ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കൃഷ്ണസന്ദര്ശനാഹ്ലാദ ധ്വസ്തസംരോധനക്ലമാഃ । പ്രശശംസുര്ഹൃഷീകേശം ഗീര്ഭിഃ പ്രാഞ്ജലയോ നൃപാഃ

കൃഷ്ണനെ കണ്ട സന്തോഷത്തിൽ തടവിന്റെ കഷ്ടം മറന്ന രാജാക്കന്മാർ, കൈകൂപ്പി ഹൃഷീകേശനെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് പുകഴ്ത്തി.

രാജാന ഊചുഃ - നമസ്തേ ദേവദേവേശ പ്രപന്നാര്തിഹരാവ്യയ । പ്രപന്നാ പാഹി നഃ കൃഷ്ണ നിര്വിണ്ണാന് ഘോരസംസൃതേഃ

രാജാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ദേവദേവേശാ, അഭയം തേടിയവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന അനശ്വരനേ, നമസ്കാരം. കൃഷ്ണാ, ഞങ്ങൾ ഈ ഭയങ്കരമായ ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷീണിച്ചവരായിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ശരണം തേടുന്നു, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.'

നൈനം നാഥാനുസൂയാമോ മാഗധം മധുസൂദന । അനുഗ്രഹോ യദ്‌ ഭവതോ രാജ്ഞാം രാജ്യച്യുതിര്വിഭോ

'മധുസൂദനാ, മഗധനാൽ ഞങ്ങൾ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ ഞങ്ങൾ നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല; മഹാപ്രഭോ, ഞങ്ങൾക്കു രാജാക്കന്മാർക്കു നിന്റെ അനുഗ്രഹം തന്നെയാണ് കാരണം.'

രാജ്യൈശ്വര്യമദോന്നദ്ധോ ന ശ്രേയോ വിന്ദതേ നൃപഃ । ത്വന്മായാമോഹിതോഽനിത്യാ മന്യതേ സമ്പദോഽചലാഃ

രാജ്യവും സമൃദ്ധിയും കൊണ്ടുള്ള അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവിന് സത്യമായുള്ള ക്ഷേമം ലഭിക്കില്ല; നിന്റെ മായയിൽ ആകൃഷ്ടനായവൻ, നശ്വരമായ ഐശ്വര്യങ്ങൾ സ്ഥിരമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.

മൃഗതൃഷ്ണാം യഥാ ബാലാ മന്യന്ത ഉദകാശയമ് । ഏവം വൈകാരികീം മായാം അയുക്താ വസ്തു ചക്ഷതേ

പെരുവഴിയിലെ വെള്ളച്ചാട്ടം കാണുമ്പോൾ കുട്ടികൾ അതു വെള്ളമാണെന്ന് കരുതുന്നതുപോലെ, വിവേകമില്ലാത്തവർ മായികമായ വസ്തുക്കളെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

( മിശ്ര ) വയം പുരാ ശ്രീമദനഷ്ടദൃഷ്ടയോ ജിഗീഷയാസ്യാ ഇതരേതരസ്പൃധഃ । ഘ്നന്തഃ പ്രജാഃ സ്വാ അതിനിര്ഘൃണാഃ പ്രഭോ മൃത്യും പുരസ്ത്വാവിഗണയ്യ ദുര്മദാഃ

മുന്പ് സമൃദ്ധിയുടെ മദത്തിൽ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ട്, ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ പരസ്പരം മത്സരിച്ച്, നമ്മുടേതായ ജനങ്ങളെ അനുദയത്തോടെ നശിപ്പിച്ചവരാണ് ഞങ്ങൾ, പ്രഭോ, മുന്നിൽ മരണം കാണാതെ അഹങ്കാരത്തിൽ പെട്ട്.

ത ഏവ കൃഷ്ണാദ്യ ഗഭീരരംഹസാ ദുരന്തവീര്യേണ വിചാലിതാഃ ശ്രിയഃ । കാലേന തന്വാ ഭവതോഽനുകമ്പയാ വിനഷ്ടദര്പാശ്ചരണൌ സ്മരാമ തേ

കൃഷ്ണാ, ആ സമൃദ്ധികൾ നിന്റെ അതിഗംഭീരമായ ശക്തിയാൽ, കാലത്താൽ, നിന്റെ ദയയാൽ എല്ലാം ഒഴുകിപ്പോയി; നമ്മുടെ അഹങ്കാരം നശിച്ചപ്പോൾ നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു.

അഥോ ന രാജ്യമ്മൃഗതൃഷ്ണിരൂപിതം ദേഹേന ശശ്വത് പതതാ രുജാം ഭുവാ । ഉപാസിതവ്യം സ്പൃഹയാമഹേ വിഭോ ക്രിയാഫലം പ്രേത്യ ച കര്ണരോചനമ്

ഇനി ഞങ്ങൾക്ക് മൃഗതൃഷ്ണപോലെയുള്ള ഈ രാജ്യം ആവശ്യമില്ല; എപ്പോഴും ക്ഷയിക്കുകയും വേദന അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ശരീരത്തോടൊപ്പം. പ്രഭോ, നിനക്ക് സേവനം ചെയ്യാൻ മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അതിന്റെ ഫലം ഈ ലോകത്തും മരിച്ചശേഷവും കേൾക്കാൻ ആഹ്ലാദകരമാണ്.

( അനുഷ്ടുപ് ) തം നഃ സമാദിശോപായം യേന തേ ചരണാബ്ജയോഃ । സ്മൃതിര്യഥാ ന വിരമേദ് അപി സംസരതാമിഹ

നാം ഈ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും നിന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ഓർക്കുന്നത് ഒരിക്കലും നിലയ്ക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് മാർഗം വേണമെന്നു ഞങ്ങൾക്ക് പഠിപ്പിക്കണമേ.

കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ഹരയേ പരമാത്മനേ । പ്രണതക്ലേശനാശായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ

വാസുദേവന്റെ പുത്രനായ കൃഷ്ണാ, ഹരിയേ, പരമാത്മാവേ, അഭയം തേടുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന ഗോവിന്ദാ, നിനക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

ശ്രീശുക ഉവാച - സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് രാജഭിര്മുക്തബന്ധനൈഃ । താനാഹ കരുണസ്താത ശരണ്യഃ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാർ മോചിതരായി ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, കരുണയും അഭയവും നിറഞ്ഞ ഭഗവാൻ അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - അദ്യ പ്രഭൃതി വോ ഭൂപാ മയ്യാത്മന്യഖിലേശ്വരേ । സുദൃഢാ ജായതേ ഭക്തിഃ ബാഢമാശംസിതം തഥാ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഇനിമുതൽ, രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചപോലെ, എന്നിൽ, സർവ്വാത്മാവിലും സർവ്വേശ്വരനിലുമുള്ള ദൃഢമായ ഭക്തി നിങ്ങൾക്കുണ്ടാകും.

ദിഷ്ട്യാ വ്യവസിതം ഭൂപാ ഭവന്ത ഋതഭാഷിണഃ । ശ്രീയൈശ്വര്യമദോന്നാഹം പശ്യ ഉന്മാദകം നൃണാമ്

ഭാഗ്യവശാൽ, രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങൾ ശരിയായ തീരുമാനവും സത്യവാക്യവും പറഞ്ഞു; സമ്പത്തിലും അധികാരത്തിലും ഉള്ള അഹങ്കാരം മനുഷ്യരെ എങ്ങനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു എന്നത് കാണൂ.

ഹൈഹയോ നഹുഷോ വേനോ രാവണോ നരകോഽപരേ । ശ്രീമദാദ്‌ ഭ്രംശിതാഃ സ്ഥാനാദ് ദേവദൈത്യനരേശ്വരാഃ

ഹൈഹയൻ, നഹുഷൻ, വേനൻ, രാവണൻ, നരകൻ തുടങ്ങിയ ദേവ, അസുര, മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർ സമ്പത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണുപോയവർ ആണ്.

ഭവന്ത ഏതദ്‌ വിജ്ഞായ ദേഹാദ്യുത്പാദ്യമന്തവത് । മാം യജന്തോഽധ്വരൈര്യുക്താഃ പ്രജാ ധര്മേണ രക്ഷഥ

ഇതെല്ലാം ശരീരത്തിലും മറ്റും നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതെല്ലാം നശ്വരമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കി, യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ എന്നെ ആരാധിക്കുകയും, നിങ്ങളുടെ ജനങ്ങളെ ധർമ്മപൂർവ്വം രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യൂ.

സംതന്വന്തഃ പ്രജാതന്തൂന് സുഖം ദുഃഖം ഭവാഭവൌ । പ്രാപ്തം പ്രാപ്തം ച സേവന്തോ മച്ചിത്താ വിചരിഷ്യഥ

ജനങ്ങളുടെ ബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തി, സന്തോഷവും ദുഃഖവും, ജനനവും മരണമുമെല്ലാം വരുമ്പോൾ അനുഭവിച്ച്, ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, മനസ്സു എന്നിൽ ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ച് സഞ്ചരിക്കൂ.

ഉദാസീനാശ്ച ദേഹാദൌ ആത്മാരാമാ ധൃതവ്രതാഃ । മയ്യാവേശ്യ മനഃ സമ്യങ്‌ മാം അന്തേ ബ്രഹ്മ യാസ്യഥ

ശരീരത്തിലും മറ്റും അകറ്റം പുലർത്തി, ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവരായി, മനസ്സു പൂർണ്ണമായി എന്നിൽ ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ചാൽ, അവസാനം നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യാദിശ്യ നൃപാന് കൃഷ്ണോ ഭഗവാന് ഭുവനേശ്വരഃ । തേഷാം ന്യയുങ്ക്ത പുരുഷാന് സ്ത്രിയോ മജ്ജനകര്മണി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാക്കന്മാരെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ അവരുടെ ഭാര്യമാരുടെ സ്നാനക്രമത്തിന് സേവകരെ നിയോഗിച്ചു.

സപര്യാം കാരയാമാസ സഹദേവേന ഭാരത । നരദേവോചിതൈര്വസ്ത്രൈഃ ഭൂഷണൈഃ സ്രഗ്വിലേപനൈഃ

ഭാരതപുത്രനായ സഹദേവൻ മുഖേന രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആചാരപൂർവ്വം പൂജ നടത്തിച്ചു.

ഭോജയിത്വാ വരാന്നേന സുസ്നാതാന് സമലങ്കൃതാന് । ഭോഗൈശ്ച വിവിധൈര്യുക്താന് താംബൂലാദ്യൈര്നൃപോചിതൈഃ

നന്നായി കുളിപ്പിച്ച് അലങ്കരിച്ച ശേഷം, അവരെ ഉത്തമമായ അന്നം കഴിപ്പിച്ചു, വിവിധ ഭോഗങ്ങൾ നൽകി, രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച താംബൂലാദികളും നൽകി.

തേ പൂജിതാ മുകുന്ദേന രാജാനോ മൃഷ്ടകുണ്ഡലാഃ । വിരേജുര്മോചിതാഃ ക്ലേശാത് പ്രാവൃഡന്തേ യഥാ ഗ്രഹാഃ

മുകുന്ദനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട രാജാക്കന്മാർ, കാന്തിയുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച്, കഷ്ടതകളിൽ നിന്ന് മോചിതരായി, മഴക്കാലം കഴിഞ്ഞ ഗ്രഹങ്ങൾപോലെ പ്രകാശിച്ചു.

രഥാന് സദശ്വാന് ആരോപ്യ മണികാഞ്ചനഭൂഷിതാന് । പ്രീണയ്യ സുനൃതൈര്വാക്യൈഃ സ്വദേശാന് പ്രത്യയാപയത്

മണിയും പൊന്നും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച രഥങ്ങളും നല്ല കുതിരകളും ഒരുക്കിച്ചു, സ്നേഹപൂർവ്വം മധുരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു അവരെ അവരുടെ നാട്ടിലേക്ക് അയച്ചു.

ത ഏവം മോചിതാഃ കൃച്ഛ്രാത് കൃഷ്ണേന സുമഹാത്മനാ । യയുസ്തമേവ ധ്യായന്തഃ കൃതാനി ച ജഗത്പതേഃ

കൃഷ്ണൻ എന്ന മഹാനായവൻ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവർ അവനെയും ലോകനാഥന്റെ പ്രവർത്തികളും ചിന്തിച്ചു യാത്രയായി.

ജഗദുഃ പ്രകൃതിഭ്യസ്തേ മഹാപുരുഷചേഷ്ടിതമ് । യഥാന്വശാസദ്‌ ഭഗവാന് തഥാ ചക്രുരതന്ദ്രിതാഃ

ജനങ്ങൾ മഹാപുരുഷന്റെ അത്ഭുത പ്രവർത്തികൾ കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു. ഭഗവാൻ നിർദേശിച്ചതുപോലെ അവർ ഉത്സാഹത്തോടെ തങ്ങളുടെ കടമകൾ നിർവ്വഹിച്ചു.

ജരാസന്ധം ഘാതയിത്വാ ഭീമസേനേന കേശവഃ । പാര്ഥാഭ്യാം സംയുതഃ പ്രായാത് സഹദേവേന പൂജിതഃ

ഭീമസേനൻ ജരാസന്ധനെ സംഹരിച്ചശേഷം, സഹദേവന്റെ ആദരവോടെ, പൃഥയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരോടൊപ്പം കൃഷ്ണൻ പുറപ്പെട്ടു.

ഗത്വാ തേ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥം ശങ്ഖാന് ദധ്മുര്ജിതാരയഃ । ഹര്ഷയന്തഃ സ്വസുഹൃദോ ദുര്ഹൃദാം ചാസുഖാവഹാഃ

അവൻമാർ ഖാണ്ഡവപ്രസ്ഥത്തിൽ എത്തി, ജയിച്ച ധീരന്മാർ ശംഖം മുഴക്കി. സുഹൃത്തുക്കളെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു, ശത്രുക്കൾക്ക് വിഷമം ഉണ്ടാക്കി.

തച്ഛ്രുത്വാ പ്രീതമനസ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥനിവാസിനഃ । മേനിരേ മാഗധം ശാന്തം രാജാ ചാപ്തമനോരഥഃ

ഇത് കേട്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥവാസികൾ ഹർഷത്തോടെ മനസ്സിൽ സന്തോഷിച്ചു; മാഗധരാജാവ് കീഴടക്കപ്പെട്ടെന്നും തങ്ങളുടെ രാജാവിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റിയെന്നും വിശ്വസിച്ചു.

അഭിവന്ദ്യാഥ രാജാനം ഭീമാര്ജുനജനാര്ദനാഃ । സര്വമാശ്രാവയാം ചക്രുഃ ആത്മനാ യദനുഷ്ഠിതമ്

ഭീമനും അർജുനനും ജനാർദ്ദനനും രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, തങ്ങൾ ചെയ്തതെല്ലാം രാജാവിനോട് വിശദമായി അറിയിച്ചു.

നിശമ്യ ധര്മരാജസ്തത് കേശവേനാനുകമ്പിതമ് । ആനന്ദാശ്രുകലാം മുഞ്ചന് പ്രേമ്ണാ നോവാച കിഞ്ചന

കേശവന്റെ കരുണ മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മരാജാവ് ആ സന്തോഷവാർത്ത കേട്ട് പ്രേമപൂർവ്വം ആനന്ദാശ്രു വീഴ്ത്തി, ഒരു വാക്കും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.