ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തമുപാഗതമാകര്ണ്യ പ്രീതോ ദുര്ദര്ശനം നൃണാമ് । അജാതശത്രുര്നിരഗാത് സോപാധ്യായഃ സുഹൃദ്‌വൃതഃ

അവൻ എത്തിയെന്നു കേട്ട രാജാവ്, എല്ലാവർക്കും പ്രിയനും മനുഷ്യർക്കു ദുർദർശനനുമായവൻ, സന്തോഷത്തോടെ, ഗുരുക്കന്മാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും കൂടി പുറത്തേക്ക് വന്നു.

ഗീതവാദിത്രഘോഷേണ ബ്രഹ്മഘോഷേണ ഭൂയസാ । അഭ്യയാത് സ ഹൃഷീകേശം പ്രാണാഃ പ്രാണമിവാദൃതഃ

ഗാനം, വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, ബ്രാഹ്മണരുടെ വേദഘോഷം എന്നിവയോടെ, രാജാവ് ഹൃഷീകേശന്റെ അടുത്തേക്ക്, ജീവൻ പ്രാണനിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെ, ആദരവോടെ സമീപിച്ചു.

ദൃഷ്ട്വാ വിക്ലിന്നഹൃദയഃ കൃഷ്ണം സ്നേഹേന പാണ്ഡവഃ । ചിരാദ് ദൃഷ്ടം പ്രിയതമം സസ്വജേഽഥ പുനഃ പുനഃ

കൃഷ്ണനെ കണ്ട പാണ്ഡവൻ, ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ ഉലഞ്ഞു, ദീർഘകാലമായി കാണാതിരുന്ന പ്രിയനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അങ്കത്തിലേറ്റു.

( മിശ്ര ) ദോര്ഭ്യാം പരിഷ്വജ്യ രമാമലാലയം മുകുന്ദഗാത്രം നൃപതിര്ഹതാശുഭഃ । ലേഭേ പരാം നിര്വൃതിമശ്രുലോചനോ ഹൃഷ്യത്തനുര്വിസ്മൃത ലോകവിഭ്രമഃ

രമാദേവിയുടെ നിർമ്മലമായ ആലയം ആയ മുകുന്ദന്റെ ശരീരം ഇരുകൈകളാൽ അങ്കലത്തിയ രാജാവ്, ദുർഭാഗ്യം മാറി, പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു; കണ്ണിൽ കണ്ണീരും ശരീരത്തിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞു, ലോകത്തിലെ എല്ലാ വ്യാകുലതകളും മറന്നു.

തം മാതുലേയം പരിരഭ്യ നിര്വൃതോ ഭീമഃ സ്മയന് പ്രേമജലാകുലേന്ദ്രിയഃ । യമൌ കിരീടീ ച സുഹൃത്തമം മുദാ പ്രവൃദ്ധബാഷ്പാഃ പരിരേഭിരേഽച്യുതമ്

ഭീമൻ, സന്തോഷത്തോടെ, മാതുലനായ കൃഷ്ണനെ അങ്കലത്തിയപ്പോൾ, സ്നേഹത്തിൽ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞു, മുഖത്ത് പുഞ്ചിരി വിരിഞ്ഞു. ഇരട്ടന്മാരും കിരീടധാരിയും ഹൃദയം നിറഞ്ഞ് അച്യുതനെ അങ്കലത്തി, കണ്ണീർ ഒഴിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) അര്ജുനേന പരിഷ്വക്തോ യമാഭ്യാമഭിവാദിതഃ । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ വൃദ്ധേഭ്യശ്ച യഥാര്ഹതഃ

അർജുനൻ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു, ഇരട്ടന്മാർ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; കൃഷ്ണൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും മൂപ്പന്മാരോടും യഥായോഗ്യം നമസ്കരിച്ചു.

മാനിനോ മാനയാമാസ കുരുസൃഞ്ജയകൈകയാന് । സൂതമാഗധഗന്ധര്വാ വന്ദിനശ്ചോപമംത്രിണഃ

കുരുക്കൾ, ശ്രുഞ്ചയന്മാർ, കൈകേയന്മാർ എന്നിവരെ ആദരവോടെ ആദരിച്ചു; സാരഥിമാർ, ആഗധർ, ഗാന്ധർവർ, ഗായകർ, ഉപദേശകർ എന്നിവരെയും ആദരിച്ചു.

മൃദങ്‌ഗശങ്ഖപടഹ വീണാപണവഗോമുഖൈഃ । ബ്രാഹ്മണാശ്ചാരവിന്ദാക്ഷം തുഷ്ടുവുര്നനൃതുര്ജഗുഃ

മൃദംഗം, ശംഖം, പടഹം, വീണ, പണവം, ഗോമുഖം എന്നിവയുടെ ശബ്ദത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ കമലനയനനായ കൃഷ്ണനെ സ്തുതിച്ച്, നൃത്തം ചെയ്തു, പാടുകയും ചെയ്തു.

ഏവം സുഹൃദ്‌ഭിഃ പര്യസ്തഃ പുണ്യശ്ലോകശിഖാമണിഃ । സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് വിവേശാലങ്കൃതം പുരമ്

ഇങ്ങനെ സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, പുണ്യശ്ലോകന്മാരിൽ മുത്ത്, എല്ലാവരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ഭഗവാൻ അലങ്കരിച്ച നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) സംസിക്തവര്ത്മ കരിണാം മദഗന്ധതോയൈഃ ചിത്രധ്വജൈഃ കനകതോരണപൂര്ണകുമ്ഭൈഃ । മൃഷ്ടാത്മഭിര്നവദുകൂലവിഭൂഷണസ്രഗ് ഗന്ധൈര്നൃഭിര്യുവതിഭിശ്ച വിരാജമാനമ്

ആനകളുടെ സുഗന്ധമുള്ള വെള്ളം ചിതറി, വർണ്ണമയമായ പതാകകളും പൊന്നിന്റെ തൊരണങ്ങളും നിറഞ്ഞ കുമ്പങ്ങളും കൊണ്ടും, പുതുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും ധരിച്ച പുരുഷന്മാരും യുവതികളും സുഗന്ധം പരത്തി നഗരം ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചു.

ഉദ്ദീപ്തദീപബലിഭിഃ പ്രതിസദ്മ ജാല നിര്യാതധൂപരുചിരം വിലസത്പതാകമ് । മൂര്ധന്യഹേമകലശൈ രജതോരുശൃങ്‌ഗൈഃ ജുഷ്ടം ദദര്ശ ഭവനൈഃ കുരുരാജധാമ

പ്രത്യക്ഷമായ വീടുകളുടെ വാതിലുകളിൽ തെളിഞ്ഞ ദീപങ്ങളും ബലികളും, മനോഹരമായ പതാകകളും, മേൽക്കൂരയിൽ പൊന്നിന്റെ കലശങ്ങളും വെള്ളിയുടെ വലിയ കൊമ്പുകളും, ഇങ്ങനെ അലങ്കരിച്ച കുരുരാജധാനി കൃഷ്ണൻ കണ്ടു.

പ്രാപ്തം നിശമ്യ നരലോചനപാനപാത്രമ് ഔത്സുക്യവിശ്ലഥിതകേശ ദുകൂലബന്ധാഃ । സദ്യോ വിസൃജ്യ ഗൃഹകര്മ പതീംശ്ച തല്പേ ദ്രഷ്ടും യയുര്യുവതയഃ സ്മ നരേന്ദ്രമാര്ഗേ

പുരുഷന്മാരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ആനന്ദം പകരുന്നവൻ എത്തിയെന്നു കേട്ടയുടൻ, യുവതികൾ ആവേശത്തിൽ അവരുടെ മുടി അഴിച്ചു, വസ്ത്രം അഴിച്ചു, വീട്ടിലെ ജോലി എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്ന ഭർത്താക്കളെയും വിട്ട്, രാജവീഥിയിലൂടെ രാജാവിനെ കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു.

തസ്മിന് സുസങ്കുല ഇഭാശ്വരഥദ്‌വിപദ്‌ഭിഃ കൃഷ്ണംസഭാര്യമുപലഭ്യ ഗൃഹാധിരൂഢാഃ । നാര്യോ വികീര്യ കുസുമൈര്മനസോപഗുഹ്യ സുസ്വാഗതം വിദധുരുത്സ്മയവീക്ഷിതേന

ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പടയാളികളും നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലത്ത്, സ്ത്രീകൾ വീടുകളിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണനെയും അവന്റെ ഭാര്യമാരെയും കണ്ടു, മനസ്സിൽ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു, പൂക്കൾ വിതറി, ഹൃദയത്തിൽ നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ പുഞ്ചിരിയോടെ കണ്ണുകൊണ്ട് സ്വാഗതം ചെയ്തു.

ഊചുഃ സ്ത്രിയഃ പഥി നിരീക്ഷ്യ മുകുന്ദപത്‍നീഃ താരാ യഥോഡുപസഹാഃ കിമകാര്യമൂഭിഃ । യച്ചക്ഷുഷാം പുരുഷമൌലിരുദാരഹാസ ലീലാവലോകകലയോത്സവമാതനോതി

പാതയിൽ മുകുന്ദന്റെ ഭാര്യമാരെ കണ്ട സ്ത്രീകൾ പറഞ്ഞു: 'ചന്ദ്രനോടൊപ്പം താരകൾ പോലെ, ഇവർക്കെന്താണ് കുറവ്? മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനായവൻ തന്റെ കണ്ണുകൊണ്ടും മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയിലും കളിയുള്ള കാഴ്ചകളിലും ഒരു ഉത്സവം തന്നെ ഒരുക്കുന്നു.'

തത്ര തത്രോപസങ്‌ഗമ്യ പൌരാ മങ്‌ഗലപാണയഃ । ( അനുഷ്ടുപ് ) ചക്രുഃ സപര്യാം കൃഷ്ണായ ശ്രേണീമുഖ്യാ ഹതൈനസഃ

അവിടെ നഗരവാസികൾ മംഗളവസ്തുക്കളുമായി അടുത്ത് വന്നു, പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതായ പ്രധാനവർ കൃഷ്ണനു ക്രമത്തിൽ ആരാധന നടത്തി.

അന്തഃപുരജനൈഃ പ്രീത്യാ മുകുന്ദഃ ഫുല്ലലോചനൈഃ । സസമ്ഭ്രമൈരഭ്യുപേതഃ പ്രാവിശദ് രാജമന്ദിരമ്

അന്തര്മഹിളമാരുടെ സ്നേഹപൂർവ്വം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളാൽ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട മുകുന്ദൻ, രാജമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

പൃഥാ വിലോക്യ ഭ്രാത്രേയം കൃഷ്ണം ത്രിഭുവനേശ്വരമ് । പ്രീതാത്മോത്ഥായ പര്യങ്കാത് സസ്നുഷാ പരിഷസ്വജേ

പൃഥ, തന്റെ സഹോദരന്റെ മകനായും മൂന്നു ലോകത്തിന്റെയും നാഥനായും കൃഷ്ണനെ കണ്ടപ്പോൾ, സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ കിടക്കയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, മരുമക്കളോടൊപ്പം അവനെ അണുകെട്ടി.

ഗോവിന്ദം ഗൃഹമാനീയ ദേവദേവേശമാദൃതഃ । പൂജായാം നാവിദത് കൃത്യം പ്രമോദോപഹതോ നൃപഃ

ഗോവിന്ദനെ, ദേവന്മാരുടെ ദൈവത്തെ, ആദരപൂർവ്വം വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, രാജാവ് അതിയായ സന്തോഷത്തിൽ പൂജയിൽ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് പോലും മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാതെ നിന്നു.

പിതൃസ്വസുര്ഗുരുസ്ത്രീണാം കൃഷ്ണശ്ചക്രേഽഭിവാദനമ് । സ്വയം ച കൃഷ്ണയാ രാജന് ഭഗിന്യാ ചാഭിവന്ദിതഃ

കൃഷ്ണൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ സഹോദരിയെയും അമ്മാവിയെയും ഗുരുമാരെയും വന്ദിച്ചു; രാജാവേ, അവനെ കൃഷ്ണയും അവന്റെ സഹോദരിയും വന്ദിച്ചു.

ശ്വശ്ര്വാ സഞ്ചോദിതാ കൃഷ്ണാ കൃഷ്ണപത്‍നീശ്ച സര്വശഃ । ആനര്ച രുക്മിണീം സത്യാം ഭദ്രാം ജാമ്ബവതീം തഥാ

അമ്മാമ്മയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം, കൃഷ്ണയും കൃഷ്ണന്റെ എല്ലാ ഭാര്യമാരും രുക്മിണിയെയും സത്യയെയും ഭദ്രയെയും ജാംബവതിയെയും ആദരപൂർവ്വം ആദരിച്ചു.

കാലിന്ദീം മിത്രവിന്ദാം ച ശൈബ്യാം നാഗ്നജിതീം സതീമ് । അന്യാശ്ചാഭ്യാഗതാ യാസ്തു വാസഃസ്രങ്‌മണ്ഡനാദിഭിഃ

അവരെ കൂടാതെ, കാലിന്ദി, മിത്രവിന്ദ, ശൈബ്യ, നാഗ്നജിതി, സതീ എന്നീ മറ്റു ഭാര്യമാരെയും, വസ്ത്രം, പുഷ്പമാല, അലങ്കാരം മുതലായവ നൽകി ആദരിച്ചു.

സുഖം നിവാസയാമാസ ധര്മരാജോ ജനാര്ദനമ് । സസൈന്യം സാനുഗാമത്യം സഭാര്യം ച നവം നവമ്

ധർമ്മരാജാവ് ജനാർദ്ദനനെ, അവന്റെ സൈന്യത്തെയും അനുചരന്മാരെയും ഭാര്യമാരെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരപൂർവ്വം സുഖകരമായി താമസിപ്പിച്ചു.

തര്പയിത്വാ ഖാണ്ഡവേന വഹ്നിം ഫാല്ഗുനസംയുതഃ । മോചയിത്വാ മയം യേന രാജ്ഞേ ദിവ്യാ സഭാ കൃതാ

അർജുനനോടൊപ്പം ഖാണ്ഡവവനം അഗ്നിക്ക് സമർപ്പിച്ച്, മയനെ മോചിപ്പിച്ച്, രാജാവിന് ദിവ്യമായ സഭ നിർമ്മിപ്പിച്ചു.

ഉവാസ കതിചിന് മാസാന് രാജ്ഞഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ । വിഹരന് രഥമാരുഹ്യ ഫാല്ഗുനേന ഭടൈര്വൃതഃ

രാജാവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ പല മാസം അവിടെ താമസിച്ചു, അർജുനനോടൊപ്പം രഥത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച്, വീരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വിനോദിച്ചു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ കൃഷ്ണസ്യ ഇംദ്രപ്രസ്ഥഗമനം നാമ ഏകസപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പരമഹംസ്യമായ ശ്രിമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിൽ, പത്താം സ്കന്ധത്തിലെ രണ്ടാം ഭാഗത്തിൽ, 'കൃഷ്ണന്റെ ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥയാത്ര' എന്ന എഴുപത്തൊന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

രാജസൂയോപക്രമേ പാണ്ഡവാനാം ദിഗ്വിജയഃ; ഭീമേന ജരാസംധ വധശ്ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഏകദാ തു സഭാമധ്യ ആസ്ഥിതോ മുനിഭിര്വൃതഃ । ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയൈര്വൈശ്യൈഃ ഭ്രാതൃഭിശ്ച യുധിഷ്ഠിരഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഒരിക്കൽ, സഭാമധ്യേ, മുനിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ബ്രാഹ്മണന്മാരും ക്ഷത്രിയന്മാരും വൈശ്യന്മാരും സഹോദരന്മാരുമൊക്കെ കൂടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ അങ്ങോട്ട് ഇരുന്നു.

ആചാര്യൈഃ കുലവൃദ്ധൈശ്ച ജ്ഞാതിസംബന്ധിബാന്ധവൈഃ । ശ്രൃണ്വതാമേവ ചൈതേഷാം ആഭാഷ്യേദമുവാച ഹ

ആചാര്യന്മാരും കുടുംബവൃദ്ധന്മാരും ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും കേൾക്കുമ്പോൾ, അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ശ്രീയുധിഷ്ഠിര ഉവാച - ( വസംതതിലകാ ) ക്രതുരാജേന ഗോവിന്ദ രാജസൂയേന പാവനീഃ । യക്ഷ്യേ വിഭൂതീര്ഭവതഃ തത്സംപാദയ നഃ പ്രഭോ

യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദ, രാജസൂയയാഗം നടത്തി, നിങ്ങളുടെ മഹത്വം കൊണ്ട് ഞാൻ പൂജിക്കാനാഗ്രഹിക്കുന്നു. പ്രഭോ, അതിനായി ദയവായി എല്ലാം ഒരുക്കി തരേണം.'

ത്വത്പാദുകേ അവിരതം പരി യേ ചരന്തി ധ്യായന്ത്യഭദ്രനശനേ ശുചയോ ഗൃണന്തി । വിന്ദന്തി തേ കമലനാഭ ഭവാപവര്ഗമ് ആശാസതേ യദി ത ആശിഷ ഈശ നാന്യേ

നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിരന്തരം നടക്കുകയും, അനിഷ്ടങ്ങൾ അകറ്റി, ശുദ്ധരായി നിന്റെ മഹത്വം പാടുകയും, ധ്യാനിക്കയും ചെയ്യുന്നവർ, കമലനാഭാ, ജന്മമരണബന്ധനം വിട്ട് മോക്ഷം നേടുന്നു. അവർ അനുഗ്രഹങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അതും നല്കാൻ കഴിയുന്നത് നീയല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല, ഈശ്വരാ.