ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യഷ്ടവ്യമ്രാജസൂയേന ദിക് ചക്രജയിനാ വിഭോ । അതോ ജരാസുതജയ ഉഭയാര്ഥോ മതോ മമ

സർവ്വവിജയിയായ ഭഗവാനേ, നീ രാജസൂയയജ്ഞം നടത്തണം; അതിനായി ജരാസന്ധനെ ജയിക്കുന്നത് രണ്ടും സാധിക്കും എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.

അസ്മാകം ച മഹാനര്ഥോ ഹ്യേതേനൈവ ഭവിഷ്യതി । യശശ്ച തവ ഗോവിന്ദ രാജ്ഞോ ബദ്ധാന് വിമുഞ്ചതഃ

ഇതിലൂടെ ഞങ്ങൾക്കും വലിയ ഉപകാരമുണ്ടാകും, ഗോവിന്ദാ, നീ രാജാക്കന്മാരെ തടവിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട് നിന്റെ കീർത്തിയും വർദ്ധിക്കും.

സ വൈ ദുര്വിഷഹോ രാജാ നാഗായുതസമോ ബലേ । ബലിനാമപി ചാന്യേഷാം ഭീമം സമബലം വിനാ

അവൻ അത്ര എളുപ്പത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്ത രാജാവാണ്; പത്ത് ആയിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുണ്ട്, ശക്തന്മാരിൽ ഭീമനല്ലാതെ മറ്റാരും അവനോട് തുല്യനല്ല.

ദ്‌വൈരഥേ സ തു ജേതവ്യോ മാ ശതാക്ഷൌഹിണീയുതഃ । ബ്രഹ്മണ്യോഽഭ്യര്ഥിതോ വിപ്രൈഃ ന പ്രത്യാഖ്യാതി കര്ഹിചിത്

അവനെ ഒരുപാട് സൈന്യങ്ങളാൽ അല്ല, ഇരട്ടയുദ്ധത്തിൽ മാത്രം ജയിക്കണം; അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്തിയോടെ ആദരിക്കുന്നു, അവരുടെ അപേക്ഷ ഒരിക്കലും നിരസിക്കാറില്ല.

ബ്രഹ്മവേഷധരോ ഗത്വാ തം ഭിക്ഷേത വൃകോദരഃ । ഹനിഷ്യതി ന സന്ദേഹോ ദ്‌വൈരഥേ തവ സന്നിധൌ

വൃക്കോദരൻ ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ച് അവനിടത്ത് ഭിക്ഷ ചോദിക്കട്ടെ; നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇരട്ടയുദ്ധത്തിൽ അവനെ നിർഭാഗ്യമായി അവൻ കൊല്ലും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

നിമിത്തം പരമീശസ്യ വിശ്വസര്ഗനിരോധയോഃ । ഹിരണ്യഗര്ഭഃ ശര്വശ്ച കാലസ്യാരൂപിണസ്തവ

ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്കും സംഹാരത്തിനും പരമേശ്വരൻ കാരണമാകുന്നു; ഹിരണ്യഗർഭനും ശർവനും നിന്റെ കാലശക്തിയുടെ രൂപങ്ങളാണ്.

( വസംതതിലകാ ) ഗായന്തി തേ വിശദകര്മ ഗൃഹേഷു ദേവ്യോ രാജ്ഞാം സ്വശത്രുവധമാത്മവിമോക്ഷണം ച । ഗോപ്യശ്ച കുഞ്ജരപതേര്ജനകാത്മജായാഃ പിത്രോശ്ച ലബ്ധശരണാ മുനയോ വയം ച

ദേവതകളുടെ വീടുകളിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ ശത്രുനാശവും ആത്മവിശ്രമവും ഗോപികളും, കുഞ്ജരപതിയുടെ ഭാര്യമാരും, ജനകപുത്രിമാരും, രക്ഷ തേടിയ മാതാപിതാക്കൾക്കും, മുനിമാരും, ഞങ്ങളുമാണ് നിന്റെ വിശുദ്ധ കർമ്മങ്ങൾ പാടുന്നത്.

( അനുഷ്ടുപ് ) ജരാസന്ധവധഃ കൃഷ്ണ ഭൂര്യര്ഥായോപകല്പതേ । പ്രായഃ പാകവിപാകേന തവ ചാഭിമതഃ ക്രതുഃ

കൃഷ്ണാ, ജരാസന്ധനെ കൊല്ലുന്നത് അനേകം ഉദ്ദേശങ്ങൾക്കായി ഉപകരിക്കും; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യജ്ഞം ഇതിലൂടെ തന്നെ സാധിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യുദ്ധവ വചോ രാജന് സര്വതോഭദ്രമച്യുതമ് । ദേവര്ഷിര്യദുവൃദ്ധാശ്ച കൃഷ്ണശ്ച പ്രത്യപൂജയന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അങ്ങനെ ഉദ്ധവന്റെ വാക്കുകൾ ദേവർഷിയും യദുകുലവൃദ്ധന്മാരും കൃഷ്ണനും എല്ലാം ആദരപൂർവ്വം അംഗീകരിച്ചു.

അഥാദിശത് പ്രയാണായ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ । ഭൃത്യാന് ദാരുകജൈത്രാദീന് അനുജ്ഞാപ്യ ഗുരൂന് വിഭുഃ

അതിനുശേഷം ദേവകിയുടെ മകൻ ഭഗവാൻ യാത്രയ്ക്ക് ആജ്ഞ നൽകി; ഗുരുക്കന്മാരോട് അനുമതി വാങ്ങി, ദാരുകൻ, ജയിത്രൻ തുടങ്ങിയ ഭൃത്യന്മാരെ വിളിച്ചു നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി.

നിര്ഗമയ്യാവരോധാന് സ്വാന് സസുതാന് സപരിച്ഛദാന് । സങ്കര്ഷണമനുജ്ഞാപ്യ യദുരാജം ച ശത്രുഹന് । സൂതോപനീതം സ്വരഥം ആരുഹദ് ഗരുഡധ്വജമ്

സ്വന്തം സ്ത്രീകളും മക്കളും അനുചരന്മാരും പുറത്ത് അയച്ചു, സംകർഷണനെയും ശത്രുഹനനായ യദുരാജാവിനെയും അനുമതി ചോദിച്ചു, രഥികൻ കൊണ്ടുവന്ന ഗരുഡധ്വജം അണിഞ്ഞ രഥത്തിൽ കയറി.

( പ്രഭാവതീ ) തതോ രഥദ്‌വിപഭടസാദിനായകൈഃ കരാലയാ പരിവൃത ആത്മസേനയാ । മൃദങ്‌ഗ ഭേര്യാനക ശങ്ഖഗോമുഖൈഃ പ്രഘോഷഘോഷിതകകുഭോ നിരാക്രമത്

പിന്നീട് രഥം, ആന, കുതിര, പടയാളി നായകരോടും, സ്വന്തം സൈന്യത്തോടും ചുറ്റപ്പെട്ട്, മൃദംഗം, ഭേരി, ആനകം, ശംഖം, കോമുഖം എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടു.

നൃവാജികാഞ്ചന ശിബികാഭിരച്യുതം സഹാത്മജാഃ പതിമനു സുവ്രതാ യയുഃ । വരാംബരാഭരണവിലേപനസ്രജഃ സുസംവൃതാ നൃഭിരസിചര്മപാണിഭിഃ

സ്വന്തം മക്കളോടൊപ്പം, ഉത്തമവ്രതമുള്ള ഭാര്യമാർ, മനോഹരമായ വസ്ത്രം, ആഭരണം, സുഗന്ധം, പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞ്, പൊന്നിന്റെ ശിബികകളും രഥങ്ങളും കയറി, വാൾ, കാവൽക്കാർ ചുറ്റി, അച്യുതനെ അനുഗമിച്ചു.

നരോഷ്ട്രഗോമഹിഷഖരാശ്വതര്യനഃ കരേണുഭിഃ പരിജനവാരയോഷിതഃ । സ്വലങ്കൃതാഃ കടകുടികമ്ബലാമ്ബരാദ് ഉപസ്കരാ യയുരധിയുജ്യ സര്വതഃ

പുരുഷന്മാർ, ഒട്ടകങ്ങൾ, പശുക്കൾ, മേശകൾ, കഴുതകൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, സേവകർ, രാജകുമാരികൾ — ഇവർ എല്ലാവരും കങ്കണങ്ങൾ, വളകൾ, പുതുപ്പടികൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, സ്വന്തം സാമഗ്രികൾ എടുത്ത്, എല്ലാതിക്കളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു.

ബലം ബൃഹദ്ധ്വജപടഛത്രചാമരൈഃ വരായുധാഭരണകിരീടവര്മഭിഃ । ദിവാംശുഭിസ്തുമുലരവം ബഭൌ രവേഃ യഥാര്ണവഃ ക്ഷുഭിതതിമിങ്‌ഗിലോര്മിഭിഃ

വലിയ പതാകകളും വസ്ത്രക്കൊട്ടികളും കുടകളും ചാമരങ്ങളും, മനോഹരമായ ആയുധങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, കിരീടങ്ങൾ, കവർച്ചകൾ ധരിച്ച സൈന്യം, സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങി; അതിന്റെ ഗർജ്ജനം വലിയ മീനുകളും തിരകളും ഉണർത്തുന്ന സമുദ്രംപോലെ ഉരുണ്ടു.

അഥോ മുനിര്യദുപതിനാ സഭാജിതഃ പ്രണമ്യ തം ഹൃദി വിദധദ് വിഹായസാ । നിശമ്യ തദ്‌വ്യവസിതമാഹൃതാര്ഹണോ മുകുന്ദസന്ദര്ശനനിര്വൃതേന്ദ്രിയഃ

പിന്നീട്, യദുക്കളുടെ നായകനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട മുനി, അവനോട് നമസ്കരിച്ച്, അവനെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ആകാശമാർഗ്ഗം പുറപ്പെട്ടു. അവന്റെ ഉദ്ദേശം കേട്ട മുകുന്ദൻ, ഭഗവാന്റെ ദർശനത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തൃപ്തനായവൻ, അർഹമായ സ്വീകരണം ഒരുക്കി.

( അനുഷ്ടുപ് ) രാജദൂതമുവാചേദം ഭഗവാന് പ്രീണയന് ഗിരാ । മാ ഭൈഷ്ട ദൂത ഭദ്രം വോ ഘാതയിഷ്യാമി മാഗധമ്

ഭഗവാൻ, രാജദൂതനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: "ഭയപ്പെടേണ്ട, ദൂതാ, നിനക്കു ക്ഷേമം. ഞാൻ മാഗധനെ സംഹരിക്കും."

ഇത്യുക്തഃ പ്രസ്ഥിതോ ദൂതോ യഥാവദ് അവദന് നൃപാന് । തേഽപി സന്ദര്ശനം ശൌരേഃ പ്രത്യൈക്ഷന് യന്മുമുക്ഷവഃ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദൂതൻ യാത്രയായി, രാജാക്കന്മാരോട് സന്ദേശം ശരിയായി അറിയിച്ചു. അവർയും മോചനം ആഗ്രഹിച്ച ശൗരിയുടെ ദർശനം നേടി.

ആനര്തസൌവീരമരൂന് തീര്ത്വാ വിനശനം ഹരിഃ । ഗിരീന് നദീരതീയായ പുരഗ്രാമവ്രജാകരാന്

ഹരി, ആനർത്തം, സൗവീരം, മരു, വിനശനം എന്നിവ കടന്ന്, പർവ്വതങ്ങളും നദികളും താണ്ടി, നഗരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, പശുവിടങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് എത്തി.

തതോ ദൃഷദ്‌വതീം തീര്ത്വാ മുകുന്ദോഽഥ സരസ്വതീമ് । പഞ്ചാലാനഥ മത്സ്യാംശ്ച ശക്രപ്രസ്ഥമഥാഗമത്

പിന്നീട് മുകുന്ദൻ ദൃശദ്വതിയും ശരസ്വതിയും കടന്ന്, പാഞ്ചാലരാജ്യത്തെയും, മത്സ്യരാജ്യത്തെയും താണ്ടി, അവസാനം ശക്രപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് എത്തി.

തമുപാഗതമാകര്ണ്യ പ്രീതോ ദുര്ദര്ശനം നൃണാമ് । അജാതശത്രുര്നിരഗാത് സോപാധ്യായഃ സുഹൃദ്‌വൃതഃ

അവൻ എത്തിയെന്നു കേട്ട രാജാവ്, എല്ലാവർക്കും പ്രിയനും മനുഷ്യർക്കു ദുർദർശനനുമായവൻ, സന്തോഷത്തോടെ, ഗുരുക്കന്മാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും കൂടി പുറത്തേക്ക് വന്നു.

ഗീതവാദിത്രഘോഷേണ ബ്രഹ്മഘോഷേണ ഭൂയസാ । അഭ്യയാത് സ ഹൃഷീകേശം പ്രാണാഃ പ്രാണമിവാദൃതഃ

ഗാനം, വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, ബ്രാഹ്മണരുടെ വേദഘോഷം എന്നിവയോടെ, രാജാവ് ഹൃഷീകേശന്റെ അടുത്തേക്ക്, ജീവൻ പ്രാണനിലേക്കു പോകുന്നതുപോലെ, ആദരവോടെ സമീപിച്ചു.

ദൃഷ്ട്വാ വിക്ലിന്നഹൃദയഃ കൃഷ്ണം സ്നേഹേന പാണ്ഡവഃ । ചിരാദ് ദൃഷ്ടം പ്രിയതമം സസ്വജേഽഥ പുനഃ പുനഃ

കൃഷ്ണനെ കണ്ട പാണ്ഡവൻ, ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ ഉലഞ്ഞു, ദീർഘകാലമായി കാണാതിരുന്ന പ്രിയനെ വീണ്ടും വീണ്ടും അങ്കത്തിലേറ്റു.

( മിശ്ര ) ദോര്ഭ്യാം പരിഷ്വജ്യ രമാമലാലയം മുകുന്ദഗാത്രം നൃപതിര്ഹതാശുഭഃ । ലേഭേ പരാം നിര്വൃതിമശ്രുലോചനോ ഹൃഷ്യത്തനുര്വിസ്മൃത ലോകവിഭ്രമഃ

രമാദേവിയുടെ നിർമ്മലമായ ആലയം ആയ മുകുന്ദന്റെ ശരീരം ഇരുകൈകളാൽ അങ്കലത്തിയ രാജാവ്, ദുർഭാഗ്യം മാറി, പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു; കണ്ണിൽ കണ്ണീരും ശരീരത്തിൽ ആനന്ദം നിറഞ്ഞു, ലോകത്തിലെ എല്ലാ വ്യാകുലതകളും മറന്നു.

തം മാതുലേയം പരിരഭ്യ നിര്വൃതോ ഭീമഃ സ്മയന് പ്രേമജലാകുലേന്ദ്രിയഃ । യമൌ കിരീടീ ച സുഹൃത്തമം മുദാ പ്രവൃദ്ധബാഷ്പാഃ പരിരേഭിരേഽച്യുതമ്

ഭീമൻ, സന്തോഷത്തോടെ, മാതുലനായ കൃഷ്ണനെ അങ്കലത്തിയപ്പോൾ, സ്നേഹത്തിൽ കണ്ണീർ നിറഞ്ഞു, മുഖത്ത് പുഞ്ചിരി വിരിഞ്ഞു. ഇരട്ടന്മാരും കിരീടധാരിയും ഹൃദയം നിറഞ്ഞ് അച്യുതനെ അങ്കലത്തി, കണ്ണീർ ഒഴിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) അര്ജുനേന പരിഷ്വക്തോ യമാഭ്യാമഭിവാദിതഃ । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ നമസ്കൃത്യ വൃദ്ധേഭ്യശ്ച യഥാര്ഹതഃ

അർജുനൻ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു, ഇരട്ടന്മാർ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; കൃഷ്ണൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും മൂപ്പന്മാരോടും യഥായോഗ്യം നമസ്കരിച്ചു.

മാനിനോ മാനയാമാസ കുരുസൃഞ്ജയകൈകയാന് । സൂതമാഗധഗന്ധര്വാ വന്ദിനശ്ചോപമംത്രിണഃ

കുരുക്കൾ, ശ്രുഞ്ചയന്മാർ, കൈകേയന്മാർ എന്നിവരെ ആദരവോടെ ആദരിച്ചു; സാരഥിമാർ, ആഗധർ, ഗാന്ധർവർ, ഗായകർ, ഉപദേശകർ എന്നിവരെയും ആദരിച്ചു.

മൃദങ്‌ഗശങ്ഖപടഹ വീണാപണവഗോമുഖൈഃ । ബ്രാഹ്മണാശ്ചാരവിന്ദാക്ഷം തുഷ്ടുവുര്നനൃതുര്ജഗുഃ

മൃദംഗം, ശംഖം, പടഹം, വീണ, പണവം, ഗോമുഖം എന്നിവയുടെ ശബ്ദത്തിൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ കമലനയനനായ കൃഷ്ണനെ സ്തുതിച്ച്, നൃത്തം ചെയ്തു, പാടുകയും ചെയ്തു.

ഏവം സുഹൃദ്‌ഭിഃ പര്യസ്തഃ പുണ്യശ്ലോകശിഖാമണിഃ । സംസ്തൂയമാനോ ഭഗവാന് വിവേശാലങ്കൃതം പുരമ്

ഇങ്ങനെ സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, പുണ്യശ്ലോകന്മാരിൽ മുത്ത്, എല്ലാവരാലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ഭഗവാൻ അലങ്കരിച്ച നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.