനുഷ്യരുടെ ദുന്ദുഭികളും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി; ദേവന്മാർ, മഹർഷികൾ, പിതാക്കന്മാർ, മനുഷ്യർ എന്നിവർ പുഷ്പവർഷം ചൊരിയിച്ചു.

സസ്നുസ്തത്ര തതഃ സര്വേ വര്ണാശ്രമയുതാ നരാഃ । മഹാപാതക്യപി യതഃ സദ്യോ മുച്യേത കില്ബിഷാത്

അവിടെ എല്ലാ വർണ്ണാശ്രമങ്ങളിലെയും പുരുഷന്മാർ കുളിച്ചു; വലിയ പാപം ചെയ്തവർക്കും ഉടൻ പാപം വിട്ടുമാറും.

അഥ രാജാഹതേ ക്ഷൌമേ പരിധായ സ്വലങ്കൃതഃ । ഋത്വിക് സദസ്യ വിപ്രാദീന് ആനര്ചാഭരണാമ്ബരൈഃ

പിന്നീട് രാജാവ് നന്നായി അലങ്കരിച്ച ക്ഷൗമവസ്ത്രം ധരിച്ച്, രുത്വിജന്മാരെയും സദസ്യന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആഭരണങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും നൽകി ആദരിച്ചു.

ബന്ധൂഞ്ജ്ഞാതീന് നൃപാന് മിത്ര സുഹൃദോഽന്യാംശ്ച സര്വശഃ । അഭീക്ഷ്ണം പൂജയാമാസ നാരായണപരോ നൃപഃ

നാരായണഭക്തനായ രാജാവ്, ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും രാജാക്കന്മാരെയും പരിചിതരെയും മറ്റുള്ളവരെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) സര്വേ ജനാഃ സുരരുചോ മണികുണ്ഡലസ്രഗ് ഉഷ്ണീഷകഞ്ചുക ദുകൂലമഹാര്ഘ്യഹാരാഃ । നാര്യശ്ച കുണ്ഡലയുഗാലകവൃന്ദജുഷ്ട വക്ത്രശ്രിയഃ കനകമേഖലയാ വിരേജുഃ

എല്ലാവരും ദിവ്യപ്രഭയോടെ, മണിക്കുണ്ഡലങ്ങൾ, പുഷ്പമാലകൾ, തലയണ, അങ്കി, നനവസ്ത്രം, വിലയേറിയ ഹാരങ്ങൾ ധരിച്ച്, സ്ത്രീകൾ ഇരട്ട കുണ്ഡലങ്ങളും വളകളുമണിഞ്ഞ മുഖസൗന്ദര്യത്തോടെ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അരമണിയാൽ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.

( അനുഷ്ടുപ് ) അഥ ഋത്വിജോ മഹാശീലാഃ സദസ്യാ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । ബ്രഹ്മക്ഷത്രിയവിട്ശുദ്രാ രാജാനോ യേ സമാഗതാഃ

പിന്നീട് മഹാശീലമുള്ള രുത്വിജന്മാരും സദസ്യന്മാരും ബ്രഹ്മവാദികളും, ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ, ശൂദ്ര വർഗ്ഗങ്ങളിലെ രാജാക്കന്മാരും അവിടെ ഒന്നിച്ചു.

ദേവര്ഷിപിതൃഭൂതാനി ലോകപാലാഃ സഹാനുഗാഃ । പൂജിതാസ്തം അനുജ്ഞാപ്യ സ്വധാമാനി യയുര്നൃപ

ദേവന്മാർ, മഹർഷികൾ, പിതൃവർഗ്ഗം, ഭൂതങ്ങൾ, ലോകപാലകർ, അവരുടെ അനുചിതരോടൊപ്പം ആദരിക്കപ്പെട്ട്, അനുമതി നൽകി തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.

ഹരിദാസസ്യ രാജര്ഷേ രാജസൂയമഹോദയമ് । നൈവാതൃപ്യന് പ്രശംസന്തഃ പിബന് മര്ത്യോഽമൃതം യഥാ

ഹരിദാസന്റെ മഹാരാജസൂയയാഗത്തെ രാജർഷിമാർ വീണ്ടും വീണ്ടും പുകഴ്ത്തി; മരണം ഉള്ളവൻ അമൃതം കുടിക്കുമ്പോലെ അവർക്ക് അതിൽ തൃപ്തിയുണ്ടായില്ല.

തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ സുഹൃത് സംബംന്ധി ബാന്ധവാന് । പ്രേമ്ണാ നിവാരയാമാസ കൃഷ്ണം ച ത്യാഗകാതരഃ

അതിനുശേഷം, രാജാവ് യുദിഷ്ഠിരൻ സ്നേഹപൂർവ്വം തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും വിടപറഞ്ഞു; കൃഷ്ണനോടോ, വിടപറയാൻ മനസ്സില്ലാതെ, ദു:ഖത്തോടെ.

ഭഗവാനപി തത്രാങ്‌ഗ ന്യവാത്സീത് തത്പ്രിയംകരഃ । പ്രസ്ഥാപ്യ യദുവീരാംശ്ച സാമ്ബാദീംശ്ച കുശസ്ഥലീമ്

പ്രിയജനങ്ങൾക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്ന ഭഗവാൻ അവിടെ കുറേ നാൾ താമസിച്ചു; സാംബനും മറ്റു യാദവ വീരന്മാരും കുശസ്ഥലിയിൽ പോകാൻ അയച്ചു.

ഇത്ഥം രാജാ ധര്മസുതോ മനോരഥമഹാര്ണവമ് । സുദുസ്തരം സമുത്തീര്യ കൃഷ്ണേനാസീദ് ഗതജ്വരഃ

ഇങ്ങനെ, ധർമ്മപുത്രനായ രാജാവ്, കൃഷ്ണന്റെ സഹായത്തോടെ, crossing his own vast ocean of desires, അതി ദുർജയമായ ആ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ അതിജയിച്ച്, എല്ലാ ദു:ഖവും വിട്ട് സന്തോഷത്തോടെ ആയിരുന്നു.

ഏകദാന്തഃപുരേ തസ്യ വീക്ഷ്യ ദുര്യോധനഃ ശ്രിയമ് । അതപ്യദ് രാജസൂയസ്യ മഹിത്വം ചാച്യുതാത്മനഃ

ഒരു ദിവസം, രാജാവിന്റെ അങ്ങനെയുള്ള ഭവനത്തിൽ, ദുര്യോധനൻ ആ മഹത്തായ ഐശ്വര്യവും രാജസൂയയാഗത്തിന്റെ മഹിമയും അച്യുതന്റെ മഹത്വവും കണ്ടു; അതു കണ്ടു അവൻ മനസ്സിൽ വേദനിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) യസ്മിന് നരേന്ദ്രദിതിജേന്ദ്ര സുരേന്ദ്രലക്ഷ്മീഃ നാനാ വിഭാന്തി കില വിശ്വസൃജോപകൢപ്താഃ । താഭിഃ പതീന്ദ്രുപദരാജസുതോപതസ്ഥേ യസ്യാം വിഷക്തഹൃദയഃ കുരുരാഡതപ്യത്

അവിടെ, രാജാക്കന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും സമ്പത്ത് സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ ക്രമത്തിൽ അണിയറയിൽ തെളിഞ്ഞു; ആ ഐശ്വര്യങ്ങൾക്കിടയിൽ, ദ്രുപദന്റെ മകളോടൊപ്പം ഭർത്താവായവൻ നിന്നു; അതു കണ്ടു, കുരുരാജാവിന്റെ ഹൃദയം ആ ആസ്വാദനത്തിൽ കുടുങ്ങി വേദനിച്ചു.

യസ്മിന് തദാ മധുപതേര്മഹിഷീസഹസ്രം ശ്രോണീഭരേണ ശനകൈഃ ക്വണദങ്‌ഘ്രിശോഭമ് । മധ്യേ സുചാരു കുചകുങ്കുമശോണഹാരം ശ്രീമന്മുഖം പ്രചലകുണ്ഡലകുന്തലാഢ്യമ്

അവിടെ, അന്നത്തെ സമയത്ത്, മധുപതിയുടെ ആയിരം ഭാര്യമാർ, ഭാരമുള്ള കമറുകളോടും മൃദുലമായി മണിയണികൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടും, ചുവപ്പു മാലകളും മനോഹരമായ കുന്ദലങ്ങളും ഒഴുകുന്ന കേശങ്ങളും അണിഞ്ഞ, പ്രകാശമുള്ള മുഖം ചുറ്റി നിന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) സഭായാം മയകൢപ്തായാം ക്വാപി ധര്മസുതോഽധിരാട് । വൃതോഽനുഗൈര്ബന്ധുഭിശ്ച കൃഷ്ണേനാപി സ്വചക്ഷുഷാ

മയൻ നിർമിച്ചിരുന്ന സഭയിൽ, ധർമ്മപുത്രനായ ചക്രവർത്തി, അനുയായികളും ബന്ധുക്കളും കൃഷ്ണനും ചുറ്റി ഇരുന്നു; കൃഷ്ണൻ സ്വന്തം കണ്ണുകൊണ്ട് അവരെ നോക്കി.

ആസീനഃ കാഞ്ചനേ സാക്ഷാത് ആസനേ മഘവാനിവ । പാരമേഷ്ഠ്യശ്രീയാ ജുഷ്ടഃ സ്തൂയമാനശ്ച വന്ദിഭിഃ

പൊന്നിന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ, മേഘവാൻപോലെ നേരിട്ട് ഇരുന്ന്, പരമ ഐശ്വര്യത്തോടെ, വന്ദികൾ പുകഴ്ത്തി.

തത്ര ദുര്യോധനോ മാനീ പരീതോ ഭ്രാതൃഭിര്നൃപ । കിരീടമാലീ ന്യവിശദ് അസിഹസ്തഃ ക്ഷിപന് രുഷാ

അവിടെ, ദുർയോധനൻ, അഭിമാനത്തോടെ സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കിരീടവും മാലയും അണിഞ്ഞ്, കൈയിൽ വാൾ പിടിച്ച്, കോപത്തോടെ അതിനെ നിലത്ത് ഇടിച്ചു.

സ്ഥലേഽഭ്യഗൃഹ്ണാദ് വസ്ത്രാന്തം ജലം മത്വാ സ്ഥലേഽപതത് । ജലേ ച സ്ഥലവദ് ഭ്രാന്ത്യാ മയമായാവിമോഹിതഃ

നിലത്ത്, വസ്ത്രത്തിന്റെ അറ്റം വെള്ളം എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ചു പിടിച്ചു; എന്നാൽ അതു വരണ്ടതായിരുന്നു. വെള്ളത്തിൽ, നിലം എന്ന് കരുതി കാൽവച്ചു; മയയുടെ മായയിൽ അവൻ കുഴഞ്ഞു.

ജഹാസ ഭീമസ്തം ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രിയോ നൃപതയോഽപരേ । നിവാര്യമാണാ അപ്യങ്‌ഗ രാജ്ഞാ കൃഷ്ണാനുമോദിതാഃ

അത് കണ്ട ഭീമനും സ്ത്രീകളും മറ്റു രാജാക്കന്മാരും ചിരിച്ചു; രാജാവ് അവരെ വിലക്കി എങ്കിലും, കൃഷ്ണൻ ആ ചിരി അംഗീകരിച്ചു.

( മിശ്ര ) സ വ്രീഡിതോഽവാഗ്വദനോ രുഷാ ജ്വലന് നിഷ്ക്രമ്യ തൂഷ്ണീം പ്രയയൌ ഗജാഹ്വയമ് । ഹാഹേതി ശബ്ദഃ സുമഹാനഭൂത് സതാം അജാതശത്രുര്വിമനാ ഇവാഭവത് । ബഭൂവ തൂഷ്ണീം ഭഗവാന്ഭുവോ ഭരം സമുജ്ജിഹീര്ഷുര്ഭ്രമതി സ്മ യദ് ദൃശാ

അവമാനിതനായി, മുഖം താഴ്ത്തി, കോപത്തിൽ കത്തിയവൻ, മിണ്ടാതിരിച്ചു ഗജാഹ്വയത്തിലേക്ക് പോയി. 'അയ്യോ' എന്ന വലിയ ശബ്ദം സത്പുരുഷന്മാരിൽ ഉയർന്നു; അജാതശത്രുവിന് മനസ്സിൽ ദു:ഖം ഉണ്ടായി. ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭഗവാൻ മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു, കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് എല്ലാം നിരീക്ഷിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഏതത്തേഽഭിഹിതം രാജന് യത്പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ । സുയോധനസ്യ ദൌരാത്മ്യം രാജസൂയേ മഹാക്രതൌ

രാജാവേ, നീ ചോദിച്ചതനുസരിച്ച്, മഹാരാജസൂയയാഗത്തിൽ സുവ്യോധനന്റെ ദുഷ്ടതയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നു.