ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യാദിശ്യ നൃപാന് കൃഷ്ണോ ഭഗവാന് ഭുവനേശ്വരഃ । തേഷാം ന്യയുങ്ക്ത പുരുഷാന് സ്ത്രിയോ മജ്ജനകര്മണി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാക്കന്മാരെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ അവരുടെ ഭാര്യമാരുടെ സ്നാനക്രമത്തിന് സേവകരെ നിയോഗിച്ചു.

സപര്യാം കാരയാമാസ സഹദേവേന ഭാരത । നരദേവോചിതൈര്വസ്ത്രൈഃ ഭൂഷണൈഃ സ്രഗ്വിലേപനൈഃ

ഭാരതപുത്രനായ സഹദേവൻ മുഖേന രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആചാരപൂർവ്വം പൂജ നടത്തിച്ചു.

ഭോജയിത്വാ വരാന്നേന സുസ്നാതാന് സമലങ്കൃതാന് । ഭോഗൈശ്ച വിവിധൈര്യുക്താന് താംബൂലാദ്യൈര്നൃപോചിതൈഃ

നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ച ശേഷം, അവരെ ഉത്തമമായ അന്നം കഴിപ്പിച്ചു, വിവിധ ഭോഗങ്ങൾ നൽകി, രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച താംബൂലാദികളും നൽകി.

തേ പൂജിതാ മുകുന്ദേന രാജാനോ മൃഷ്ടകുണ്ഡലാഃ । വിരേജുര്മോചിതാഃ ക്ലേശാത് പ്രാവൃഡന്തേ യഥാ ഗ്രഹാഃ

മുകുന്ദനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ, കാന്തിയുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ ഗ്രഹങ്ങൾപോലെ പ്രകാശിച്ചു.

രഥാന് സദശ്വാന് ആരോപ്യ മണികാഞ്ചനഭൂഷിതാന് । പ്രീണയ്യ സുനൃതൈര്വാക്യൈഃ സ്വദേശാന് പ്രത്യയാപയത്

മണിയും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളും നല്ല കുതിരകളും ഒരുക്കിച്ചു, സ്നേഹപൂർവ്വം മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു അവരെ അവരുടെ നാട്ടിലേക്ക് അയച്ചു.

ത ഏവം മോചിതാഃ കൃച്ഛ്രാത് കൃഷ്ണേന സുമഹാത്മനാ । യയുസ്തമേവ ധ്യായന്തഃ കൃതാനി ച ജഗത്പതേഃ

കൃഷ്ണൻ എന്ന മഹാനായവൻ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവർ അവനെയും ലോകനാഥന്റെ പ്രവർത്തികളും ചിന്തിച്ചു യാത്രയായി.

ജഗദുഃ പ്രകൃതിഭ്യസ്തേ മഹാപുരുഷചേഷ്ടിതമ് । യഥാന്വശാസദ്‌ ഭഗവാന് തഥാ ചക്രുരതന്ദ്രിതാഃ

ജനങ്ങൾ മഹാപുരുഷന്റെ അത്ഭുത പ്രവർത്തികൾ കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു. ഭഗവാൻ നിർദേശിച്ചതുപോലെ അവർ ഉത്സാഹത്തോടെ തങ്ങളുടെ കടമകൾ നിർവ്വഹിച്ചു.

ജരാസന്ധം ഘാതയിത്വാ ഭീമസേനേന കേശവഃ । പാര്ഥാഭ്യാം സംയുതഃ പ്രായാത് സഹദേവേന പൂജിതഃ

ഭീമസേനൻ ജരാസന്ധനെ സംഹരിച്ചശേഷം, സഹദേവന്റെ ആദരവോടെ, പൃഥയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൃഷ്ണൻ പുറപ്പെട്ടു.

ഗത്വാ തേ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥം ശങ്ഖാന് ദധ്മുര്ജിതാരയഃ । ഹര്ഷയന്തഃ സ്വസുഹൃദോ ദുര്ഹൃദാം ചാസുഖാവഹാഃ

അവൻമാർ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ എത്തി, ജയിച്ച ധീരന്മാർ ശംഖം മുഴക്കി. സുഹൃത്തുക്കളെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു, ശത്രുക്കൾക്ക് വിഷമം ഉണ്ടാക്കി.

തച്ഛ്രുത്വാ പ്രീതമനസ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥനിവാസിനഃ । മേനിരേ മാഗധം ശാന്തം രാജാ ചാപ്തമനോരഥഃ

ഇത് കേട്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥവാസികൾ ഹർഷത്തോടെ മനസ്സിൽ സന്തോഷിച്ചു; മാഗധരാജാവ് കീഴടക്കപ്പെട്ടെന്നും തങ്ങളുടെ രാജാവിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റിയെന്നും വിശ്വസിച്ചു.

അഭിവന്ദ്യാഥ രാജാനം ഭീമാര്ജുനജനാര്ദനാഃ । സര്വമാശ്രാവയാം ചക്രുഃ ആത്മനാ യദനുഷ്ഠിതമ്

ഭീമനും അർജുനനും ജനാർദ്ദനനും രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, തങ്ങൾ ചെയ്തതെല്ലാം രാജാവിനോട് വിശദമായി അറിയിച്ചു.

നിശമ്യ ധര്മരാജസ്തത് കേശവേനാനുകമ്പിതമ് । ആനന്ദാശ്രുകലാം മുഞ്ചന് പ്രേമ്ണാ നോവാച കിഞ്ചന

കേശവന്റെ കരുണ മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മരാജാവ് ആ സന്തോഷവാർത്ത കേട്ട് പ്രേമപൂർവ്വം ആനന്ദാശ്രു വീഴ്ത്തി, ഒരു വാക്കും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ കൃഷ്ണാദ്യാഗമനേ നാമ ത്രിസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗത്തിലെ 'കൃഷ്ണാദ്യാഗമനം' എന്ന എഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

രാജസൂയേ ഭഗവതോഽഗ്രപൂജനം തതോ രുഷ്ടസ്യ ദുര്വദത്തഃ ശിശുപാലസ്യ ഭഗവതാ വധശ്ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ജരാസന്ധവധം വിഭോഃ । കൃഷ്ണസ്യ ചാനുഭാവം തം ശ്രുത്വാ പ്രീതസ്തമബ്രവീത്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ജരാസന്ധനെ സംഹരിച്ചതും അവന്റെ അത്ഭുത പ്രവർത്തികളും കേട്ടു സന്തോഷത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീയുധിഷ്ഠിര ഉവാച - യേ സ്യുസ്ത്രൈലോക്യഗുരവഃ സര്വേ ലോകമഹേശ്വരാഃ । വഹന്തി ദുര്ലഭം ലബ്ധ്വാ ശിരസൈവാനുശാസനമ്

ശ്രീയുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: മൂന്ന് ലോകത്തിന്റെയും ഗുരുക്കന്മാർ, ലോകത്തിലെ മഹേശ്വരന്മാർ, പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത് ലഭിച്ചിട്ടും, ആജ്ഞയെ തലയിൽ വെച്ച് അനുസരിക്കുന്നു.

സ ഭവാന് അരവിന്ദാക്ഷോ ദീനാനാം ഈശമാനിനാമ് । ധത്തേഽനുശാസനം ഭൂമന് തദത്യന്തവിഡമ്ബനമ്

കമലനയനനായ ഭഗവാനേ, ദു:ഖിതരിൽ തങ്ങളാണ് അധിപതിയെന്ന് കരുതുന്നവരെ നീ നിയന്ത്രിക്കുന്നു. മഹാനേ, ഇതൊരു അത്ഭുതമായ രഹസ്യമാണ്.

ന ഹ്യേകസ്യാദ്വിതീയസ്യ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ । കര്മഭിര്വര്ധതേ തേജോ ഹ്രസതേ ച യഥാ രവേഃ

ഒറ്റതന്നെ, രണ്ടാമൊരുത്തനുമില്ലാത്ത പരമാത്മാവിന്, ചെയ്തികളാൽ മഹത്വം neither വർധിക്കുകയോ കുറയുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പോലെയാണ് അതു.

ന വൈ തേഽജിത ഭക്താനാം മമാഹമിതി മാധവ । ത്വം തവേതി ച നാനാധീഃ പശൂനാമിവ വൈകൃതീ

ജയിക്കാനാകാത്തവനായ മാധവാ, ഭക്തന്മാരുടെ ഇടയിൽ 'എന്റെത്', 'നിന്റെത്' എന്ന വ്യത്യാസമില്ല; ആ ഭേദം മൃഗങ്ങളിൽ കാണുന്ന വ്യത്യാസം പോലെയാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യുക്ത്വാ യജ്ഞിയേ കാലേ വവ്രേ യുക്താന് സ ഋത്വിജഃ । കൃഷ്ണാനുമോദിതഃ പാര്ഥോ ബ്രാഹ്മണാന് ബ്രഹ്മവാദിനഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യജ്ഞത്തിനുള്ള ഉചിതമായ സമയത്ത്, കൃഷ്ണന്റെ സമ്മതത്തോടെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ യോഗ്യരായ വേദപണ്ഡിതരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ തിരഞ്ഞെടുത്തു.

ദ്വൈപായനോ ഭരദ്വാജഃ സുമന്തുര്ഗോതമോഽസിതഃ । വസിഷ്ഠശ്ച്യവനഃ കണ്വോ മൈത്രേയഃ കവഷസ്ത്രിതഃ

വ്യാസൻ, ഭരദ്വാജൻ, സുമന്തു, ഗൗതമൻ, അസിതൻ, വസിഷ്ഠൻ, ച്യവനൻ, കണ്വൻ, മൈത്രേയൻ, കവഷൻ, തൃതൻ—

വിശ്വാമിത്രോ വാമദേവഃ സുമതിര്ജൈമിനിഃ ക്രതുഃ । പൈലഃ പരാശരോ ഗര്ഗോ വൈശമ്പായന ഏവ ച

വിശ്വാമിത്രൻ, വാമദേവൻ, സുമതി, ജയിമിനി, ക്രതു, പൈലൻ, പരാശരൻ, ഗർഗ്ഗൻ, വൈശമ്പായനൻ—

അഥര്വാ കശ്യപോ ധൌമ്യോ രാമോ ഭാര്ഗവ ആസുരിഃ । വീതിഹോത്രോ മധുച്ഛന്ദാ വീരസേനോഽകൃതവ്രണഃ

അഥർവൻ, കശ്യപൻ, ധൗമ്യൻ, ഭാർഗവരാമൻ, ആസുരി, വീതിഹോത്രൻ, മധുഛന്ദൻ, വീരസേനൻ, അകൃതവ്രണൻ.

ഉപഹൂതാസ്തഥാ ചാന്യേ ദ്രോണഭീഷ്മകൃപാദയഃ । ധൃതരാഷ്ട്രഃ സഹസുതോ വിദുരശ്ച മഹാമതിഃ

അവിടേക്ക് മറ്റുള്ളവരും ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു; ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും കൃപനും മറ്റു മഹാപുരുഷന്മാരും, ധൃതരാഷ്ട്രനും തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം, മഹാമതിയായ വിദ്യുരനും അവിടെ എത്തി.

ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാ യജ്ഞദിദൃക്ഷവഃ । തത്രേയുഃ സര്വരാജാനോ രാജ്ഞാം പ്രകൃതയോ നൃപ

ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, യജ്ഞം കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാവരും, രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ പ്രജകളും അവിടെ എത്തി, രാജാവേ.

തതസ്തേ ദേവയജനം ബ്രാഹ്മണാഃ സ്വര്ണലാങ്‌ഗലൈഃ । കൃഷ്ട്വാ തത്ര യഥാമ്നായം ദീക്ഷയാം ചക്രിരേ നൃപമ്

പിന്നീട്, ബ്രാഹ്മണന്മാർ പൊന്നുപ്ലാവുകൾ ഉപയോഗിച്ച് യജ്ഞഭൂമി ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി ഒരുക്കി, രാജാവിനെ ദീക്ഷയിലൂടെ യജ്ഞത്തിന് ഒരുക്കി.

ഹൈമാഃ കിലോപകരണാ വരുണസ്യ യഥാ പുരാ । ഇന്ദ്രാദയോ ലോകപാലാ വിരിഞ്ചിഭവസംയുതാഃ

യജ്ഞോപകരണങ്ങൾ എല്ലാം പൊന്നിൽ നിന്നായിരുന്നു, പഴയ കാലത്ത് വരുണനു വേണ്ടി ചെയ്തതുപോലെ. ഇന്ദ്രനും മറ്റു ലോകപാലന്മാരും, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും കൂടെ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

സഗണാഃ സിദ്ധഗന്ധര്വാ വിദ്യാധരമഹോരഗാഃ । മുനയോ യക്ഷരക്ഷാംസി ഖഗകിന്നരചാരണാഃ

തങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളോടൊപ്പം സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, മഹാസർപ്പങ്ങൾ, മുനികൾ, യക്ഷന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ, പക്ഷികൾ, കിന്നരന്മാർ, ചാരണന്മാർ എന്നിവരും അവിടെ എത്തി.

രാജാനശ്ച സമാഹൂതാ രാജപത്‍ന്യശ്ച സര്വശഃ । രാജസൂയം സമീയുഃ സ്മ രാജ്ഞഃ പാണ്ഡുസുതസ്യ വൈ

രാജാക്കന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും എല്ലാവരും ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടു; അവർ പാണ്ഡുപുതന്റെ രാജസൂയയജ്ഞത്തിന് എത്തി.

മേനിരേ കൃഷ്ണഭക്തസ്യ സൂപപന്നമവിസ്മിതാഃ । അയാജയന് മഹാരാജം യാജകാ ദേവവര്ചസഃ । രാജസൂയേന വിധിവത് പ്രചേതസമിവാമരാഃ

കൃഷ്ണഭക്തനായവനു ഇത് യുക്തമാണെന്ന് എല്ലാവരും അത്ഭുതത്തോടെ കരുതി. ദിവ്യപ്രഭയുള്ള യാജകർ മഹാരാജാവിനു ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി രാജസൂയം നടത്തി, ദേവന്മാർ പ്രചേതസിനു ചെയ്തതുപോലെ.