ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഏകപാദോരുവൃഷണ കടിപൃഷ്ഠസ്തനാംസകേ । ഏകബാഹ്വക്ഷിഭ്രൂകര്ണേ ശകലേ ദദൃശുഃ പ്രജാഃ

ജനങ്ങൾ കണ്ടത്, ഒരു ഭാഗത്ത് ഒരു കാൽ, ഒരു ഉറു, ഒരു വൃശ്യണം, കടി, പുറം, മുല, ഒരു ഭുജം; മറ്റേ ഭാഗത്ത് ഒരു കൈ, കണ്ണ്, കണ, ചെവി എന്നിങ്ങനെ ഭേദിച്ച ശരീരം.

ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീത് നിഹതേ മഗധേശ്വരേ । പൂജയാമാസതുര്ഭീമം പരിരഭ്യ ജയാച്യതൌ

മഗധരാജാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ വലിയ ഒരു ആഹ്ലാദവും നിലവിളിയും ഉയർന്നു; അവർ ഭീമനെയും ജയിച്ചവരെയും അങ്ങേയറ്റം ആദരിച്ചു.

സഹദേവം തത്തനയം ഭഗവാന്ഭൂതഭാവനഃ । അഭ്യഷിഞ്ചദമേയാത്മാ മഗധാനാം പതിം പ്രഭുഃ । മോചയാമാസ രാജന്യാന് സംരുദ്ധാ മാഗധേന യേ

പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും സ്വയം നിയന്ത്രിതനുമായ ഭഗവാൻ, ജരാസന്ധന്റെ മകനായ സഹദേവനെ മഗധരാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു, ജരാസന്ധൻ തടവിൽ വെച്ചിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെ മോചിപ്പിച്ചു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ ജരാസന്ധ വധോ നാമ ദ്വിസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പരമഹംസന്മാർക്കുള്ള ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം പകുതിയിലെ 'ജരാസന്ധവധം' എന്ന എഴുപത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിച്ചു.

ജരാസന്ധരുദ്ധാനാം രാജ്ഞാം കാരാഗൃഹാന് മോചനമ് - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) അയുതേ ദ്വേ ശതാന്യഷ്ടൌ നിരുദ്ധാ യുധി നിര്ജിതാഃ । തേ നിര്ഗതാ ഗിരിദ്രോണ്യാം മലിനാ മലവാസസഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: പതിനാറായിരത്തി എൺപതുശതമാനം രാജാക്കന്മാർ, യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു ജരാസന്ധൻ തടവിൽ അടച്ചവരായി, മലഗുഹയിൽ നിന്നു പുറത്തുവന്നു; അവർ മലിനവും പഴയ വസ്ത്രങ്ങളുമായിരുന്നു.

ക്ഷുത്ക്ഷാമാഃ ശുഷ്കവദനാഃ സംരോധപരികര്ശിതാഃ । ദദൃശുസ്തേ ഘനശ്യാമം പീതകൌശേയവാസസമ്

വിഷമമായ തടവുഭവത്തിൽ വിശപ്പുകൊണ്ട് ക്ഷയിച്ച മുഖം ഉണങ്ങിയ അവർക്കു മുന്നിൽ, മഞ്ഞകുടയിൽ അണിഞ്ഞ കറുത്തവൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

ശ്രീവത്സാങ്കം ചതുര്ബാഹും പദ്മഗര്ഭാരുണേക്ഷണമ് । ചാരുപ്രസന്നവദനം സ്ഫുരന്മകരകുണ്ഡലമ്

അവരെല്ലാവരും ശ്രീവത്സം അണിഞ്ഞ, നാലു കൈകളുള്ള, താമരപ്പൂവുപോലെയുള്ള ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള, മനോഹരവും കൃപയുള്ള മുഖവും തിളങ്ങുന്ന മകരകുണ്ഡലങ്ങളുമുള്ളവനെയാണ് കണ്ടത്.

പദ്മഹസ്തം ഗദാശങ്ഖ രഥാങ്‌ഗൈരുപലക്ഷിതമ് । കിരീടഹാരകടക കടിസൂത്രാങ്‌ഗദാഞ്ചിതമ്

അവന്റെ കൈയിൽ താമര, ഗദ, ശംഖം, ചക്രം എന്നിവയുണ്ടായിരുന്നു; കിരീടം, മാല, വള, കട്ടിസൂത്രം, അങ്കിലങ്ങൾ എന്നിവയും അണിഞ്ഞിരുന്നു.

ഭ്രാജദ്വരമണിഗ്രീവം നിവീതം വനമാലയാ । പിബന്ത ഇവ ചക്ഷുര്ഭ്യാം ലിഹന്ത ഇവ ജിഹ്വയാ

അവന്റെ കഴുത്തിൽ ഉത്തമമായ രത്നവും വനമാലയും തിളങ്ങി; രാജാക്കന്മാർ കണ്ണുകളാൽ അവനെ കുടിച്ചു പാനമെന്നപോലെ, നാവുകൊണ്ട് രുചിച്ചുവെന്നപോലെ നോക്കി.

ജിഘ്രന്ത ഇവ നാസാഭ്യാം രമ്ഭന്ത ഇവ ബാഹുഭിഃ । പ്രണേമുര്ഹതപാപ്മാനോ മൂര്ധഭിഃ പാദയോര്ഹരേഃ

അവർ മൂക്കുകൊണ്ട് അവനെ ഘ്രാണിച്ചുവെന്നപോലും, കൈകളാൽ അണച്ചുവെന്നപോലും തോന്നി; പാപം ഇല്ലാതായി, അവർ ഹരിയുടെ പാദങ്ങളിൽ തലകൂവിച്ചു വണങ്ങി.

കൃഷ്ണസന്ദര്ശനാഹ്ലാദ ധ്വസ്തസംരോധനക്ലമാഃ । പ്രശശംസുര്ഹൃഷീകേശം ഗീര്ഭിഃ പ്രാഞ്ജലയോ നൃപാഃ

കൃഷ്ണനെ കണ്ട സന്തോഷത്തിൽ തടവിന്റെ കഷ്ടം മറന്ന രാജാക്കന്മാർ, കൈകൂപ്പി ഹൃഷീകേശനെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് പുകഴ്ത്തി.

രാജാന ഊചുഃ - നമസ്തേ ദേവദേവേശ പ്രപന്നാര്തിഹരാവ്യയ । പ്രപന്നാ പാഹി നഃ കൃഷ്ണ നിര്വിണ്ണാന് ഘോരസംസൃതേഃ

രാജാക്കന്മാർ പറഞ്ഞു: 'ദേവദേവേശാ, അഭയം തേടിയവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന അനശ്വരനേ, നമസ്കാരം. കൃഷ്ണാ, ഞങ്ങൾ ഈ ഭയങ്കരമായ ജനനമരണചക്രത്തിൽ നിന്ന് ക്ഷീണിച്ചവരായിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ശരണം തേടുന്നു, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.'

നൈനം നാഥാനുസൂയാമോ മാഗധം മധുസൂദന । അനുഗ്രഹോ യദ്‌ ഭവതോ രാജ്ഞാം രാജ്യച്യുതിര്വിഭോ

'മധുസൂദനാ, മഗധനാൽ ഞങ്ങൾ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ ഞങ്ങൾ നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല; മഹാപ്രഭോ, ഞങ്ങൾക്കു രാജാക്കന്മാർക്കു നിന്റെ അനുഗ്രഹം തന്നെയാണ് കാരണം.'

രാജ്യൈശ്വര്യമദോന്നദ്ധോ ന ശ്രേയോ വിന്ദതേ നൃപഃ । ത്വന്മായാമോഹിതോഽനിത്യാ മന്യതേ സമ്പദോഽചലാഃ

രാജ്യവും സമൃദ്ധിയും കൊണ്ടുള്ള അഹങ്കാരത്തിൽ മുങ്ങിയ രാജാവിന് സത്യമായുള്ള ക്ഷേമം ലഭിക്കില്ല; നിന്റെ മായയിൽ ആകൃഷ്ടനായവൻ, നശ്വരമായ ഐശ്വര്യങ്ങൾ സ്ഥിരമാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നു.

മൃഗതൃഷ്ണാം യഥാ ബാലാ മന്യന്ത ഉദകാശയമ് । ഏവം വൈകാരികീം മായാം അയുക്താ വസ്തു ചക്ഷതേ

പെരുവഴിയിലെ വെള്ളച്ചാട്ടം കാണുമ്പോൾ കുട്ടികൾ അതു വെള്ളമാണെന്ന് കരുതുന്നതുപോലെ, വിവേകമില്ലാത്തവർ മായികമായ വസ്തുക്കളെ യാഥാർത്ഥ്യമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു.

( മിശ്ര ) വയം പുരാ ശ്രീമദനഷ്ടദൃഷ്ടയോ ജിഗീഷയാസ്യാ ഇതരേതരസ്പൃധഃ । ഘ്നന്തഃ പ്രജാഃ സ്വാ അതിനിര്ഘൃണാഃ പ്രഭോ മൃത്യും പുരസ്ത്വാവിഗണയ്യ ദുര്മദാഃ

മുന്പ് സമൃദ്ധിയുടെ മദത്തിൽ കാഴ്ച നഷ്ടപ്പെട്ട്, ജയിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ പരസ്പരം മത്സരിച്ച്, നമ്മുടേതായ ജനങ്ങളെ അനുദയത്തോടെ നശിപ്പിച്ചവരാണ് ഞങ്ങൾ, പ്രഭോ, മുന്നിൽ മരണം കാണാതെ അഹങ്കാരത്തിൽ പെട്ട്.

ത ഏവ കൃഷ്ണാദ്യ ഗഭീരരംഹസാ ദുരന്തവീര്യേണ വിചാലിതാഃ ശ്രിയഃ । കാലേന തന്വാ ഭവതോഽനുകമ്പയാ വിനഷ്ടദര്പാശ്ചരണൌ സ്മരാമ തേ

കൃഷ്ണാ, ആ സമൃദ്ധികൾ നിന്റെ അതിഗംഭീരമായ ശക്തിയാൽ, കാലത്താൽ, നിന്റെ ദയയാൽ എല്ലാം ഒഴുകിപ്പോയി; നമ്മുടെ അഹങ്കാരം നശിച്ചപ്പോൾ നിന്റെ പാദങ്ങൾ ഞങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു.

അഥോ ന രാജ്യമ്മൃഗതൃഷ്ണിരൂപിതം ദേഹേന ശശ്വത് പതതാ രുജാം ഭുവാ । ഉപാസിതവ്യം സ്പൃഹയാമഹേ വിഭോ ക്രിയാഫലം പ്രേത്യ ച കര്ണരോചനമ്

ഇനി ഞങ്ങൾക്ക് മൃഗതൃഷ്ണപോലെയുള്ള ഈ രാജ്യം ആവശ്യമില്ല; എപ്പോഴും ക്ഷയിക്കുകയും വേദന അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ ശരീരത്തോടൊപ്പം. പ്രഭോ, നിനക്ക് സേവനം ചെയ്യാൻ മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, അതിന്റെ ഫലം ഈ ലോകത്തും മരിച്ചശേഷവും കേൾക്കാൻ ആഹ്ലാദകരമാണ്.

( അനുഷ്ടുപ് ) തം നഃ സമാദിശോപായം യേന തേ ചരണാബ്ജയോഃ । സ്മൃതിര്യഥാ ന വിരമേദ് അപി സംസരതാമിഹ

നാം ഈ ലോകത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും നിന്റെ കമലപാദങ്ങൾ ഓർക്കുന്നത് ഒരിക്കലും നിലയ്ക്കാതിരിക്കാൻ എന്ത് മാർഗം വേണമെന്നു ഞങ്ങൾക്ക് പഠിപ്പിക്കണമേ.

കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ ഹരയേ പരമാത്മനേ । പ്രണതക്ലേശനാശായ ഗോവിന്ദായ നമോ നമഃ

വാസുദേവന്റെ പുത്രനായ കൃഷ്ണാ, ഹരിയേ, പരമാത്മാവേ, അഭയം തേടുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്ന ഗോവിന്ദാ, നിനക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

ശ്രീശുക ഉവാച - സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് രാജഭിര്മുക്തബന്ധനൈഃ । താനാഹ കരുണസ്താത ശരണ്യഃ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാർ മോചിതരായി ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, കരുണയും അഭയവും നിറഞ്ഞ ഭഗവാൻ അവരെ സ്നേഹപൂർവ്വം അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - അദ്യ പ്രഭൃതി വോ ഭൂപാ മയ്യാത്മന്യഖിലേശ്വരേ । സുദൃഢാ ജായതേ ഭക്തിഃ ബാഢമാശംസിതം തഥാ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ഇനിമുതൽ, രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചപോലെ, എന്നിൽ, സർവ്വാത്മാവിലും സർവ്വേശ്വരനിലുമുള്ള ദൃഢമായ ഭക്തി നിങ്ങൾക്കുണ്ടാകും.

ദിഷ്ട്യാ വ്യവസിതം ഭൂപാ ഭവന്ത ഋതഭാഷിണഃ । ശ്രീയൈശ്വര്യമദോന്നാഹം പശ്യ ഉന്മാദകം നൃണാമ്

ഭാഗ്യവശാൽ, രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങൾ ശരിയായ തീരുമാനവും സത്യവാക്യവും പറഞ്ഞു; സമ്പത്തിലും അധികാരത്തിലും ഉള്ള അഹങ്കാരം മനുഷ്യരെ എങ്ങനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു എന്നത് കാണൂ.

ഹൈഹയോ നഹുഷോ വേനോ രാവണോ നരകോഽപരേ । ശ്രീമദാദ്‌ ഭ്രംശിതാഃ സ്ഥാനാദ് ദേവദൈത്യനരേശ്വരാഃ

ഹൈഹയൻ, നഹുഷൻ, വേനൻ, രാവണൻ, നരകൻ തുടങ്ങിയ ദേവ, അസുര, മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർ സമ്പത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണുപോയവർ ആണ്.

ഭവന്ത ഏതദ്‌ വിജ്ഞായ ദേഹാദ്യുത്പാദ്യമന്തവത് । മാം യജന്തോഽധ്വരൈര്യുക്താഃ പ്രജാ ധര്മേണ രക്ഷഥ

ഇതെല്ലാം ശരീരത്തിലും മറ്റും നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്നതെല്ലാം നശ്വരമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കി, യജ്ഞങ്ങളിലൂടെ എന്നെ ആരാധിക്കുകയും, നിങ്ങളുടെ ജനങ്ങളെ ധർമ്മപൂർവ്വം രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യൂ.

സംതന്വന്തഃ പ്രജാതന്തൂന് സുഖം ദുഃഖം ഭവാഭവൌ । പ്രാപ്തം പ്രാപ്തം ച സേവന്തോ മച്ചിത്താ വിചരിഷ്യഥ

ജനങ്ങളുടെ ബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തി, സന്തോഷവും ദുഃഖവും, ജനനവും മരണമുമെല്ലാം വരുമ്പോൾ അനുഭവിച്ച്, ലഭിക്കുന്നതെല്ലാം സ്വീകരിച്ച്, മനസ്സു എന്നിൽ ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ച് സഞ്ചരിക്കൂ.

ഉദാസീനാശ്ച ദേഹാദൌ ആത്മാരാമാ ധൃതവ്രതാഃ । മയ്യാവേശ്യ മനഃ സമ്യങ്‌ മാം അന്തേ ബ്രഹ്മ യാസ്യഥ

ശരീരത്തിലും മറ്റും അകറ്റം പുലർത്തി, ആത്മാവിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവരായി, മനസ്സു പൂർണ്ണമായി എന്നിൽ ആകേന്ദ്രിപ്പിച്ചാൽ, അവസാനം നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യാദിശ്യ നൃപാന് കൃഷ്ണോ ഭഗവാന് ഭുവനേശ്വരഃ । തേഷാം ന്യയുങ്ക്ത പുരുഷാന് സ്ത്രിയോ മജ്ജനകര്മണി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാക്കന്മാരെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, ലോകനാഥനായ കൃഷ്ണൻ അവരുടെ ഭാര്യമാരുടെ സ്നാനക്രമത്തിന് സേവകരെ നിയോഗിച്ചു.

സപര്യാം കാരയാമാസ സഹദേവേന ഭാരത । നരദേവോചിതൈര്വസ്ത്രൈഃ ഭൂഷണൈഃ സ്രഗ്വിലേപനൈഃ

ഭാരതപുത്രനായ സഹദേവൻ മുഖേന രാജാക്കന്മാർക്ക് യോജിച്ച വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ആചാരപൂർവ്വം പൂജ നടത്തിച്ചു.