ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യക്ഷ്യതി ത്വാം മഖേന്ദ്രേണ രാജസൂയേന പാണ്ഡവഃ । പാരമേഷ്ഠ്യകാമോ നൃപതിഃ തദ്‌ഭവാനനുമോദതാമ്

പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രൻ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥാനത്തെ ആഗ്രഹിച്ച്, രാജസൂയ യാഗം നടത്തി നിങ്ങളെ ആരാധിക്കാൻ പോകുന്നു, പ്രഭോ. നിങ്ങൾ അതിൽ സന്തോഷിക്കണമേ.

തസ്മിന് ദേവ ക്രതുവരേ ഭവന്തം വൈ സുരാദയഃ । ദിദൃക്ഷവഃ സമേഷ്യന്തി രാജാനശ്ച യശസ്വിനഃ

ആ മഹായാഗത്തിൽ, ദൈവങ്ങളോടും പ്രശസ്തരായ രാജാക്കന്മാരോടും കൂടെ, എല്ലാവരും നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഒന്നിച്ചുകൂടും, ദേവ.

ശ്രവണാത് കീര്തനാദ് ധ്യാനാത് പൂയന്തേഽന്തേവസായിനഃ । തവ ബ്രഹ്മമയസ്യേശ കിമുതേക്ഷാഭിമര്ശിനഃ

പ്രഭോ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായവനേ, നിങ്ങളെ കേൾക്കുകയോ, പാടുകയോ, ധ്യാനിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവരും, അടുത്ത് വസിക്കുന്നവരും ശുദ്ധരാവുന്നു. പിന്നെ, നിങ്ങളെ നേരിൽ കാണുന്നവർക്കും സ്പർശിക്കുന്നവർക്കും എത്രയോ കൂടുതൽ ശുദ്ധിയുണ്ടാകും.

( വസംതതിലകാ ) യസ്യാമലം ദിവി യശഃ പ്രഥിതം രസായാം ഭൂമൌ ച തേ ഭുവനമങ്ഗല ദിഗ്വിതാനമ് । മന്ദാകിനീതി ദിവി ഭോഗവതീതി ചാധോ ഗങ്ഗേതി ചേഹ ചരണാമ്ബു പുനാതി വിശ്വമ്

ആകാശത്തും ഭൂമിയിലും പാതാളത്തിലും നിങ്ങളുടെ കാൽപാദജലത്തിന്റെ ശുദ്ധമായ മഹത്വം പ്രസിദ്ധമാണ്. ആകാശത്ത് അതിനെ മന്ദാകിനി, താഴെ ഭോഗവതി, ഭൂമിയിൽ ഗംഗ എന്നിങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ കാൽപാദജലം ഈ ലോകം മുഴുവൻ വിശുദ്ധമാക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) തത്ര തേഷ്വാത്മപക്ഷേഷ്വ ഗൃഹ്ണത്സു വിജിഗീഷയാ । വാചഃ പേശൈഃ സ്മയന് ഭൃത്യമുദ്ധവം പ്രാഹ കേശവഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ, തന്റെ പക്ഷക്കാരിൽ വിജയാഗ്രഹം ഉള്ളപ്പോൾ, കേശവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ, മനോഹരമായ വാക്കുകളിൽ, തന്റെ ഭൃത്യനായ ഉദ്ധവനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - ത്വം ഹി നഃ പരമം ചക്ഷുഃ സുഹൃന് മംത്രാര്ഥതത്ത്വവിത് । അഥാത്ര ബ്രൂഹ്യനുഷ്ഠേയം ശ്രദ്ദധ്മഃ കരവാമ തത്

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നീയാണു ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വിശ്വസനീയമായ കണ്ണ്, സ്നേഹിതനും ഉപദേശത്തിന്റെ അർത്ഥവും ഉദ്ദേശവും അറിയുന്നവനും. അതിനാൽ ഇവിടെ ചെയ്യേണ്ടത് നീ പറയൂ; ഞങ്ങൾ വിശ്വസിക്കുന്നു, അതു പോലെ തന്നെ ചെയ്യാം.

ഇത്യുപാമംത്രിതോ ഭര്ത്രാ സര്വജ്ഞേനാപി മുഗ്ധവത് । നിദേശം ശിരസാഽഽധായ ഉദ്ധവഃ പ്രത്യഭാഷത

ഇങ്ങനെ സർവ്വജ്ഞനായ ഭർത്താവിന്റെ വചനം കേട്ട ഉദ്ധവൻ, വിനയത്തോടെ തലവാങ്ങി ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ചു, പിന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ ഭഗവദ്യാനവിചാരേ നാമ സപ്തതിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പരമഹംസന്മാർക്കുള്ള ശ്രീമദ്‌ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗത്തിലെ 'ഭഗവദ്ജ്ഞാനവിചാരം' എന്ന എഴുപതാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

ഉദ്ധവമംത്രണയാ ശ്രീകൃഷ്ണസ്യേന്ദ്രപ്രസ്ഥഗമനമ് - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്യുദീരിതമാകര്ണ്യ ദേവഋഷേരുദ്ധവോഽബ്രവീത് । സഭ്യാനാം മതമാജ്ഞായ കൃഷ്ണസ്യ ച മഹാമതിഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ദേവർഷിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സഭയിലെ എല്ലാവരുടെയും കൃഷ്ണന്റെയും മനസ്സിലാക്കി, മഹാമതിയായ ഉദ്ധവൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച - യദുക്തം ഋഷിണാ ദേവ സാചിവ്യം യക്ഷ്യതസ്ത്വയാ । കാര്യം പൈതൃഷ്വസേയസ്യ രക്ഷാ ച ശരണൈഷിണാമ്

ശ്രീഉദ്ധവൻ പറഞ്ഞു: ദേവാ, ദേവർഷി പറഞ്ഞതുപോലെ, നീ യജ്ഞത്തിന് ഉപദേശകനായി പ്രവർത്തിക്കണം, പിതൃസഹോദരനെ രക്ഷിക്കണം, അഭയം തേടുന്നവരെ സംരക്ഷിക്കണം.

യഷ്ടവ്യമ്രാജസൂയേന ദിക് ചക്രജയിനാ വിഭോ । അതോ ജരാസുതജയ ഉഭയാര്ഥോ മതോ മമ

സർവ്വവിജയിയായ ഭഗവാനേ, നീ രാജസൂയയജ്ഞം നടത്തണം; അതിനായി ജരാസന്ധനെ ജയിക്കുന്നത് രണ്ടും സാധിക്കും എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.

അസ്മാകം ച മഹാനര്ഥോ ഹ്യേതേനൈവ ഭവിഷ്യതി । യശശ്ച തവ ഗോവിന്ദ രാജ്ഞോ ബദ്ധാന് വിമുഞ്ചതഃ

ഇതിലൂടെ ഞങ്ങൾക്കും വലിയ ഉപകാരമുണ്ടാകും, ഗോവിന്ദാ, നീ രാജാക്കന്മാരെ തടവിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട് നിന്റെ കീർത്തിയും വർദ്ധിക്കും.

സ വൈ ദുര്വിഷഹോ രാജാ നാഗായുതസമോ ബലേ । ബലിനാമപി ചാന്യേഷാം ഭീമം സമബലം വിനാ

അവൻ അത്ര എളുപ്പത്തിൽ ജയിക്കാനാവാത്ത രാജാവാണ്; പത്ത് ആയിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുണ്ട്, ശക്തന്മാരിൽ ഭീമനല്ലാതെ മറ്റാരും അവനോട് തുല്യനല്ല.

ദ്‌വൈരഥേ സ തു ജേതവ്യോ മാ ശതാക്ഷൌഹിണീയുതഃ । ബ്രഹ്മണ്യോഽഭ്യര്ഥിതോ വിപ്രൈഃ ന പ്രത്യാഖ്യാതി കര്ഹിചിത്

അവനെ ഒരുപാട് സൈന്യങ്ങളാൽ അല്ല, ഇരട്ടയുദ്ധത്തിൽ മാത്രം ജയിക്കണം; അവൻ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്തിയോടെ ആദരിക്കുന്നു, അവരുടെ അപേക്ഷ ഒരിക്കലും നിരസിക്കാറില്ല.

ബ്രഹ്മവേഷധരോ ഗത്വാ തം ഭിക്ഷേത വൃകോദരഃ । ഹനിഷ്യതി ന സന്ദേഹോ ദ്‌വൈരഥേ തവ സന്നിധൌ

വൃക്കോദരൻ ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ച് അവനിടത്ത് ഭിക്ഷ ചോദിക്കട്ടെ; നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇരട്ടയുദ്ധത്തിൽ അവനെ നിർഭാഗ്യമായി അവൻ കൊല്ലും, ഇതിൽ സംശയമില്ല.

നിമിത്തം പരമീശസ്യ വിശ്വസര്ഗനിരോധയോഃ । ഹിരണ്യഗര്ഭഃ ശര്വശ്ച കാലസ്യാരൂപിണസ്തവ

ലോകത്തിന്റെ സൃഷ്ടിക്കും സംഹാരത്തിനും പരമേശ്വരൻ കാരണമാകുന്നു; ഹിരണ്യഗർഭനും ശർവനും നിന്റെ കാലശക്തിയുടെ രൂപങ്ങളാണ്.

( വസംതതിലകാ ) ഗായന്തി തേ വിശദകര്മ ഗൃഹേഷു ദേവ്യോ രാജ്ഞാം സ്വശത്രുവധമാത്മവിമോക്ഷണം ച । ഗോപ്യശ്ച കുഞ്ജരപതേര്ജനകാത്മജായാഃ പിത്രോശ്ച ലബ്ധശരണാ മുനയോ വയം ച

ദേവതകളുടെ വീടുകളിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ ശത്രുനാശവും ആത്മവിശ്രമവും ഗോപികളും, കുഞ്ജരപതിയുടെ ഭാര്യമാരും, ജനകപുത്രിമാരും, രക്ഷ തേടിയ മാതാപിതാക്കൾക്കും, മുനിമാരും, ഞങ്ങളുമാണ് നിന്റെ വിശുദ്ധ കർമ്മങ്ങൾ പാടുന്നത്.

( അനുഷ്ടുപ് ) ജരാസന്ധവധഃ കൃഷ്ണ ഭൂര്യര്ഥായോപകല്പതേ । പ്രായഃ പാകവിപാകേന തവ ചാഭിമതഃ ക്രതുഃ

കൃഷ്ണാ, ജരാസന്ധനെ കൊല്ലുന്നത് അനേകം ഉദ്ദേശങ്ങൾക്കായി ഉപകരിക്കും; നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന യജ്ഞം ഇതിലൂടെ തന്നെ സാധിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യുദ്ധവ വചോ രാജന് സര്വതോഭദ്രമച്യുതമ് । ദേവര്ഷിര്യദുവൃദ്ധാശ്ച കൃഷ്ണശ്ച പ്രത്യപൂജയന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അങ്ങനെ ഉദ്ധവന്റെ വാക്കുകൾ ദേവർഷിയും യദുകുലവൃദ്ധന്മാരും കൃഷ്ണനും എല്ലാം ആദരപൂർവ്വം അംഗീകരിച്ചു.

അഥാദിശത് പ്രയാണായ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ । ഭൃത്യാന് ദാരുകജൈത്രാദീന് അനുജ്ഞാപ്യ ഗുരൂന് വിഭുഃ

അതിനുശേഷം ദേവകിയുടെ മകൻ ഭഗവാൻ യാത്രയ്ക്ക് ആജ്ഞ നൽകി; ഗുരുക്കന്മാരോട് അനുമതി വാങ്ങി, ദാരുകൻ, ജയിത്രൻ തുടങ്ങിയ ഭൃത്യന്മാരെ വിളിച്ചു നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി.

നിര്ഗമയ്യാവരോധാന് സ്വാന് സസുതാന് സപരിച്ഛദാന് । സങ്കര്ഷണമനുജ്ഞാപ്യ യദുരാജം ച ശത്രുഹന് । സൂതോപനീതം സ്വരഥം ആരുഹദ് ഗരുഡധ്വജമ്

സ്വന്തം സ്ത്രീകളും മക്കളും അനുചരന്മാരും പുറത്ത് അയച്ചു, സംകർഷണനെയും ശത്രുഹനനായ യദുരാജാവിനെയും അനുമതി ചോദിച്ചു, രഥികൻ കൊണ്ടുവന്ന ഗരുഡധ്വജം അണിഞ്ഞ രഥത്തിൽ കയറി.

( പ്രഭാവതീ ) തതോ രഥദ്‌വിപഭടസാദിനായകൈഃ കരാലയാ പരിവൃത ആത്മസേനയാ । മൃദങ്‌ഗ ഭേര്യാനക ശങ്ഖഗോമുഖൈഃ പ്രഘോഷഘോഷിതകകുഭോ നിരാക്രമത്

പിന്നീട് രഥം, ആന, കുതിര, പടയാളി നായകരോടും, സ്വന്തം സൈന്യത്തോടും ചുറ്റപ്പെട്ട്, മൃദംഗം, ഭേരി, ആനകം, ശംഖം, കോമുഖം എന്നിവയുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് അദ്ദേഹം പുറപ്പെട്ടു.

നൃവാജികാഞ്ചന ശിബികാഭിരച്യുതം സഹാത്മജാഃ പതിമനു സുവ്രതാ യയുഃ । വരാംബരാഭരണവിലേപനസ്രജഃ സുസംവൃതാ നൃഭിരസിചര്മപാണിഭിഃ

സ്വന്തം മക്കളോടൊപ്പം, ഉത്തമവ്രതമുള്ള ഭാര്യമാർ, മനോഹരമായ വസ്ത്രം, ആഭരണം, സുഗന്ധം, പുഷ്പമാലകൾ അണിഞ്ഞ്, പൊന്നിന്റെ ശിബികകളും രഥങ്ങളും കയറി, വാൾ, കാവൽക്കാർ ചുറ്റി, അച്യുതനെ അനുഗമിച്ചു.

നരോഷ്ട്രഗോമഹിഷഖരാശ്വതര്യനഃ കരേണുഭിഃ പരിജനവാരയോഷിതഃ । സ്വലങ്കൃതാഃ കടകുടികമ്ബലാമ്ബരാദ് ഉപസ്കരാ യയുരധിയുജ്യ സര്വതഃ

പുരുഷന്മാർ, ഒട്ടകങ്ങൾ, പശുക്കൾ, മേശകൾ, കഴുതകൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, സേവകർ, രാജകുമാരികൾ — ഇവർ എല്ലാവരും കങ്കണങ്ങൾ, വളകൾ, പുതുപ്പടികൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, സ്വന്തം സാമഗ്രികൾ എടുത്ത്, എല്ലാതിക്കളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു.

ബലം ബൃഹദ്ധ്വജപടഛത്രചാമരൈഃ വരായുധാഭരണകിരീടവര്മഭിഃ । ദിവാംശുഭിസ്തുമുലരവം ബഭൌ രവേഃ യഥാര്ണവഃ ക്ഷുഭിതതിമിങ്‌ഗിലോര്മിഭിഃ

വലിയ പതാകകളും വസ്ത്രക്കൊട്ടികളും കുടകളും ചാമരങ്ങളും, മനോഹരമായ ആയുധങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, കിരീടങ്ങൾ, കവർച്ചകൾ ധരിച്ച സൈന്യം, സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങി; അതിന്റെ ഗർജ്ജനം വലിയ മീനുകളും തിരകളും ഉണർത്തുന്ന സമുദ്രംപോലെ ഉരുണ്ടു.

അഥോ മുനിര്യദുപതിനാ സഭാജിതഃ പ്രണമ്യ തം ഹൃദി വിദധദ് വിഹായസാ । നിശമ്യ തദ്‌വ്യവസിതമാഹൃതാര്ഹണോ മുകുന്ദസന്ദര്ശനനിര്വൃതേന്ദ്രിയഃ

പിന്നീട്, യദുക്കളുടെ നായകനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട മുനി, അവനോട് നമസ്കരിച്ച്, അവനെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ആകാശമാർഗ്ഗം പുറപ്പെട്ടു. അവന്റെ ഉദ്ദേശം കേട്ട മുകുന്ദൻ, ഭഗവാന്റെ ദർശനത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ തൃപ്തനായവൻ, അർഹമായ സ്വീകരണം ഒരുക്കി.

( അനുഷ്ടുപ് ) രാജദൂതമുവാചേദം ഭഗവാന് പ്രീണയന് ഗിരാ । മാ ഭൈഷ്ട ദൂത ഭദ്രം വോ ഘാതയിഷ്യാമി മാഗധമ്

ഭഗവാൻ, രാജദൂതനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: "ഭയപ്പെടേണ്ട, ദൂതാ, നിനക്കു ക്ഷേമം. ഞാൻ മാഗധനെ സംഹരിക്കും."

ഇത്യുക്തഃ പ്രസ്ഥിതോ ദൂതോ യഥാവദ് അവദന് നൃപാന് । തേഽപി സന്ദര്ശനം ശൌരേഃ പ്രത്യൈക്ഷന് യന്മുമുക്ഷവഃ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദൂതൻ യാത്രയായി, രാജാക്കന്മാരോട് സന്ദേശം ശരിയായി അറിയിച്ചു. അവർയും മോചനം ആഗ്രഹിച്ച ശൗരിയുടെ ദർശനം നേടി.

ആനര്തസൌവീരമരൂന് തീര്ത്വാ വിനശനം ഹരിഃ । ഗിരീന് നദീരതീയായ പുരഗ്രാമവ്രജാകരാന്

ഹരി, ആനർത്തം, സൗവീരം, മരു, വിനശനം എന്നിവ കടന്ന്, പർവ്വതങ്ങളും നദികളും താണ്ടി, നഗരങ്ങൾ, ഗ്രാമങ്ങൾ, പശുവിടങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് എത്തി.