ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

രാജ്യൈശ്വര്യമദോന്നദ്ധോ ന ശ്രേയോ വിന്ദതേ നൃപഃ । ത്വന്മായാമോഹിതോഽനിത്യാ മന്യതേ സമ്പദോഽചലാഃ

രാജ്യവും സമൃദ്ധിയും കൊണ്ടുള്ള അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവിന് സത്യമായുള്ള ക്ഷേമം ലഭിക്കില്ല; നിന്റെ മായയിൽ ആകൃഷ്ടനായവൻ, നശ്വരമായ ഐശ്വര്യങ്ങൾ സ്ഥിരമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.

മൃഗതൃഷ്ണാം യഥാ ബാലാ മന്യന്ത ഉദകാശയമ് । ഏവം വൈകാരികീം മായാം അയുക്താ വസ്തു ചക്ഷതേ

പെരുവഴിയിലെ വെള്ളച്ചാട്ടം കാണുമ്പോൾ കുട്ടികൾ അതു വെള്ളമാണെന്ന് കരുതുന്നതുപോലെ, വിവേകമില്ലാത്തവർ മായികമായ വസ്തുക്കളെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

( മിശ്ര ) വയം പുരാ ശ്രീമദനഷ്ടദൃഷ്ടയോ ജിഗീഷയാസ്യാ ഇതരേതരസ്പൃധഃ । ഘ്നന്തഃ പ്രജാഃ സ്വാ അതിനിര്ഘൃണാഃ പ്രഭോ മൃത്യും പുരസ്ത്വാവിഗണയ്യ ദുര്മദാഃ

മുന്പ് സമൃദ്ധിയുടെ മദത്തിൽ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ട്, ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ പരസ്പരം മത്സരിച്ച്, നമ്മുടേതായ ജനങ്ങളെ അനുദയത്തോടെ നശിപ്പിച്ചവരാണ് ഞങ്ങൾ, പ്രഭോ, മുന്നിൽ മരണം കാണാതെ അഹങ്കാരത്തിൽ പെട്ട്.

ത ഏവ കൃഷ്ണാദ്യ ഗഭീരരംഹസാ ദുരന്തവീര്യേണ വിചാലിതാഃ ശ്രിയഃ । കാലേന തന്വാ ഭവതോഽനുകമ്പയാ വിനഷ്ടദര്പാശ്ചരണൌ സ്മരാമ തേ

കൃഷ്ണാ, ആ സമൃദ്ധികൾ നിന്റെ അതിഗംഭീരമായ ശക്തിയാൽ, കാലത്താൽ, നിന്റെ ദയയാൽ എല്ലാം ഒഴുകിപ്പോയി; നമ്മുടെ അഹങ്കാരം നശിച്ചപ്പോൾ നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു.

അഥോ ന രാജ്യമ്മൃഗതൃഷ്ണിരൂപിതം ദേഹേന ശശ്വത് പതതാ രുജാം ഭുവാ । ഉപാസിതവ്യം സ്പൃഹയാമഹേ വിഭോ ക്രിയാഫലം പ്രേത്യ ച കര്ണരോചനമ്

ഇനി ഞങ്ങൾക്ക് മൃഗതൃഷ്ണപോലെയുള്ള ഈ രാജ്യം ആവശ്യമില്ല; എപ്പോഴും ക്ഷയിക്കുകയും വേദന അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ശരീരത്തോടൊപ്പം. പ്രഭോ, നിനക്ക് സേവനം ചെയ്യാൻ മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അതിന്റെ ഫലം ഈ ലോകത്തും മരിച്ചശേഷവും കേൾക്കാൻ ആഹ്ലാദകരമാണ്.

( അനുഷ്ടുപ് ) തം നഃ സമാദിശോപായം യേന തേ ചരണാബ്ജയോഃ । സ്മൃതിര്യഥാ ന വിരമേദ് അപി സംസരതാമിഹ

നാം ഈ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും നിന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ഓർക്കുന്നത് ഒരിക്കലും നിലയ്ക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് മാർഗം വേണമെന്നു ഞങ്ങൾക്ക് പഠിപ്പിക്കണമേ.

കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ഹരയേ പരമാത്മനേ । പ്രണതക്ലേശനാശായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ

വാസുദേവന്റെ പുത്രനായ കൃഷ്ണാ, ഹരിയേ, പരമാത്മാവേ, അഭയം തേടുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന ഗോവിന്ദാ, നിനക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

ശ്രീശുക ഉവാച - സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് രാജഭിര്മുക്തബന്ധനൈഃ । താനാഹ കരുണസ്താത ശരണ്യഃ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാർ മോചിതരായി ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, കരുണയും അഭയവും നിറഞ്ഞ ഭഗവാൻ അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - അദ്യ പ്രഭൃതി വോ ഭൂപാ മയ്യാത്മന്യഖിലേശ്വരേ । സുദൃഢാ ജായതേ ഭക്തിഃ ബാഢമാശംസിതം തഥാ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഇനിമുതൽ, രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചപോലെ, എന്നിൽ, സർവ്വാത്മാവിലും സർവ്വേശ്വരനിലുമുള്ള ദൃഢമായ ഭക്തി നിങ്ങൾക്കുണ്ടാകും.

ദിഷ്ട്യാ വ്യവസിതം ഭൂപാ ഭവന്ത ഋതഭാഷിണഃ । ശ്രീയൈശ്വര്യമദോന്നാഹം പശ്യ ഉന്മാദകം നൃണാമ്

ഭാഗ്യവശാൽ, രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങൾ ശരിയായ തീരുമാനവും സത്യവാക്യവും പറഞ്ഞു; സമ്പത്തിലും അധികാരത്തിലും ഉള്ള അഹങ്കാരം മനുഷ്യരെ എങ്ങനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു എന്നത് കാണൂ.

ഹൈഹയോ നഹുഷോ വേനോ രാവണോ നരകോഽപരേ । ശ്രീമദാദ്‌ ഭ്രംശിതാഃ സ്ഥാനാദ് ദേവദൈത്യനരേശ്വരാഃ

ഹൈഹയൻ, നഹുഷൻ, വേനൻ, രാവണൻ, നരകൻ തുടങ്ങിയ ദേവ, അസുര, മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർ സമ്പത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണുപോയവർ ആണ്.

ഭവന്ത ഏതദ്‌ വിജ്ഞായ ദേഹാദ്യുത്പാദ്യമന്തവത് । മാം യജന്തോഽധ്വരൈര്യുക്താഃ പ്രജാ ധര്മേണ രക്ഷഥ

ഇതെല്ലാം ശരീരത്തിലും മറ്റും നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതെല്ലാം നശ്വരമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കി, യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ എന്നെ ആരാധിക്കുകയും, നിങ്ങളുടെ ജനങ്ങളെ ധർമ്മപൂർവ്വം രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യൂ.

സംതന്വന്തഃ പ്രജാതന്തൂന് സുഖം ദുഃഖം ഭവാഭവൌ । പ്രാപ്തം പ്രാപ്തം ച സേവന്തോ മച്ചിത്താ വിചരിഷ്യഥ

ജനങ്ങളുടെ ബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തി, സന്തോഷവും ദുഃഖവും, ജനനവും മരണമുമെല്ലാം വരുമ്പോൾ അനുഭവിച്ച്, ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, മനസ്സു എന്നിൽ ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ച് സഞ്ചരിക്കൂ.

ഉദാസീനാശ്ച ദേഹാദൌ ആത്മാരാമാ ധൃതവ്രതാഃ । മയ്യാവേശ്യ മനഃ സമ്യങ്‌ മാം അന്തേ ബ്രഹ്മ യാസ്യഥ

ശരീരത്തിലും മറ്റും അകറ്റം പുലർത്തി, ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവരായി, മനസ്സു പൂർണ്ണമായി എന്നിൽ ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ചാൽ, അവസാനം നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യാദിശ്യ നൃപാന് കൃഷ്ണോ ഭഗവാന് ഭുവനേശ്വരഃ । തേഷാം ന്യയുങ്ക്ത പുരുഷാന് സ്ത്രിയോ മജ്ജനകര്മണി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാക്കന്മാരെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ അവരുടെ ഭാര്യമാരുടെ സ്നാനക്രമത്തിന് സേവകരെ നിയോഗിച്ചു.

സപര്യാം കാരയാമാസ സഹദേവേന ഭാരത । നരദേവോചിതൈര്വസ്ത്രൈഃ ഭൂഷണൈഃ സ്രഗ്വിലേപനൈഃ

ഭാരതപുത്രനായ സഹദേവൻ മുഖേന രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആചാരപൂർവ്വം പൂജ നടത്തിച്ചു.

ഭോജയിത്വാ വരാന്നേന സുസ്നാതാന് സമലങ്കൃതാന് । ഭോഗൈശ്ച വിവിധൈര്യുക്താന് താംബൂലാദ്യൈര്നൃപോചിതൈഃ

നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ച ശേഷം, അവരെ ഉത്തമമായ അന്നം കഴിപ്പിച്ചു, വിവിധ ഭോഗങ്ങൾ നൽകി, രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച താംബൂലാദികളും നൽകി.

തേ പൂജിതാ മുകുന്ദേന രാജാനോ മൃഷ്ടകുണ്ഡലാഃ । വിരേജുര്മോചിതാഃ ക്ലേശാത് പ്രാവൃഡന്തേ യഥാ ഗ്രഹാഃ

മുകുന്ദനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ, കാന്തിയുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ ഗ്രഹങ്ങൾപോലെ പ്രകാശിച്ചു.

രഥാന് സദശ്വാന് ആരോപ്യ മണികാഞ്ചനഭൂഷിതാന് । പ്രീണയ്യ സുനൃതൈര്വാക്യൈഃ സ്വദേശാന് പ്രത്യയാപയത്

മണിയും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളും നല്ല കുതിരകളും ഒരുക്കിച്ചു, സ്നേഹപൂർവ്വം മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു അവരെ അവരുടെ നാട്ടിലേക്ക് അയച്ചു.

ത ഏവം മോചിതാഃ കൃച്ഛ്രാത് കൃഷ്ണേന സുമഹാത്മനാ । യയുസ്തമേവ ധ്യായന്തഃ കൃതാനി ച ജഗത്പതേഃ

കൃഷ്ണൻ എന്ന മഹാനായവൻ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവർ അവനെയും ലോകനാഥന്റെ പ്രവർത്തികളും ചിന്തിച്ചു യാത്രയായി.

ജഗദുഃ പ്രകൃതിഭ്യസ്തേ മഹാപുരുഷചേഷ്ടിതമ് । യഥാന്വശാസദ്‌ ഭഗവാന് തഥാ ചക്രുരതന്ദ്രിതാഃ

ജനങ്ങൾ മഹാപുരുഷന്റെ അത്ഭുത പ്രവർത്തികൾ കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു. ഭഗവാൻ നിർദേശിച്ചതുപോലെ അവർ ഉത്സാഹത്തോടെ തങ്ങളുടെ കടമകൾ നിർവ്വഹിച്ചു.

ജരാസന്ധം ഘാതയിത്വാ ഭീമസേനേന കേശവഃ । പാര്ഥാഭ്യാം സംയുതഃ പ്രായാത് സഹദേവേന പൂജിതഃ

ഭീമസേനൻ ജരാസന്ധനെ സംഹരിച്ചശേഷം, സഹദേവന്റെ ആദരവോടെ, പൃഥയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൃഷ്ണൻ പുറപ്പെട്ടു.

ഗത്വാ തേ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥം ശങ്ഖാന് ദധ്മുര്ജിതാരയഃ । ഹര്ഷയന്തഃ സ്വസുഹൃദോ ദുര്ഹൃദാം ചാസുഖാവഹാഃ

അവൻമാർ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ എത്തി, ജയിച്ച ധീരന്മാർ ശംഖം മുഴക്കി. സുഹൃത്തുക്കളെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു, ശത്രുക്കൾക്ക് വിഷമം ഉണ്ടാക്കി.

തച്ഛ്രുത്വാ പ്രീതമനസ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥനിവാസിനഃ । മേനിരേ മാഗധം ശാന്തം രാജാ ചാപ്തമനോരഥഃ

ഇത് കേട്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥവാസികൾ ഹർഷത്തോടെ മനസ്സിൽ സന്തോഷിച്ചു; മാഗധരാജാവ് കീഴടക്കപ്പെട്ടെന്നും തങ്ങളുടെ രാജാവിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റിയെന്നും വിശ്വസിച്ചു.

അഭിവന്ദ്യാഥ രാജാനം ഭീമാര്ജുനജനാര്ദനാഃ । സര്വമാശ്രാവയാം ചക്രുഃ ആത്മനാ യദനുഷ്ഠിതമ്

ഭീമനും അർജുനനും ജനാർദ്ദനനും രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, തങ്ങൾ ചെയ്തതെല്ലാം രാജാവിനോട് വിശദമായി അറിയിച്ചു.

നിശമ്യ ധര്മരാജസ്തത് കേശവേനാനുകമ്പിതമ് । ആനന്ദാശ്രുകലാം മുഞ്ചന് പ്രേമ്ണാ നോവാച കിഞ്ചന

കേശവന്റെ കരുണ മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മരാജാവ് ആ സന്തോഷവാർത്ത കേട്ട് പ്രേമപൂർവ്വം ആനന്ദാശ്രു വീഴ്ത്തി, ഒരു വാക്കും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ കൃഷ്ണാദ്യാഗമനേ നാമ ത്രിസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ മഹാപുരാണമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗത്തിലെ 'കൃഷ്ണാദ്യാഗമനം' എന്ന എഴുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

രാജസൂയേ ഭഗവതോഽഗ്രപൂജനം തതോ രുഷ്ടസ്യ ദുര്വദത്തഃ ശിശുപാലസ്യ ഭഗവതാ വധശ്ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ജരാസന്ധവധം വിഭോഃ । കൃഷ്ണസ്യ ചാനുഭാവം തം ശ്രുത്വാ പ്രീതസ്തമബ്രവീത്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ജരാസന്ധനെ സംഹരിച്ചതും അവന്റെ അത്ഭുത പ്രവർത്തികളും കേട്ടു സന്തോഷത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീയുധിഷ്ഠിര ഉവാച - യേ സ്യുസ്ത്രൈലോക്യഗുരവഃ സര്വേ ലോകമഹേശ്വരാഃ । വഹന്തി ദുര്ലഭം ലബ്ധ്വാ ശിരസൈവാനുശാസനമ്

ശ്രീയുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: മൂന്ന് ലോകത്തിന്റെയും ഗുരുക്കന്മാർ, ലോകത്തിലെ മഹേശ്വരന്മാർ, പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളത് ലഭിച്ചിട്ടും, ആജ്ഞയെ തലയിൽ വെച്ച് അനുസരിക്കുന്നു.