ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഉത്ഫുല്ലേന്ദീവരാമ്ഭോജ കഹ്ലാരകുമുദോത്പലൈഃ । ഛുരിതേഷു സരഃസൂച്ചൈഃ കൂജിതാം ഹംസസാരസൈഃ

പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ നീലനീർമ്മലർ, താമര, ഉഷസ്സിൽ വിരിയുന്ന കുമുദം, ഉത്പലങ്ങൾ എന്നിവ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട തടാകങ്ങൾ, ഉയർന്ന പുല്ലുകൾ നിറഞ്ഞതും, ഹംസകളും കുരുവികളും പാടുന്ന ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നതുമായവയായിരുന്നു.

പ്രാസാദലക്ഷൈര്നവഭിഃ ജുഷ്ടാം സ്ഫാടികരാജതൈഃ । മഹാമരകതപ്രഖ്യൈഃ സ്വര്ണരത്‍നപരിച്ഛദൈഃ

നവുലക്ഷം പ്രാസാദങ്ങൾ, സ്ഫടികവും വെള്ളിയും കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ചവ, വലിയ പച്ചമണിയെപ്പോലെയുള്ളവ, പൊന്നും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവ, ആ നഗരത്തെ ഭംഗിയായി അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.

( മിശ്ര ) വിഭക്തരഥ്യാപഥചത്വരാപണൈഃ ശാലാസഭാഭീ രുചിരാം സുരാലയൈഃ । സംസിക്തമാര്ഗാങ്ഗനവീഥിദേഹലീം പതത്പതാകാ ധ്വജവാരിതാതപാമ്

വേർതിരിച്ച റോഡുകളും വഴികളും ചത്വരങ്ങളും ചന്തകളും, മനോഹരമായ ശാലകളും സഭാമന്ദിരങ്ങളും ദേവാലയങ്ങളും, വെള്ളം തളിച്ച വഴികളും നടപ്പാതകളും വീഥികളും, പതാകകളും കൊടികളും ചൂട് തടയുന്നതുപോലെ അണിനിരന്നിരുന്നതുമായിരുന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) തസ്യാമന്തഃപുരം ശ്രീമദ് അര്ചിതം സര്വധിഷ്ണ്യപൈഃ । ഹരേഃ സ്വകൌശലം യത്ര ത്വഷ്ട്രാ കാര്ത്സ്ന്യേന ദര്ശിതമ്

അവിടെ അകത്തുള്ള മനോഹരമായ അന്തഃപുരങ്ങൾ, എല്ലാ ഗൃഹസ്ഥരും ആദരപൂർവ്വം അലങ്കരിച്ചിരുന്നതും, ഹരിയുടെ സ്വന്തം കഴിവ് ത്വഷ്ടാവ് പൂർണ്ണമായി കാണിച്ചതുപോലെ പ്രകടമായിരുന്നതുമായിരുന്നു.

തത്ര ഷോഡശഭിഃ സദ്മ സഹസ്രൈഃ സമലങ്കൃതമ് । വിവേശൈകതമം ശൌരേഃ പത്‍നീനാം ഭവനം മഹത്

അവിടെ പതിനാറായിരം മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച ഭവനങ്ങളിൽ ഒന്നിലേക്ക്, ശൗരിയുടെ ഭാര്യകളിൽ ഒരാളുടെ വലിയ ഭവനത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം പ്രവേശിച്ചു.

വിഷ്ടബ്ധം വിദ്രുമസ്തംഭൈഃ വൈദൂര്യഫലകോത്തമൈഃ । ഇന്ദ്രനീലമയൈഃ കുഡ്യൈഃ ജഗത്യാ ചാഹതത്വിഷാ

ആ ഭവനം പവഴക്കൊണ്ടുള്ള തൂണുകളും, ഉത്തമമായ വൈഡൂര്യക്കല്ല് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച നിലവും, ഇന്ദ്രനീലക്കല്ല് കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ചുവരുകളും, അതുല്യമായ പ്രകാശം പകരുന്ന നിലവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

വിതാനൈര്നിര്മിതൈസ്ത്വഷ്ട്രാ മുക്താദാമവിലമ്ബിഭിഃ । ദാന്തൈരാസനപര്യങ്കൈഃ മണ്യുത്തമപരിഷ്കൃതൈഃ

ത്വഷ്ടാവ് നിർമ്മിച്ച മുത്തുമാലകൾ തൂങ്ങിയ തൂണികളാൽ അലങ്കരിച്ച തൂണികൾ, ഉത്തമരത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ആനക്കൊമ്പ് ഇരിപ്പിടങ്ങളും കിടക്കകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

ദാസീഭിര്നിഷ്കകണ്ഠീഭിഃ സുവാസോഭിരലങ്കൃതമ് । പുമ്ഭിഃ സകഞ്ചുകോഷ്ണീഷ സുവസ്ത്രമണികുണ്ഡലൈഃ

മുത്തുമാലകൾ ധരിക്കാത്ത, മനോഹര വസ്ത്രം അണിഞ്ഞ ദാസിമാർ, നല്ല വസ്ത്രം, കഞ്ചുകം, തലക്കെട്ട്, രത്നകുണ്ഡലം എന്നിവ അണിഞ്ഞ പുരുഷന്മാർ, ഇവരാൽ ആ ഭവനം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

( വസംതതിലകാ ) രത്‍നപ്രദീപനികരദ്യുതിഭിര്നിരസ്ത ധ്വാന്തം വിചിത്രവലഭീഷു ശിഖണ്ഡിനോഽങ്ഗ । നൃത്യന്തി യത്ര വിഹിതാഗുരുധൂപമക്ഷൈഃ നിര്യാന്തമീക്ഷ്യ ഘനബുദ്ധയ ഉന്നദന്തഃ

രത്നദീപങ്ങളുടെ പ്രകാശം ഇരുണ്ടിരിപ്പ് അകറ്റി; വിവിധ തറവാടുകളിൽ മയിൽകൂടികൾ നൃത്തം ചെയ്തു, അഗുരുദൂപവും വിശേഷപൂജകളും ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; ആഴത്തിലുള്ള ചിന്തയുള്ളവർ പുറത്തേക്കു പോകുന്നത് കണ്ടു ഉല്ലാസത്തോടെ പാടുന്നു.

തസ്മിന്സമാനഗുണരൂപവയഃസുവേഷ ദാസീസഹസ്രയുതയാനുസവം ഗൃഹിണ്യാ । വിപ്രോ ദദര്ശ ചമരവ്യജനേന രുക്മ ദണ്ഡേന സാത്വതപതിം പരിവീജയന്ത്യാ

അവിടെ, ഗുണത്തിലും സൗന്ദര്യത്തിലും പ്രായത്തിലും വേഷത്തിലും തുല്യമായ ആയിരക്കണക്കിന് ദാസിമാരോടൊപ്പം, സാത്വതപതിയെ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ചാമരയാൽ വീശുന്ന ഗൃഹപത്നിയെ ബ്രാഹ്മണൻ കണ്ടു.

തം സന്നിരീക്ഷ്യ ഭഗവാന് സഹസോത്ഥിതശ്രീ പര്യങ്കതഃ സകലധര്മഭൃതാം വരിഷ്ഠഃ । ആനമ്യ പാദയുഗലം ശിരസാ കിരീട ജുഷ്ടേന സാഞ്ജലിരവീവിശദാസനേ സ്വേ

അവനെ കണ്ടയുടൻ തന്നെ, എല്ലാ ധർമ്മഭൃതുക്കളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭഗവാൻ കിടക്കയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, കിരീടം ധരിച്ച തല വണങ്ങി, കൈകൂപ്പി, മഹർഷിയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു തന്റെ ഇരിപ്പിടത്തിലേക്ക് സ്വാഗതം ചെയ്തു.

തസ്യാവനിജ്യ ചരണൌ തദപഃ സ്വമൂര്ധ്നാ ബിഭ്രജ്ജഗദ്‌ഗുരുതമോഽപി സതാം പതിര്ഹി । ബ്രഹ്മണ്യദേവ ഇതി യദ്‌ഗുണനാമ യുക്തം തസ്യൈവ യച്ചരണശൌചമശേഷതീര്ഥമ്

ലോകഗുരുവും സജ്ജനന്മാരുടെ പ്രഭുവുമായവൻ, മഹർഷിയുടെ പാദങ്ങൾ കഴുകി ആ വെള്ളം സ്വന്തം തലയിൽ ചൊരിഞ്ഞു. ബ്രഹ്മണ്യദേവൻ എന്ന ഗുണനാമം ലഭിച്ച അവന്റെ പാദശുദ്ധി തന്നെ പരമതീർത്ഥമാണല്ലോ.

സംപൂജ്യ ദേവഋഷിവര്യമൃഷിഃ പുരാണോ നാരായണോ നരസഖോ വിധിനോദിതേന । വാണ്യാഭിഭാഷ്യ മിതയാമൃതമിഷ്ടയാ തം പ്രാഹ പ്രഭോ ഭഗവതേ കരവാമ ഹേ കിമ്

ദേവർഷിവര്യനായ പുരാതനമഹർഷിയെ, നാരായണൻ, നരന്റെ സുഹൃത്ത്, വിധിപ്രകാരം ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു. മധുരവും അളവുള്ളതുമായ വാക്കുകളിൽ: 'പ്രഭോ, ഭഗവാനേ, ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണമെന്നു പറയൂ' എന്നു ചോദിച്ചു.

ശ്രീനാരദ ഉവാച - നൈവാദ്‌ഭുതം ത്വയി വിഭോഽഖിലലോകനാഥേ മൈത്രീ ജനേഷു സകലേഷു ദമഃ ഖലാനാമ് । നിഃശ്രേയസായ ഹി ജഗത്സ്ഥിതിരക്ഷണാഭ്യാം സ്വൈരാവതാര ഉരുഗായ വിദാമ സുഷ്ഠു

ശ്രീനാരദൻ പറഞ്ഞു: 'സകലലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ നിനക്കു, എല്ലാവരോടും സൗഹൃദവും, ദുഷ്ടന്മാരോടും ക്ഷമയും കാണിക്കുന്നത് അത്ഭുതമല്ല. ലോകക്ഷേമത്തിനായി നീ സ്വേച്ഛയാൽ അവതരിച്ച് സംരക്ഷിക്കുകയും നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്, ഞങ്ങൾ നന്നായി അറിയുന്നു.'

ദൃഷ്ടം തവാങ്ഘ്രിയുഗലം ജനതാപവര്ഗം ബ്രഹ്മാദിഭിര്ഹൃദി വിചിന്ത്യമഗാധബോധൈഃ । സംസാരകൂപപതിതോത്തരണാവലമ്ബം ധ്യായംശ്ചരാമ്യനുഗൃഹാണ യഥാ സ്മൃതിഃ സ്യാത്

ജനങ്ങൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്ന നിന്റെ കാൽപാദങ്ങൾ, ബ്രഹ്മാദികൾ ആഴത്തിലുള്ള ധ്യാനത്തിൽ ചിന്തിക്കുന്നതും, സംസാരകൂപത്തിൽ വീണവർക്ക് രക്ഷയാകുന്നതുമായവ, ഞാൻ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഓർമ്മയുണ്ടാകാൻ ദയചെയ്യണം.

( അനുഷ്ടുപ് ) തതോഽന്യദാവിശദ്‌ ഗേഹം കൃഷ്ണപത്‍ന്യാഃ സ നാരദഃ । യോഗേശ്വരേശ്വരസ്യാങ്ഗ യോഗമായാവിവിത്സയാ

അതിനുശേഷം മറ്റൊരു ദിവസം, യോഗേശ്വരന്റെ യോഗമായയെ മനസ്സിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, നാരദൻ കൃഷ്ണയുടെ മറ്റൊരു ഭാര്യയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

ദീവ്യന്തമക്ഷൈസ്തത്രാപി പ്രിയയാ ചോദ്ധവേന ച । പൂജിതഃ പരയാ ഭക്ത്യാ പ്രത്യുത്ഥാനാസനാദിഭിഃ

അവിടെ, തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളോടും ഉദ്‌ധവനോടും കൂടെ, അക്ഷം കളിയിൽ ലയിച്ചിരുന്ന ശ്രീകൃഷ്ണന്‍ അത്യന്ത ഭക്തിയോടെ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു; എഴുന്നേറ്റു ഇരിപ്പിടം നല്‍കുന്നതും മറ്റും ചെയ്തു ആദരിച്ചു.

പൃഷ്ടശ്ചാവിദുഷേവാസൌ കദാഽഽയാതോ ഭവാനിതി । ക്രിയതേ കിം നു പൂര്ണാനാം അപൂര്ണൈരസ്മദാദിഭിഃ

അപ്പോള്‍ അവനോടു, അറിയാത്തവനെന്നപോലെ, "പ്രഭോ, നിങ്ങൾ എപ്പോഴാണ് എത്തിയത്? ഞങ്ങളൊക്കെയും അപൂർണ്ണരാണ്, പൂർണ്ണനായ നിങ്ങളെ 위해 എന്ത് ചെയ്യാനാകും?" എന്നു ചോദിച്ചു.

അഥാപി ബ്രൂഹി നോ ബ്രഹ്മന് ജന്മൈതച്ഛോഭനം കുരു । സ തു വിസ്മിത ഉത്ഥായ തൂഷ്ണീമന്യദഗാദ്‌ ഗൃഹമ്

എങ്കിലും, ബ്രാഹ്മണാ, ഈ മനോഹരമായ ജന്മത്തെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ എന്നു പറഞ്ഞു. അതു കേട്ടു, അത്ഭുതപ്പെട്ട്, അവൻ എഴുന്നേറ്റ് മറ്റൊരു വീട്ടിലേക്ക് മൗനത്തിൽ പോയി.

തത്രാപ്യചഷ്ട ഗോവിന്ദം ലാലയന്തം സുതാന് ശിശൂന് । തതോഽന്യസ്മിന്ഗൃഹേഽപശ്യന് മജ്ജനായ കൃതോദ്യമമ്

അവിടെ, ഗോവിന്ദൻ തന്റെ കുഞ്ഞുങ്ങളെ സ്നേഹപൂർവ്വം കളിപ്പിക്കുന്നതും, പിന്നെ മറ്റൊരു വീട്ടിൽ കുളിക്കാൻ ഒരുക്കമെടുക്കുന്നതും കണ്ടു.

ജുഹ്വന്തം ച വിതാനാഗ്നീന് യജന്തം പഞ്ചഭിര്മഖൈഃ । ഭോജയന്തം ദ്വിജാന് ക്വാപി ഭുഞ്ജാനമവശേഷിതമ്

മറ്റൊരിടത്ത്, യാഗാഗ്നികളിൽ ഹോമം നടത്തുന്നതും, അഞ്ചു വിധമായ യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതും, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഭക്ഷണം കൊടുക്കുന്നതും, മറ്റൊരിടത്ത് ശേഷിച്ച ഭക്ഷണം സ്വയം കഴിക്കുന്നതും കണ്ടു.

ക്വാപി സന്ധ്യാമുപാസീനം ജപന്തം ബ്രഹ്മ വാഗ്യതമ് । ഏകത്ര ചാസിചര്മാഭ്യാം ചരന്തമസിവര്ത്മസു

ചിലിടങ്ങളിൽ, സന്ധ്യാകാലത്ത് ഇരുന്ന് വേദം ജപിക്കുന്നതും, വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്നതും, മറ്റൊരിടത്ത് വാൾക്കും കവചവുമിട്ട് അസ്ത്രപഥങ്ങളിൽ നടക്കുന്നതും കണ്ടു.

അശ്വൈര്ഗജൈ രഥൈഃ ക്വാപി വിചരന്തം ഗദാഗ്രജമ് । ക്വചിച്ഛയാനം പര്യങ്കേ സ്തൂയമാനം ച വന്ദിഭിഃ

ചിലിടങ്ങളിൽ, കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും കൂട്ടായി, ബാലരാമനോടൊപ്പം യാത്ര ചെയ്യുന്നതും, മറ്റൊരിടത്ത് കിടക്കയിൽ വിശ്രമിച്ച് വന്ദികൾ വാഴ്ത്തുന്നതും കണ്ടു.

മംത്രയന്തം ച കസ്മിംശ്ചിത് മംത്രിഭിശ്ചോദ്ധവാദിഭിഃ । ജലക്രീഡാരതം ക്വാപി വാരമുഖ്യാബലാവൃതമ്

ചിലിടങ്ങളിൽ, ഉദ്‌ധവനും മറ്റ് മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചന നടത്തുന്നതും, മറ്റൊരിടത്ത് അകത്തളത്തിലെ പ്രധാന സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ജലക്രീഡയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നതും കണ്ടു.

കുത്രചിദ്ദ്വിജമുഖ്യേഭ്യോ ദദതം ഗാഃ സ്വലങ്കൃതാഃ । ഇതിഹാസപുരാണാനി ശ്രൃണ്വന്തം മങ്ഗലാനി ച

ഒരിടത്ത്, അലയങ്കാരമുള്ള പശുക്കളെ പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്യുന്നതും, മറ്റൊരിടത്ത് ശുഭമായ പുരാണങ്ങളും ഇതിഹാസങ്ങളും ആസ്വദിച്ച് കേൾക്കുന്നതും കണ്ടു.

ഹസന്തം ഹാസകഥയാ കദാചിത് പ്രിയയാ ഗൃഹേ । ക്വാപി ധര്മം സേവമാനം അര്ഥകാമൌ ച കുത്രചിത്

ഒരിക്കൽ വീട്ടിൽ പ്രിയവളോടൊപ്പം തമാശയിലൂടെ ചിരിച്ചും, മറ്റൊരിടത്ത് ധർമ്മത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടും, വേറൊരിടത്ത് അർത്ഥവും കാമവും അനുഭവിച്ചും കണ്ടു.

ധ്യായന്തമേകമാസീനം പുരുഷം പ്രകൃതേഃ പരമ് । ശുശ്രൂഷന്തം ഗുരൂന് ക്വാപി കാമൈര്ഭോഗൈഃ സപര്യയാ

ഒരിടത്ത്, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനായ പരപുരുഷനെ ധ്യാനിച്ച് ഒറ്റക്കിരിക്കുന്നു; മറ്റൊരിടത്ത് ഗുരുക്കന്മാരെ ആനന്ദകരമായ വസ്തുക്കളാൽ സേവിക്കുന്നു.

കുര്വന്തം വിഗ്രഹം കൈശ്ചിത് സന്ധിം ചാന്യത്ര കേശവമ് । കുത്രാപി സഹ രാമേണ ചിന്തയന്തം സതാം ശിവമ്

ചിലിടങ്ങളിൽ, ചിലരോടു യുദ്ധം നടത്തുന്നതും, മറ്റൊരിടത്ത് സന്ധി ചെയ്യുന്നതും, വേറൊരിടത്ത് ബാലരാമനോടൊപ്പം സത്പുരുഷന്മാരുടെ ക്ഷേമം ആലോചിക്കുന്നതും കണ്ടു.

പുത്രാണാം ദുഹിതൄണാം ച കാലേ വിധ്യുപയാപനമ് । ദാരൈര്വരൈസ്തത്സദൃശൈഃ കല്പയന്തം വിഭൂതിഭിഃ

സമയമെത്തുമ്പോള്‍ പുത്രന്മാരുടെയും പുത്രിമാരുടെയും വിവാഹങ്ങൾ തക്കതായ ഭർത്താക്കളോടും ഭാര്യമാരോടും, യോജിച്ച സമ്പത്തും നൽകി നടത്തുന്നതും കണ്ടു.