ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

( അനുഷ്ടുപ് ) ജരാസന്ധവധഃ കൃഷ്ണ ഭൂര്യര്ഥായോപകല്പതേ । പ്രായഃ പാകവിപാകേന തവ ചാഭിമതഃ ക്രതുഃ

കൃഷ്ണാ, ജരാസന്ധനെ കൊല്ലുന്നത് അനേകം ഉദ്ദേശങ്ങൾക്കായി ഉപകരിക്കും; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യജ്ഞം ഇതിലൂടെ തന്നെ സാധിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യുദ്ധവ വചോ രാജന് സര്വതോഭദ്രമച്യുതമ് । ദേവര്ഷിര്യദുവൃദ്ധാശ്ച കൃഷ്ണശ്ച പ്രത്യപൂജയന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അങ്ങനെ ഉദ്ധവന്റെ വാക്കുകൾ ദേവർഷിയും യദുകുലവൃദ്ധന്മാരും കൃഷ്ണനും എല്ലാം ആദരപൂർവ്വം അംഗീകരിച്ചു.

അഥാദിശത് പ്രയാണായ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ । ഭൃത്യാന് ദാരുകജൈത്രാദീന് അനുജ്ഞാപ്യ ഗുരൂന് വിഭുഃ

അതിനുശേഷം ദേവകിയുടെ മകൻ ഭഗവാൻ യാത്രയ്ക്ക് ആജ്ഞ നൽകി; ഗുരുക്കന്മാരോട് അനുമതി വാങ്ങി, ദാരുകൻ, ജയിത്രൻ തുടങ്ങിയ ഭൃത്യന്മാരെ വിളിച്ചു നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി.

നിര്ഗമയ്യാവരോധാന് സ്വാന് സസുതാന് സപരിച്ഛദാന് । സങ്കര്ഷണമനുജ്ഞാപ്യ യദുരാജം ച ശത്രുഹന് । സൂതോപനീതം സ്വരഥം ആരുഹദ് ഗരുഡധ്വജമ്

സ്വന്തം സ്ത്രീകളും മക്കളും അനുചരന്മാരും പുറത്ത് അയച്ചു, സംകർഷണനെയും ശത്രുഹനനായ യദുരാജാവിനെയും അനുമതി ചോദിച്ചു, രഥികൻ കൊണ്ടുവന്ന ഗരുഡധ്വജം അണിഞ്ഞ രഥത്തിൽ കയറി.

( പ്രഭാവതീ ) തതോ രഥദ്‌വിപഭടസാദിനായകൈഃ കരാലയാ പരിവൃത ആത്മസേനയാ । മൃദങ്‌ഗ ഭേര്യാനക ശങ്ഖഗോമുഖൈഃ പ്രഘോഷഘോഷിതകകുഭോ നിരാക്രമത്

പിന്നീട് രഥം, ആന, കുതിര, പടയാളി നായകരോടും, സ്വന്തം സൈന്യത്തോടും ചുറ്റപ്പെട്ട്, മൃദംഗം, ഭേരി, ആനകം, ശംഖം, കോമുഖം എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടു.

നൃവാജികാഞ്ചന ശിബികാഭിരച്യുതം സഹാത്മജാഃ പതിമനു സുവ്രതാ യയുഃ । വരാംബരാഭരണവിലേപനസ്രജഃ സുസംവൃതാ നൃഭിരസിചര്മപാണിഭിഃ

സ്വന്തം മക്കളോടൊപ്പം, ഉത്തമവ്രതമുള്ള ഭാര്യമാർ, മനോഹരമായ വസ്ത്രം, ആഭരണം, സുഗന്ധം, പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞ്, പൊന്നിന്റെ ശിബികകളും രഥങ്ങളും കയറി, വാൾ, കാവൽക്കാർ ചുറ്റി, അച്യുതനെ അനുഗമിച്ചു.

നരോഷ്ട്രഗോമഹിഷഖരാശ്വതര്യനഃ കരേണുഭിഃ പരിജനവാരയോഷിതഃ । സ്വലങ്കൃതാഃ കടകുടികമ്ബലാമ്ബരാദ് ഉപസ്കരാ യയുരധിയുജ്യ സര്വതഃ

പുരുഷന്മാർ, ഒട്ടകങ്ങൾ, പശുക്കൾ, മേശകൾ, കഴുതകൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, സേവകർ, രാജകുമാരികൾ — ഇവർ എല്ലാവരും കങ്കണങ്ങൾ, വളകൾ, പുതുപ്പടികൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, സ്വന്തം സാമഗ്രികൾ എടുത്ത്, എല്ലാതിക്കളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു.

ബലം ബൃഹദ്ധ്വജപടഛത്രചാമരൈഃ വരായുധാഭരണകിരീടവര്മഭിഃ । ദിവാംശുഭിസ്തുമുലരവം ബഭൌ രവേഃ യഥാര്ണവഃ ക്ഷുഭിതതിമിങ്‌ഗിലോര്മിഭിഃ

വലിയ പതാകകളും വസ്ത്രക്കൊട്ടികളും കുടകളും ചാമരങ്ങളും, മനോഹരമായ ആയുധങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, കിരീടങ്ങൾ, കവർച്ചകൾ ധരിച്ച സൈന്യം, സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങി; അതിന്റെ ഗർജ്ജനം വലിയ മീനുകളും തിരകളും ഉണർത്തുന്ന സമുദ്രംപോലെ ഉരുണ്ടു.

അഥോ മുനിര്യദുപതിനാ സഭാജിതഃ പ്രണമ്യ തം ഹൃദി വിദധദ് വിഹായസാ । നിശമ്യ തദ്‌വ്യവസിതമാഹൃതാര്ഹണോ മുകുന്ദസന്ദര്ശനനിര്വൃതേന്ദ്രിയഃ

പിന്നീട്, യദുക്കളുടെ നായകനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട മുനി, അവനോട് നമസ്കരിച്ച്, അവനെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ആകാശമാർഗ്ഗം പുറപ്പെട്ടു. അവന്റെ ഉദ്ദേശം കേട്ട മുകുന്ദൻ, ഭഗവാന്റെ ദർശനത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തൃപ്തനായവൻ, അർഹമായ സ്വീകരണം ഒരുക്കി.

( അനുഷ്ടുപ് ) രാജദൂതമുവാചേദം ഭഗവാന് പ്രീണയന് ഗിരാ । മാ ഭൈഷ്ട ദൂത ഭദ്രം വോ ഘാതയിഷ്യാമി മാഗധമ്

ഭഗവാൻ, രാജദൂതനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: "ഭയപ്പെടേണ്ട, ദൂതാ, നിനക്കു ക്ഷേമം. ഞാൻ മാഗധനെ സംഹരിക്കും."

ഇത്യുക്തഃ പ്രസ്ഥിതോ ദൂതോ യഥാവദ് അവദന് നൃപാന് । തേഽപി സന്ദര്ശനം ശൌരേഃ പ്രത്യൈക്ഷന് യന്മുമുക്ഷവഃ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദൂതൻ യാത്രയായി, രാജാക്കന്മാരോട് സന്ദേശം ശരിയായി അറിയിച്ചു. അവർയും മോചനം ആഗ്രഹിച്ച ശൗരിയുടെ ദർശനം നേടി.

ആനര്തസൌവീരമരൂന് തീര്ത്വാ വിനശനം ഹരിഃ । ഗിരീന് നദീരതീയായ പുരഗ്രാമവ്രജാകരാന്

ഹരി, ആനർത്തം, സൗവീരം, മരു, വിനശനം എന്നിവ കടന്ന്, പർവ്വതങ്ങളും നദികളും താണ്ടി, നഗരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, പശുവിടങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് എത്തി.

തതോ ദൃഷദ്‌വതീം തീര്ത്വാ മുകുന്ദോഽഥ സരസ്വതീമ് । പഞ്ചാലാനഥ മത്സ്യാംശ്ച ശക്രപ്രസ്ഥമഥാഗമത്

പിന്നീട് മുകുന്ദൻ ദൃശദ്വതിയും ശരസ്വതിയും കടന്ന്, പാഞ്ചാലരാജ്യത്തെയും, മത്സ്യരാജ്യത്തെയും താണ്ടി, അവസാനം ശക്രപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് എത്തി.

തമുപാഗതമാകര്ണ്യ പ്രീതോ ദുര്ദര്ശനം നൃണാമ് । അജാതശത്രുര്നിരഗാത് സോപാധ്യായഃ സുഹൃദ്‌വൃതഃ

അവൻ എത്തിയെന്നു കേട്ട രാജാവ്, എല്ലാവർക്കും പ്രിയനും മനുഷ്യർക്കു ദുർദർശനനുമായവൻ, സന്തോഷത്തോടെ, ഗുരുക്കന്മാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും കൂടി പുറത്തേക്ക് വന്നു.

ഗീതവാദിത്രഘോഷേണ ബ്രഹ്മഘോഷേണ ഭൂയസാ । അഭ്യയാത് സ ഹൃഷീകേശം പ്രാണാഃ പ്രാണമിവാദൃതഃ

ഗാനം, വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, ബ്രാഹ്മണരുടെ വേദഘോഷം എന്നിവയോടെ, രാജാവ് ഹൃഷീകേശന്റെ അടുത്തേക്ക്, ജീവൻ പ്രാണനിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെ, ആദരവോടെ സമീപിച്ചു.

ദൃഷ്ട്വാ വിക്ലിന്നഹൃദയഃ കൃഷ്ണം സ്നേഹേന പാണ്ഡവഃ । ചിരാദ് ദൃഷ്ടം പ്രിയതമം സസ്വജേഽഥ പുനഃ പുനഃ

കൃഷ്ണനെ കണ്ട പാണ്ഡവൻ, ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ ഉലഞ്ഞു, ദീർഘകാലമായി കാണാതിരുന്ന പ്രിയനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അങ്കത്തിലേറ്റു.

( മിശ്ര ) ദോര്ഭ്യാം പരിഷ്വജ്യ രമാമലാലയം മുകുന്ദഗാത്രം നൃപതിര്ഹതാശുഭഃ । ലേഭേ പരാം നിര്വൃതിമശ്രുലോചനോ ഹൃഷ്യത്തനുര്വിസ്മൃത ലോകവിഭ്രമഃ

രമാദേവിയുടെ നിർമ്മലമായ ആലയം ആയ മുകുന്ദന്റെ ശരീരം ഇരുകൈകളാൽ അങ്കലത്തിയ രാജാവ്, ദുർഭാഗ്യം മാറി, പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു; കണ്ണിൽ കണ്ണീരും ശരീരത്തിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞു, ലോകത്തിലെ എല്ലാ വ്യാകുലതകളും മറന്നു.

തം മാതുലേയം പരിരഭ്യ നിര്വൃതോ ഭീമഃ സ്മയന് പ്രേമജലാകുലേന്ദ്രിയഃ । യമൌ കിരീടീ ച സുഹൃത്തമം മുദാ പ്രവൃദ്ധബാഷ്പാഃ പരിരേഭിരേഽച്യുതമ്

ഭീമൻ, സന്തോഷത്തോടെ, മാതുലനായ കൃഷ്ണനെ അങ്കലത്തിയപ്പോൾ, സ്നേഹത്തിൽ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞു, മുഖത്ത് പുഞ്ചിരി വിരിഞ്ഞു. ഇരട്ടന്മാരും കിരീടധാരിയും ഹൃദയം നിറഞ്ഞ് അച്യുതനെ അങ്കലത്തി, കണ്ണീർ ഒഴിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) അര്ജുനേന പരിഷ്വക്തോ യമാഭ്യാമഭിവാദിതഃ । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ വൃദ്ധേഭ്യശ്ച യഥാര്ഹതഃ

അർജുനൻ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു, ഇരട്ടന്മാർ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; കൃഷ്ണൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും മൂപ്പന്മാരോടും യഥായോഗ്യം നമസ്കരിച്ചു.

മാനിനോ മാനയാമാസ കുരുസൃഞ്ജയകൈകയാന് । സൂതമാഗധഗന്ധര്വാ വന്ദിനശ്ചോപമംത്രിണഃ

കുരുക്കൾ, ശ്രുഞ്ചയന്മാർ, കൈകേയന്മാർ എന്നിവരെ ആദരവോടെ ആദരിച്ചു; സാരഥിമാർ, ആഗധർ, ഗാന്ധർവർ, ഗായകർ, ഉപദേശകർ എന്നിവരെയും ആദരിച്ചു.

മൃദങ്‌ഗശങ്ഖപടഹ വീണാപണവഗോമുഖൈഃ । ബ്രാഹ്മണാശ്ചാരവിന്ദാക്ഷം തുഷ്ടുവുര്നനൃതുര്ജഗുഃ

മൃദംഗം, ശംഖം, പടഹം, വീണ, പണവം, ഗോമുഖം എന്നിവയുടെ ശബ്ദത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ കമലനയനനായ കൃഷ്ണനെ സ്തുതിച്ച്, നൃത്തം ചെയ്തു, പാടുകയും ചെയ്തു.

ഏവം സുഹൃദ്‌ഭിഃ പര്യസ്തഃ പുണ്യശ്ലോകശിഖാമണിഃ । സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് വിവേശാലങ്കൃതം പുരമ്

ഇങ്ങനെ സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, പുണ്യശ്ലോകന്മാരിൽ മുത്ത്, എല്ലാവരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ഭഗവാൻ അലങ്കരിച്ച നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) സംസിക്തവര്ത്മ കരിണാം മദഗന്ധതോയൈഃ ചിത്രധ്വജൈഃ കനകതോരണപൂര്ണകുമ്ഭൈഃ । മൃഷ്ടാത്മഭിര്നവദുകൂലവിഭൂഷണസ്രഗ് ഗന്ധൈര്നൃഭിര്യുവതിഭിശ്ച വിരാജമാനമ്

ആനകളുടെ സുഗന്ധമുള്ള വെള്ളം ചിതറി, വർണ്ണമയമായ പതാകകളും പൊന്നിന്റെ തൊരണങ്ങളും നിറഞ്ഞ കുമ്പങ്ങളും കൊണ്ടും, പുതുവസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും ധരിച്ച പുരുഷന്മാരും യുവതികളും സുഗന്ധം പരത്തി നഗരം ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചു.

ഉദ്ദീപ്തദീപബലിഭിഃ പ്രതിസദ്മ ജാല നിര്യാതധൂപരുചിരം വിലസത്പതാകമ് । മൂര്ധന്യഹേമകലശൈ രജതോരുശൃങ്‌ഗൈഃ ജുഷ്ടം ദദര്ശ ഭവനൈഃ കുരുരാജധാമ

പ്രത്യക്ഷമായ വീടുകളുടെ വാതിലുകളിൽ തെളിഞ്ഞ ദീപങ്ങളും ബലികളും, മനോഹരമായ പതാകകളും, മേൽക്കൂരയിൽ പൊന്നിന്റെ കലശങ്ങളും വെള്ളിയുടെ വലിയ കൊമ്പുകളും, ഇങ്ങനെ അലങ്കരിച്ച കുരുരാജധാനി കൃഷ്ണൻ കണ്ടു.

പ്രാപ്തം നിശമ്യ നരലോചനപാനപാത്രമ് ഔത്സുക്യവിശ്ലഥിതകേശ ദുകൂലബന്ധാഃ । സദ്യോ വിസൃജ്യ ഗൃഹകര്മ പതീംശ്ച തല്പേ ദ്രഷ്ടും യയുര്യുവതയഃ സ്മ നരേന്ദ്രമാര്ഗേ

പുരുഷന്മാരുടെ കണ്ണുകൾക്ക് ആനന്ദം പകരുന്നവൻ എത്തിയെന്നു കേട്ടയുടൻ, യുവതികൾ ആവേശത്തിൽ അവരുടെ മുടി അഴിച്ചു, വസ്ത്രം അഴിച്ചു, വീട്ടിലെ ജോലി എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്ന ഭർത്താക്കളെയും വിട്ട്, രാജവീഥിയിലൂടെ രാജാവിനെ കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു.

തസ്മിന് സുസങ്കുല ഇഭാശ്വരഥദ്‌വിപദ്‌ഭിഃ കൃഷ്ണംസഭാര്യമുപലഭ്യ ഗൃഹാധിരൂഢാഃ । നാര്യോ വികീര്യ കുസുമൈര്മനസോപഗുഹ്യ സുസ്വാഗതം വിദധുരുത്സ്മയവീക്ഷിതേന

ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും പടയാളികളും നിറഞ്ഞ ആ സ്ഥലത്ത്, സ്ത്രീകൾ വീടുകളിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണനെയും അവന്റെ ഭാര്യമാരെയും കണ്ടു, മനസ്സിൽ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു, പൂക്കൾ വിതറി, ഹൃദയത്തിൽ നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ പുഞ്ചിരിയോടെ കണ്ണുകൊണ്ട് സ്വാഗതം ചെയ്തു.

ഊചുഃ സ്ത്രിയഃ പഥി നിരീക്ഷ്യ മുകുന്ദപത്‍നീഃ താരാ യഥോഡുപസഹാഃ കിമകാര്യമൂഭിഃ । യച്ചക്ഷുഷാം പുരുഷമൌലിരുദാരഹാസ ലീലാവലോകകലയോത്സവമാതനോതി

പാതയിൽ മുകുന്ദന്റെ ഭാര്യമാരെ കണ്ട സ്ത്രീകൾ പറഞ്ഞു: 'ചന്ദ്രനോടൊപ്പം താരകൾ പോലെ, ഇവർക്കെന്താണ് കുറവ്? മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതനായവൻ തന്റെ കണ്ണുകൊണ്ടും മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയിലും കളിയുള്ള കാഴ്ചകളിലും ഒരു ഉത്സവം തന്നെ ഒരുക്കുന്നു.'

തത്ര തത്രോപസങ്‌ഗമ്യ പൌരാ മങ്‌ഗലപാണയഃ । ( അനുഷ്ടുപ് ) ചക്രുഃ സപര്യാം കൃഷ്ണായ ശ്രേണീമുഖ്യാ ഹതൈനസഃ

അവിടെ നഗരവാസികൾ മംഗളവസ്തുക്കളുമായി അടുത്ത് വന്നു, പാപങ്ങൾ ഇല്ലാതായ പ്രധാനവർ കൃഷ്ണനു ക്രമത്തിൽ ആരാധന നടത്തി.

അന്തഃപുരജനൈഃ പ്രീത്യാ മുകുന്ദഃ ഫുല്ലലോചനൈഃ । സസമ്ഭ്രമൈരഭ്യുപേതഃ പ്രാവിശദ് രാജമന്ദിരമ്

അന്തര്മഹിളമാരുടെ സ്നേഹപൂർവ്വം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളാൽ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ട മുകുന്ദൻ, രാജമന്ദിരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.