ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

അഭിവന്ദ്യാഥ രാജാനം ഭീമാര്ജുനജനാര്ദനാഃ । സര്വമാശ്രാവയാം ചക്രുഃ ആത്മനാ യദനുഷ്ഠിതമ്

ഭീമനും അർജുനനും ജനാർദ്ദനനും രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, തങ്ങൾ ചെയ്തതെല്ലാം രാജാവിനോട് വിശദമായി അറിയിച്ചു.

നിശമ്യ ധര്മരാജസ്തത് കേശവേനാനുകമ്പിതമ് । ആനന്ദാശ്രുകലാം മുഞ്ചന് പ്രേമ്ണാ നോവാച കിഞ്ചന

കേശവന്റെ കരുണ മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മരാജാവ് ആ സന്തോഷവാർത്ത കേട്ട് പ്രേമപൂർവ്വം ആനന്ദാശ്രു വീഴ്ത്തി, ഒരു വാക്കും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ കൃഷ്ണാദ്യാഗമനേ നാമ ത്രിസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗത്തിലെ 'കൃഷ്ണാദ്യാഗമനം' എന്ന എഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

രാജസൂയേ ഭഗവതോഽഗ്രപൂജനം തതോ രുഷ്ടസ്യ ദുര്വദത്തഃ ശിശുപാലസ്യ ഭഗവതാ വധശ്ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ജരാസന്ധവധം വിഭോഃ । കൃഷ്ണസ്യ ചാനുഭാവം തം ശ്രുത്വാ പ്രീതസ്തമബ്രവീത്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ജരാസന്ധനെ സംഹരിച്ചതും അവന്റെ അത്ഭുത പ്രവർത്തികളും കേട്ടു സന്തോഷത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീയുധിഷ്ഠിര ഉവാച - യേ സ്യുസ്ത്രൈലോക്യഗുരവഃ സര്വേ ലോകമഹേശ്വരാഃ । വഹന്തി ദുര്ലഭം ലബ്ധ്വാ ശിരസൈവാനുശാസനമ്

ശ്രീയുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: മൂന്ന് ലോകത്തിന്റെയും ഗുരുക്കന്മാർ, ലോകത്തിലെ മഹേശ്വരന്മാർ, പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത് ലഭിച്ചിട്ടും, ആജ്ഞയെ തലയിൽ വെച്ച് അനുസരിക്കുന്നു.

സ ഭവാന് അരവിന്ദാക്ഷോ ദീനാനാം ഈശമാനിനാമ് । ധത്തേഽനുശാസനം ഭൂമന് തദത്യന്തവിഡമ്ബനമ്

കമലനയനനായ ഭഗവാനേ, ദു:ഖിതരിൽ തങ്ങളാണ് അധിപതിയെന്ന് കരുതുന്നവരെ നീ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. മഹാനേ, ഇതൊരു അത്ഭുതമായ രഹസ്യമാണ്.

ന ഹ്യേകസ്യാദ്വിതീയസ്യ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ । കര്മഭിര്വര്ധതേ തേജോ ഹ്രസതേ ച യഥാ രവേഃ

ഒറ്റതന്നെ, രണ്ടാമൊരുത്തനുമില്ലാത്ത പരമാത്മാവിന്, ചെയ്തികളാൽ മഹത്വം neither വർധിക്കുകയോ കുറയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പോലെയാണ് അതു.

ന വൈ തേഽജിത ഭക്താനാം മമാഹമിതി മാധവ । ത്വം തവേതി ച നാനാധീഃ പശൂനാമിവ വൈകൃതീ

ജയിക്കാനാകാത്തവനായ മാധവാ, ഭക്തന്മാരുടെ ഇടയിൽ 'എന്റെത്', 'നിന്റെത്' എന്ന വ്യത്യാസമില്ല; ആ ഭേദം മൃഗങ്ങളിൽ കാണുന്ന വ്യത്യാസം പോലെയാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യുക്ത്വാ യജ്ഞിയേ കാലേ വവ്രേ യുക്താന് സ ഋത്വിജഃ । കൃഷ്ണാനുമോദിതഃ പാര്ഥോ ബ്രാഹ്മണാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യജ്ഞത്തിനുള്ള ഉചിതമായ സമയത്ത്, കൃഷ്ണന്റെ സമ്മതത്തോടെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ യോഗ്യരായ വേദപണ്ഡിതരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.

ദ്വൈപായനോ ഭരദ്വാജഃ സുമന്തുര്ഗോതമോഽസിതഃ । വസിഷ്ഠശ്ച്യവനഃ കണ്വോ മൈത്രേയഃ കവഷസ്ത്രിതഃ

വ്യാസൻ, ഭരദ്വാജൻ, സുമന്തു, ഗൗതമൻ, അസിതൻ, വസിഷ്ഠൻ, ച്യവനൻ, കണ്വൻ, മൈത്രേയൻ, കവഷൻ, തൃതൻ—

വിശ്വാമിത്രോ വാമദേവഃ സുമതിര്ജൈമിനിഃ ക്രതുഃ । പൈലഃ പരാശരോ ഗര്ഗോ വൈശമ്പായന ഏവ ച

വിശ്വാമിത്രൻ, വാമദേവൻ, സുമതി, ജയിമിനി, ക്രതു, പൈലൻ, പരാശരൻ, ഗർഗ്ഗൻ, വൈശമ്പായനൻ—

അഥര്വാ കശ്യപോ ധൌമ്യോ രാമോ ഭാര്ഗവ ആസുരിഃ । വീതിഹോത്രോ മധുച്ഛന്ദാ വീരസേനോഽകൃതവ്രണഃ

അഥർവൻ, കശ്യപൻ, ധൗമ്യൻ, ഭാർഗവരാമൻ, ആസുരി, വീതിഹോത്രൻ, മധുഛന്ദൻ, വീരസേനൻ, അകൃതവ്രണൻ.

ഉപഹൂതാസ്തഥാ ചാന്യേ ദ്രോണഭീഷ്മകൃപാദയഃ । ധൃതരാഷ്ട്രഃ സഹസുതോ വിദുരശ്ച മഹാമതിഃ

അവിടേക്ക് മറ്റുള്ളവരും ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു; ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും കൃപനും മറ്റു മഹാപുരുഷന്മാരും, ധൃതരാഷ്ട്രനും തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം, മഹാമതിയായ വിദ്യുരനും അവിടെ എത്തി.

ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാ യജ്ഞദിദൃക്ഷവഃ । തത്രേയുഃ സര്വരാജാനോ രാജ്ഞാം പ്രകൃതയോ നൃപ

ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, യജ്ഞം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാവരും, രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ പ്രജകളും അവിടെ എത്തി, രാജാവേ.

തതസ്തേ ദേവയജനം ബ്രാഹ്മണാഃ സ്വര്ണലാങ്‌ഗലൈഃ । കൃഷ്ട്വാ തത്ര യഥാമ്നായം ദീക്ഷയാം ചക്രിരേ നൃപമ്

പിന്നീട്, ബ്രാഹ്മണന്മാർ പൊന്നുപ്ലാവുകൾ ഉപയോഗിച്ച് യജ്ഞഭൂമി ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഒരുക്കി, രാജാവിനെ ദീക്ഷയിലൂടെ യജ്ഞത്തിന് ഒരുക്കി.

ഹൈമാഃ കിലോപകരണാ വരുണസ്യ യഥാ പുരാ । ഇന്ദ്രാദയോ ലോകപാലാ വിരിഞ്ചിഭവസംയുതാഃ

യജ്ഞോപകരണങ്ങൾ എല്ലാം പൊന്നിൽ നിന്നായിരുന്നു, പഴയ കാലത്ത് വരുണനു വേണ്ടി ചെയ്തതുപോലെ. ഇന്ദ്രനും മറ്റു ലോകപാലന്മാരും, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും കൂടെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

സഗണാഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാ വിദ്യാധരമഹോരഗാഃ । മുനയോ യക്ഷരക്ഷാംസി ഖഗകിന്നരചാരണാഃ

തങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടൊപ്പം സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ, മുനികൾ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പക്ഷികൾ, കിന്നരന്മാർ, ചാരണന്മാർ എന്നിവരും അവിടെ എത്തി.

രാജാനശ്ച സമാഹൂതാ രാജപത്‍ന്യശ്ച സര്വശഃ । രാജസൂയം സമീയുഃ സ്മ രാജ്ഞഃ പാണ്ഡുസുതസ്യ വൈ

രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും എല്ലാവരും ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു; അവർ പാണ്ഡുപുതന്റെ രാജസൂയയജ്ഞത്തിന് എത്തി.

മേനിരേ കൃഷ്ണഭക്തസ്യ സൂപപന്നമവിസ്മിതാഃ । അയാജയന് മഹാരാജം യാജകാ ദേവവര്ചസഃ । രാജസൂയേന വിധിവത് പ്രചേതസമിവാമരാഃ

കൃഷ്ണഭക്തനായവനു ഇത് യുക്തമാണെന്ന് എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ കരുതി. ദിവ്യപ്രഭയുള്ള യാജകർ മഹാരാജാവിനു ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി രാജസൂയം നടത്തി, ദേവന്മാർ പ്രചേതസിനു ചെയ്തതുപോലെ.

സൂത്യേഽഹന്യവനീപാലോ യാജകാന് സദസസ്പതീന് । അപൂജയന് മഹാഭാഗാന് യഥാവത് സുസമാഹിതഃ

യജ്ഞദിനത്തിൽ ഭൂമിയുടെ രാജാവ്, മനസ്സോടെ, മഹാഭാഗ്യശാലികളായ യാജകരെയും സഭാപതിമാരെയും യഥാവിധി ആദരിച്ചു.

സദസ്യാഗ്ര്യാര്ഹണാര്ഹം വൈ വിമൃശന്തഃ സഭാസദഃ । നാധ്യഗച്ഛന് നന്നനൈകാന്ത്യാത് സഹദേവസ്തദാബ്രവീത്

സഭാസദസ്സുകാർ, ആരാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ആദരത്തിന് അർഹനെന്ന് ആലോചിച്ചപ്പോൾ, ഒരുമതിൽ എത്താൻ കഴിയാതെ നിന്നു; അപ്പോൾ സഹദേവൻ പറഞ്ഞു.

അര്ഹതി ഹ്യച്യുതഃ ശ്രൈഷ്ഠ്യം ഭഗവാന്സാത്വതാം പതിഃ । ഏഷ വൈ ദേവതാഃ സര്വാ ദേശകാലധനാദയഃ

കൃഷ്ണൻ, സാത്വതരുടെ നാഥൻ, ഭഗവാൻ, ഉത്തമമായ ആദരത്തിന് അർഹനാണ്; കാരണം, എല്ലാ ദേവതകളും ദേശവും കാലവും സമ്പത്തും എല്ലാം അവനിൽ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

യസ് ആത്മകമിദം വിശ്വം ക്രതവശ്ച യദാത്മകാഃ । അഗ്നിരാഹുതയോ മംത്രാഃ സാങ്ഖ്യം യോഗശ്ച യത്പരഃ

ഈ സർവ്വവിശ്വത്തിന് ആത്മാവായവൻ അവൻ തന്നെയാണ്; യജ്ഞങ്ങൾ അവനിൽ നിന്നാണ്; അഗ്നിഹോത്രങ്ങൾ, മന്ത്രങ്ങൾ, സംഖ്യയും യോഗവും എല്ലാം അവനിലേക്കാണ്.

ഏക ഏവാദ്‌വിതീയോഽസൌ അവൈതദാത്മ്യമിദം ജഗത് । ആത്മനാത്മാശ്രയഃ സഭ്യാഃ സൃജത്യവതി ഹന്ത്യജഃ

അവൻ ഏകനായവൻ, രണ്ടാമൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ഈ വിശ്വം അവനാണ്; ജനനം ഇല്ലാത്തവൻ സ്വയം, സഭാസദസ്സേ, ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

വിവിധാനീഹ കര്മാണി ജനയന് യദവേക്ഷയാ । ഈഹതേ യദയം സര്വഃ ശ്രേയോ ധര്മാദിലക്ഷണമ്

ഇവിടെയുള്ള വിവിധ പ്രവർത്തികൾ അവൻ കാണുന്നവനായി സൃഷ്ടിക്കുന്നു; എല്ലാവർക്കും ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശ്രേയസ്സും ധർമ്മാദികളാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നതും അവനിൽ നിന്നാണ്.

തസ്മാത് കൃഷ്ണായ മഹതേ ദീയതാം പരമാര്ഹണമ് । ഏവം ചേത്സര്വഭൂതാനാം ആത്മനശ്ചാര്ഹണം ഭവേത്

അതിനാൽ മഹത്തായ കൃഷ്ണനു പരമാദരം നൽകണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ എല്ലാ ജീവികളെയും ആത്മാവിനെയും ആദരിച്ചതായിരിക്കും.

സര്വഭൂതാത്മഭൂതായ കൃഷ്ണായാനന്യദര്ശിനേ । ദേയം ശാന്തായ പൂര്ണായ ദത്തസ്യാനന്ത്യമിച്ഛതാ

എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവായ, മറ്റൊന്നും കാണാത്ത, ശാന്തനും പൂർണ്ണനും ആയ കൃഷ്ണനു, ദാനത്തിന്റെ അനന്തഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദരം അർപ്പിക്കണം.

ഇത്യുക്ത്വാ സഹദേവോഽഭൂത് തൂഷ്ണീം കൃഷ്ണാനുഭാവവിത് । തച്ഛ്രുത്വാ തുഷ്ടുവുഃ സര്വേ സാധു സാധ്വിതി സത്തമാഃ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം അറിയുന്ന സഹദേവൻ മൗനമായി; ഇത് കേട്ടു, എല്ലാ ഉത്തമപുരുഷന്മാരും 'ശ്രേഷ്ഠം, ശ്രേഷ്ഠം' എന്ന് പ്രശംസിച്ചു.

ശ്രുത്വാ ദ്‌വിജേരിതം രാജാ ജ്ഞാത്വാ ഹാര്ദം സഭാസദാമ് । സമര്ഹയദ്‌ധൃഷീകേശം പ്രീതഃ പ്രണയവിഹ്വലഃ

ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകളും സഭാസദസ്സിന്റെ മനസ്സും മനസ്സിലാക്കി, രാജാവ് സന്തോഷത്തോടെയും സ്നേഹത്താൽ ഉല്ലാസിച്ചും ഹൃഷീകേശനെ ആദരിച്ചു.