ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സഹദേവം ദക്ഷിണസ്യാം ആദിശത് സഹ സൃഞ്ജയൈഃ । ദിശി പ്രതീച്യാം നകുലം ഉദീച്യാം സവ്യസാചിനമ് । പ്രാച്യാം വൃകോദരം മത്സ്യൈഃ കേകയൈഃ സഹ മദ്രകൈഃ

സഹദേവനെ സൃഞ്ജയന്മാരോടൊപ്പം തെക്കോട്ട് അയച്ചു; നകുലനെ പടിഞ്ഞാറോട്ട്; അർജുനനെ വടക്കോട്ട്; ഭീമനെ മത്സ്യന്മാരും കേകയന്മാരും മദ്രന്മാരുമൊപ്പമുള്ള കിഴക്കോട്ട് അയച്ചു.

തേ വിജിത്യ നൃപാന് വീരാ ആജഹ്രുര്ദിഗ്ഭ്യ ഓജസാ । അജാതശത്രവേ ഭൂരി ദ്രവിണം നൃപ യക്ഷ്യതേ

അവ വീരന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച് വലിയ സമ്പത്ത് അജാതശത്രുവിന് കൊണ്ടുവന്നു; അവൻ യാഗം നടത്താനാണ്.

ശ്രുത്വാജിതം ജരാസന്ധം നൃപതേര്ധ്യായതോ ഹരിഃ । ആഹോപായം തമേവാദ്യ ഉദ്ധവോ യമുവാച ഹ

ജരാസന്ധൻ ജയിക്കപ്പെടാതെ ശേഷിച്ചുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവ് ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, ഹരി ഉദ്‌ധവൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ മാർഗ്ഗം തന്നെ പറഞ്ഞു.

ഭീമസേനോഽര്ജുനഃ കൃഷ്ണോ ബ്രഹ്മലിങ്‌ഗധരാസ്ത്രയഃ । ജഗ്മുര്ഗിരിവ്രജം താത ബൃഹദ്രഥസുതോ യതഃ

ഭീമസേനനും അർജുനനും കൃഷ്ണനും—ബ്രാഹ്മണചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ച ഈ മൂന്നുപേരും ബൃഹദ്രഥന്റെ മകൻ താമസിക്കുന്ന ഗിരിവ്രജയിലേക്ക് പോയി.

തേ ഗത്വാഽഽതിഥ്യവേലായാം ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനമ് । ബ്രഹ്മണ്യം സമയാചേരന് രാജന്യാ ബ്രഹ്മലിങ്‌ഗിനഃ

അവരത്‌ഥിഥികൾക്ക് ഉചിതമായ സമയത്ത് ഗൃഹസ്ഥന്റെ വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു; രാജകുമാരന്മാർ ബ്രാഹ്മണരായി വേഷം ധരിച്ച് ആചാരപ്രകാരം പെരുമാറി.

രാജന് വിദ്ധ്യതിഥീന് പ്രാപ്താന് അര്ഥിനോ ദൂരമാഗതാന് । തന്നഃ പ്രയച്ഛ ഭദ്രം തേ യദ്‌ വയം കാമയാമഹേ

രാജാവേ, ദൂരത്ത് നിന്ന് വന്ന അതിഥികൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്താണോ, ഭാഗ്യശാലിയായ നീ അതു ഞങ്ങൾക്കു നൽകണമേ.

കിം ദുര്മര്ഷം തിതിക്ഷൂണാം കിം അകാര്യം അസാധുഭിഃ । കിം ന ദേയം വദാന്യാനാം കഃ പരഃ സമദര്ശിനാമ്

ക്ഷമയുള്ളവർക്കു എന്താണ് സഹിക്കാനാവാത്തത്? ദുഷ്ടന്മാർക്ക് എന്താണ് ചെയ്യാൻ പാടില്ലാത്തത്? ദാനശീലികൾക്ക് എന്താണ് നൽകാൻ പാടില്ലാത്തത്? സമദർശികളേക്കാൾ ഉയർന്നവൻ ആരാണ്?

യോഽനിത്യേന ശരീരേണ സതാം ഗേയം യശോ ധ്രുവമ് । നാചിനോതി സ്വയം കല്പഃ സ വാച്യഃ ശോച്യ ഏവ സഃ

നശ്വരമായ ശരീരമുപയോഗിച്ച്, കഴിവുള്ളവൻ ആണെങ്കിലും, സത്പുരുഷന്മാരുടെ ഇടയിൽ സ്ഥിരമായ നല്ല പേര് സ്വന്തമാക്കാൻ ശ്രമിക്കാത്തവൻ വാസ്തവത്തിൽ ദയനീയനാണ്.

ഹരിശ്ചന്ദ്രോ രന്തിദേവ ഉഞ്ഛവൃത്തിഃ ശിബിര്ബലിഃ । വ്യാധഃ കപോതോ ബഹവോ ഹ്യധ്രുവേണ ധ്രുവം ഗതാഃ

ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, രന്തിദേവൻ, ശിബി, ബലി, ആ വ്യാധൻ, കപോതം—ഇവരും അനേകരും നശ്വരമായ ശരീരത്തിലൂടെ ശാശ്വതത്വം നേടുകയുണ്ടായി.

ശ്രീശുക ഉവാച - സ്വരൈരാകൃതിഭിസ്താംസ്തു പ്രകോഷ്ഠൈര്ജ്യാഹതൈരപി । രാജന്യബന്ധൂന് വിജ്ഞായ ദൃഷ്ടപൂര്വാനചിന്തയത്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അവരുടെ ശബ്ദം, രൂപം, വില്ലിന്റെ മുറിവുള്ള കൈകൾ—ഇവയിലൂടെ അവൻ അവരെ മുമ്പ് കണ്ട രാജകുലസഹോദരന്മാരാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.

രാജന്യബന്ധവോ ഹ്യേതേ ബ്രഹ്മലിങ്‌ഗാനി ബിഭ്രതി । ദദാനി ഭിക്ഷിതം തേഭ്യ ആത്മാനമപി ദുസ്ത്യജമ്

രാജവംശത്തിലെ ഈ ബന്ധുക്കൾ ബ്രാഹ്മണചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവർക്കു ഞാൻ ഭിക്ഷയായി എന്റെ ആത്മാവും, വിട്ടുകെളയാൻ എളുപ്പമല്ലാത്തതും, നൽകാൻ തയ്യാറാണ്.

ബലേര്നു ശ്രൂയതേ കീര്തിഃ വിതതാ ദിക്ഷ്വകല്മഷാ । ഐശ്വര്യാദ്‌ ഭ്രംശിതസ്യാപി വിപ്രവ്യാജേന വിഷ്ണുനാ

ബലിയുടെ കീർത്തി പാപരഹിതമായി എല്ലാ ദിക്കുകളിലെയും വ്യാപിച്ചു നിലകൊണ്ടിരുന്നു എന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു. വിഷ്ണു ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ചു ബലിയെ ഐശ്വര്യത്തിൽ നിന്ന് വഞ്ചിച്ചിട്ടും ആ മഹത്വം നിലനിന്നിരുന്നു.

ശ്രിയം ജിഹീര്ഷതേന്ദ്രസ്യ വിഷ്ണവേ ദ്വിജരൂപിണേ । ജാനന്നപി മഹീം പ്രാദാദ്‌ വാര്യമാണോഽപി ദൈത്യരാട്

ഇന്ദ്രന്റെ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിച്ച വിഷ്ണു ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, എല്ലാം മനസ്സിലായിട്ടും തടയപ്പെട്ടിട്ടും, ദൈത്യരാജാവ് ഭൂമി അവനു നൽകി.

ജീവതാ ബ്രാഹ്മണാര്ഥായ കോ ന്വര്ഥഃ ക്ഷത്രബന്ധുനാ । ദേഹേന പതമാനേന നേഹതാ വിപുലം യശഃ

ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ കാര്യമെന്നാൽ മാത്രം ജീവിക്കുന്ന ഒരു ക്ഷത്രിയന്റെ ശരീരത്തിന് എന്ത് പ്രയോജനം? ഇവിടെ ഈ ശരീരം വീഴുമ്പോൾ മഹത്തായ കീർത്തി ലഭിക്കും.

ഇത്യുദാരമതിഃ പ്രാഹ കൃഷ്ണാര്ജുനവൃകോദരാന് । ഹേ വിപ്രാ വ്രിയതാം കാമോ ദദാമ്യാത്മശിരോഽപി വഃ

അങ്ങനെ ഉന്നതമായ മനസ്സോടെ അവൻ കൃഷ്ണനും അർജുനനും ഭീമസേനനും പറഞ്ഞു: 'ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് എന്ത് വേണമെങ്കിലും തിരഞ്ഞെടുക്കൂ; ഞാൻ എന്റെ തലവരെങ്കിലും നിങ്ങൾക്കു നൽകാം.'

ശ്രീഭഗവാനുവാച - യുദ്ധം നോ ദേഹി രാജേന്ദ്ര ദ്വന്ദ്വശോ യദി മന്യസേ । യുദ്ധാര്ഥിനോ വയം പ്രാപ്താ രാജന്യാ നാന്യകാങ്‌ക്ഷിണഃ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, നിങ്ങൾക്ക് യുദ്ധം ഉചിതമാണെന്ന് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾക്കു ഇരട്ടയുദ്ധം അനുവദിക്കൂ. ഞങ്ങൾ യുദ്ധം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചാണ് വന്നത്; മറ്റൊന്നും വേണ്ട.'

അസൌ വൃകോദരഃ പാര്ഥഃ തസ്യ ഭ്രാതാര്ജുനോ ഹ്യയമ് । അനയോര്മാതുലേയം മാം കൃഷ്ണം ജാനീഹി തേ രിപുമ്

ഇവൻ ഭീമസേനൻ, പാർഥാ; അവന്റെ സഹോദരൻ അർജുനൻ. ഞാനാകുന്നു കൃഷ്ണൻ, ഇവരുടെ അമ്മാവനും നിന്റെ ശത്രുവും.

ഏവമാവേദിതോ രാജാ ജഹാസോച്ചൈഃ സ്മ മാഗധഃ । ആഹ ചാമര്ഷിതോ മന്ദാ യുദ്ധം തര്ഹി ദദാമി വഃ

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ രാജാവ് മാഗധൻ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു, കോപത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'അപ്പൊ, നിങ്ങളെ ഞാൻ യുദ്ധം അനുവദിക്കുന്നു, മൂഢന്മാരേ.'

ന ത്വയാ ഭീരുണാ യോത്സ്യേ യുധി വിക്ലവതേജസാ । മഥുരാം സ്വപുരീം ത്യക്ത്വാ സമുദ്രം ശരണം ഗതഃ

ഭയക്കരനായ നിനക്കൊപ്പമൊന്നും ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല; നിന്റെ വീര്യം ഉറപ്പില്ല. നീ മഥുര എന്ന സ്വന്തം നഗരം ഉപേക്ഷിച്ച് കടലരികിൽ അഭയം തേടിയല്ലോ.

അയം തു വയസാ തുല്യോ നാതിസത്ത്വോ ന മേ സമഃ । അര്ജുനോ ന ഭവേദ് യോദ്ധാ ഭീമസ്തുല്യബലോ മമ

ഇവൻ എനിക്ക് വയസ്സിൽ തുല്യനാണ്, പക്ഷേ ശക്തിയിൽ സമം അല്ല. അർജുനൻ യുദ്ധത്തിന് യോഗ്യനല്ല, ഭീമൻ മാത്രമേ എനിക്കു തുല്യശക്തിയുള്ളവനാകൂ.

ഇത്യുക്ത്വാ ഭീമസേനായ പ്രാദായ മഹതീം ഗദാമ് । ദ്വിതീയാം സ്വയമാദായ നിര്ജഗാമ പുരാദ് ബഹിഃ

അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭീമസേനന് വലിയൊരു ഗദ നൽകിയും, മറ്റൊന്ന് താനായി എടുത്തും, നഗരത്തിന് പുറത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

തതഃ സമേ ഖലേ വീരൌ സംയുക്താവിതരേതരൌ । ജഘ്നതുര്വജ്രകല്പാഭ്യാം ഗദാഭ്യാം രണദുര്മദൌ

ശത്രുക്കൾ തമ്മിൽ തുല്യശക്തിയോടെ അങ്കണത്തിൽ ഏറ്റുമുട്ടി; യുദ്ധവൈരാഗ്യത്തിൽ ഇരുവരും വജ്രത്തോട് തുല്യമായ ഗദകൾ കൊണ്ട് പരസ്പരം അടിച്ചു.

മണ്ഡലാനി വിചിത്രാണി സവ്യം ദക്ഷിണമേവ ച । ചരതോഃ ശുശുഭേ യുദ്ധം നടയോരിവ രങ്‌ഗിണോഃ

ഇരുവരും ഇടതും വലതും വൃത്താകൃതിയിൽ ചലിച്ചപ്പോൾ അവരുടെ യുദ്ധം നാടകവേദിയിലെ കലാകാരന്മാരുടെ നൃത്തംപോലെ മനോഹരമായി തിളങ്ങി.

തതശ്ചടചടാശബ്ദോ വജ്രനിഷ്പേഷസന്നിഭഃ । ഗദയോഃ ക്ഷിപ്തയോ രാജന് ദന്തയോരിവ ദന്തിനോഃ

അപ്പോൾ അവരുടെ ഗദകൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ ഉരുള്‍പ്പൊട്ടലുപോലെയുള്ള ശബ്ദം ഉയർന്നു, രാജാവേ, ആ ഗദകൾ എറിയുമ്പോൾ ആനകളുടെ ദന്തങ്ങൾ കൂട്ടിയിടിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.

( വസംതതിലകാ ) തേ വൈ ഗദേ ഭുജജവേന നിപാത്യമാനേ അന്യോന്യതോംഽസകടിപാദകരോരുജത്രൂന് । ചൂര്ണീബഭൂവതുരുപേത്യ യഥാര്കശാഖേ സംയുധ്യതോര്ദ്വിരദയോരിവ ദീപ്തമന്വ്യോഃ

അവരുടെ ഭുജശക്തിയാൽ ഗദകൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ, ഇരുവരുടെയും ഭുജം, കടി, കാലു, മുട്ട്, തല എന്നിവയിൽ അടിച്ചപ്പോൾ, ആ ഗദകൾ പൊടിപൊടിയായി; രണ്ട് ഉഗ്രമായ ആനകൾ തമ്മിൽ പോരാടുമ്പോൾ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ തകർന്നുപോകുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.

ഇത്ഥം തയോഃ പ്രഹതയോര്ഗദയോര്നൃവീരൌ ക്രുദ്ധൌ സ്വമുഷ്ടിഭിരയഃസ്പരശൈരപിഷ്ടാമ് । ശബ്ദസ്തയോഃ പ്രഹരതോരിഭയോരിവാസീന് നിര്ഘാതവജ്രപരുഷസ്തലതാഡനോത്ഥഃ

അങ്ങനെ ആ ഇരുവരും ഗദകൾ കൊണ്ട് പരസ്പരം അടിച്ചപ്പോൾ, കോപത്തോടെ ഇരുവരും ഇരുമ്പുപോലുള്ള മുഷ്ടികൾകൊണ്ടും പരസ്പരം അടിച്ചു; അവരുടെ കൈകളുടെ തട്ടലിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന ശബ്ദം മിന്നൽപോലെയും വജ്രംപോലെയും ശക്തമായിരുന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) തയോരേവം പ്രഹരതോഃ സമശിക്ഷാബലൌജസോഃ । നിര്വിശേഷമഭൂദ് യുദ്ധം അക്ഷീണജവയോര്നൃപ

അങ്ങനെ സമശക്തിയും സമശിക്ഷയും ഉള്ള ആ ഇരുവരും പരസ്പരം അടിച്ചപ്പോൾ, യുദ്ധം ഒരുപോലെയായി; ഇരുവരുടെയും വേഗം കുറയാതെ തുടർന്നു, രാജാവേ.

ഏവം തയോര്മഹാരാജ യുധ്യതോഃ സപ്തവിംശതിഃ । ദിനാനി നിരഗംസ്തത്ര സുഹൃദ്‌വന് നിശി തിഷ്ഠതോഃ

അങ്ങനെ മഹാരാജാവേ, ഇരുവരും യുദ്ധം ചെയ്തപ്പോൾ, അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന സുഹൃത്തുക്കൾ രാത്രിയിൽ കാത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ ഇരുപത്തേഴു ദിവസം കടന്നു പോയി.

ഏകദാ മാതുലേയം വൈ പ്രാഹ രാജന് വൃകോദരഃ । ന ശക്തോഽഹം ജരാസന്ധം നിര്ജേതും യുധി മാധവ

ഒരു ദിവസം, രാജാവേ, വൃക്കോദരൻ തന്റെ അമ്മാവനോടു പറഞ്ഞു: 'മാധവാ, യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ജരാസന്ധനെ ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.'