ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സമുപേത്യാഥ ഗോപാലാന് ഹാസ്യഹസ്തഗ്രഹാദിഭിഃ । വിശ്രാന്തം സുഖമാസീനം പപ്രച്ഛുഃ പര്യുപാഗതാഃ ॥ 10.65.

പിന്നീട്, രാമൻ സുഖമായി വിശ്രമിച്ച് ഇരിക്കുമ്പോൾ, ചുറ്റുമെത്തിയ ഗോപ്പന്മാർ ചിരിച്ചും കൈകോർത്ത് പിടിച്ചും മറ്റും അദ്ദേഹത്തോടു സംസാരിച്ചു.

പൃഷ്ടാശ്ചാനാമയം സ്വേഷു പ്രേമഗദ്ഗദയാ ഗിരാ । കൃഷ്ണേ കമലപത്രാക്ഷേ സന്ന്യസ്താഖിലരാധസഃ ॥ 10.65.

അവൻ സ്നേഹപൂർവ്വം, സ്വജനങ്ങളുടെ സുഖദുഃഖങ്ങൾ ചോദിച്ചു. കമലദളനയനായ കൃഷ്ണനിൽ അവരുടെ എല്ലാ ഭാരവും സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന സ്നേഹത്തിൽ അവന്റെ വാക്കുകൾ കണികരത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

കച്ചിന്നോ ബാന്ധവാ രാമ സര്വേ കുശലമാസതേ । കച്ചിത്സ്മരഥ നോ രാമ യൂയം ദാരസുതാന്വിതാഃ ॥ 10.65.

‘രാമാ, നിങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു അല്ലേ? ഭാര്യകളും മക്കളുമൊക്കെയായി നിങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങളെ ഓർമ്മയുണ്ടോ?’

ദിഷ്ട്യാ കംസോ ഹതഃ പാപോ ദിഷ്ട്യാ മുക്താഃ സുഹൃജ്ജനാഃ । നിഹത്യ നിര്ജിത്യ രിപൂന് ദിഷ്ട്യാ ദുര്ഗം സമാശ്രീതാഃ ॥ 10.65.

‘നല്ല ഭാഗ്യത്താൽ കംസൻ എന്ന ദുഷ്ടൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; നിങ്ങളുടെ സുഹൃത്തുക്കൾ മോചിതരായി; ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് സുരക്ഷിതമായ സ്ഥലത്ത് അഭയം പ്രാപിച്ചു എന്നതും ഭാഗ്യമാണ്.’

ഗോപ്യോ ഹസന്ത്യഃ പപ്രച്ഛൂ രാമസന്ദര്ശനാദൃതാഃ । കച്ചിദാസ്തേ സുഖം കൃഷ്ണഃ പുരസ്ത്രീജനവല്ലഭഃ ॥ 10.65.

രാമനെ കണ്ട സന്തോഷത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഗോപ്പികമാർ ചോദിച്ചു: ‘നഗരസ്ത്രീകളുടെ പ്രിയനായ കൃഷ്ണൻ സുഖമായി കഴിയുന്നുണ്ടോ?’

കച്ചിത്സ്മരതി വാ ബന്ധൂന് പിതരം മാതരം ച സഃ । അപ്യസൌ മാതരം ദ്രഷ്ടും സകൃദപ്യാഗമിഷ്യതി । അപി വാ സ്മരതേഽസ്മാകമനുസേവാം മഹാഭുജഃ ॥ 10.65.

‘അവൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെയും അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? ഒരിക്കൽപോലും അമ്മയെ കാണാൻ അവൻ വരുമോ? അതോ, മഹാബാഹുവായ അവൻ ഞങ്ങളോടുള്ള സ്നേഹസേവനങ്ങൾ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?’

മാതരം പിതരം ഭ്രാതൄന് പതീന് പുത്രാന് സ്വസൄനപി । യദര്ഥേ ജഹിമ ദാശാര്ഹ ദുസ്ത്യജാന് സ്വജനാന് പ്രഭോ ॥ 10.65.

‘ദാശാർഹാ, പ്രഭോ, ആരുടെ خاطرം കൊണ്ടാണ് നീ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും സഹോദരന്മാരെയും ഭർത്താക്കളെയും മക്കളെയും സഹോദരിമാരെയും — ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരെ — ഉപേക്ഷിച്ചത്?’

താ നഃ സദ്യഃ പരിത്യജ്യ ഗതഃ സഞ്ഛിന്നസൌഹൃദഃ । കഥം നു താദൃശം സ്ത്രീഭിര്ന ശ്രദ്ധീയേത ഭാഷിതമ് ॥ 10.65.

‘അവൻ ഞങ്ങളെ അപ്രതീക്ഷിതമായി വിട്ടുപോയി, സ്നേഹബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിച്ചു. അങ്ങനെയുള്ളവൻ സ്ത്രീകളോട് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ വിശ്വസിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?’

കഥം നു ഗൃഹ്ണന്ത്യനവസ്ഥിതാത്മനോ വചഃ കൃതഘ്നസ്യ ബുധാഃ പുരസ്ത്രിയഃ । ഗൃഹ്ണന്തി വൈ ചിത്രകഥസ്യ സുന്ദര സ്മിതാവലോകോച്ഛ്വസിതസ്മരാതുരാഃ ॥ 10.65.

‘അസ്ഥിരഹൃദയനും കൃതഘ്നനുമായ ഒരാളുടെ വാക്കുകൾ നഗരസ്ത്രീകൾ പോലുള്ള ബുദ്ധിമതികൾ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കും? എന്നാലും, അവന്റെ മനോഹരമായ കഥകളും പുഞ്ചിരിയും കാഴ്ചകളും ആഹ്ലാദവും കൊണ്ടു സ്നേഹത്തിൽ മുങ്ങിയ അവർ അവനെ സ്വീകരിക്കുന്നു.’

* കിം നസ്തത്കഥയാ ഗോപ്യഃ കഥാഃ കഥയതാപരാഃ । യാത്യസ്മാഭിര്വിനാ കാലോ യദി തസ്യ തഥൈവ നഃ ॥ 10.65.

‘ഗോപ്പികമാരേ, അവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ചർച്ചകൾ നമ്മുക്ക് എന്തിനാണ്? മറ്റുള്ള കാര്യങ്ങൾ സംസാരിക്കാം. അവൻ ഇല്ലാതിരിക്കുമ്പോൾ സമയം നമ്മിൽപോലും അവനിലും ഒരുപോലെ കടന്നു പോകുന്നുണ്ടെങ്കിൽ മതിയല്ലേ?’

ഇതി പ്രഹസിതം ശൌരേര്ജല്പിതം ചാരുവീക്ഷിതമ് । ഗതിം പ്രേമപരിഷ്വങ്ഗം സ്മരന്ത്യോ രുരുദുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 10.65.

ശൗരിയുടെ കളിയുള്ള വാക്കുകളും മനോഹരമായ കാഴ്ചകളും നടപ്പും സ്നേഹപൂർവ്വമായ ചേർത്തുപിടിപ്പും ഓർത്തു ഗോപ്പികമാർ കരഞ്ഞു.

സങ്കര്ഷണസ്താഃ കൃഷ്ണസ്യ സന്ദേശൈര്ഹൃദയംഗമൈഃ । സാന്ത്വയാമാസ ഭഗവാന്നാനാനുനയകോവിദഃ ॥ 10.65.

നാനാവിധമായ ആശ്വസിപ്പിക്കൽക്കു പാടവമുള്ള ഭഗവാൻ സങ്കർഷണൻ, കൃഷ്ണനിൽ നിന്നുള്ള ഹൃദയസ്പർശിയായ സന്ദേശങ്ങൾ പറഞ്ഞ് അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

ദ്വൌ മാസൌ തത്ര ചാവാത്സീന്മധും മാധവം ഏവ ച । രാമഃ ക്ഷപാസു ഭഗവാന് ഗോപീനാം രതിമാവഹന് ॥ 10.65.

അവിടെ രാമൻ മധു, മാധവം എന്ന രണ്ടു മാസങ്ങൾ താമസിച്ചു. രാത്രികളിൽ ഗോപ്പികമാർക്ക് ആനന്ദം പകർന്നു.

പൂര്ണചന്ദ്രകലാമൃഷ്ടേ കൌമുദീഗന്ധവായുനാ । യമുനോപവനേ രേമേ സേവിതേ സ്ത്രീഗണൈര്വൃതഃ ॥ 10.65.

പൂർണ്ണചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശത്തിൽ, കൌമുദിയുടെ സുഗന്ധം കാറ്റിൽ നിറഞ്ഞു, യമുനയുടെ തീരത്തുള്ള തോട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളുടെ സേവനത്തോടെ രാമൻ ആനന്ദിച്ചു.

വരുണപ്രേഷിതാ ദേവീ വാരുണീ വൃക്ഷകോടരാത് । പതന്തീ തദ്വനം സര്വം സ്വഗന്ധേനാധ്യവാസയത് ॥ 10.65.

വരുണന്‍ അയച്ച ദേവിയായ വാരുണി ഒരു മരത്തിന്റെ കുഴിയില്‍ നിന്നു പുറത്ത് വന്നു. അവള്‍ താഴേ ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ അവളുടെ സുഗന്ധം ആ കാടാകെ നിറഞ്ഞു.

തം ഗന്ധം മധുധാരായാ വായുനോപഹൃതം ബലഃ । ആഘ്രായോപഗതസ്തത്ര ലലനാഭിഃ സമം പപൌ ॥ 10.65.

വായുവില്‍ കയറിയെത്തിയ മധുരസത്തിന്റെ സുഗന്ധം ബാലരാമന്‍ മൂക്കിലൂടെ വലിച്ചെടുത്തു. പിന്നെ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം അവിടെ ചെന്നു, നാവുപയോഗിച്ച് ആ മധുരം കുടിച്ചു.

ഉപഗീയമാനോ ഗന്ധര്വൈര്വനിതാശോഭിമണ്ഡലേ । രേമേ കരേണുയൂഥേശോ മാഹേന്ദ്ര ഇവ വാരണഃ ॥ 10.65.

ഗന്ധര്‍വര്‍ പാടുമ്പോള്‍ മനോഹരിയായ സ്ത്രീകളുടെ വലയത്തില്‍ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, കരിണികളുടെ നായകന്‍ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ബാലരാമന്‍ ആനന്ദിച്ചു.

നേദുര്ദുന്ദുഭയോ വ്യോമ്നി വവൃഷുഃ കുസുമൈര്മുദാ । ഗന്ധര്വാ മുനയോ രാമം തദ്വീര്യൈരീഡിരേ തദാ ॥ 10.65.

ആകാശത്ത് ദുന്ദുഭി മൃദംഗങ്ങള്‍ മുഴങ്ങി, സന്തോഷത്തോടെ പുഷ്പങ്ങള്‍ മഴയായി വീണു. ഗന്ധര്‍വരും മുനികളും രാമന്റെ വീര്യങ്ങള്‍ പാടിപ്പുകഴ്ത്തി.

ഉപഗീയമാനചരിതോ വനിതാഭിര്ഹലായുധ । വനേഷു വ്യചരത്ക്ഷീവോ മദവിഹ്വലലോചനഃ ॥ 10.65.

സ്ത്രീകള്‍ ബാലരാമന്റെ കഥകള്‍ പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ഹലായുധന്‍ കാടുകളില്‍ മദം കയറിയ കണ്ണുകള്‍ ചലിച്ചുകൊണ്ട് സഞ്ചരിച്ചു.

സ്രഗ്വ്യേകകുണ്ഡലോ മത്തോ വൈജയന്ത്യാ ച മാലയാ । ബിഭ്രത്സ്മിതമുഖാമ്ഭോജം സ്വേദപ്രാലേയഭൂഷിതമ് ॥ 10.65.

പൂമാലയും ഏകകുണ്ഡലവും ധരിച്ച്, മദം കയറിയ അവന്‍ വൈജയന്തി മാലയും അണിഞ്ഞു. ചിരിച്ച മുഖം താമരപൂവുപോലെയും, വിയര്‍പ്പിന്റെ തുള്ളികള്‍ മഞ്ഞുപോലെയും തിളങ്ങി.

സ ആജുഹാവ യമുനാം ജലക്രീഡാര്ഥമീശ്വരഃ । നിജം വാക്യമനാദൃത്യ മത്ത ഇത്യാപഗാം ബലഃ ॥ 10.65.

ജലവിനോദത്തിനായി യമുനയെ വിളിച്ചു, താനേ പറഞ്ഞ വാക്ക് മറന്ന് മദം കയറിയ ബാലരാമന്‍ ആ നദിയെ വീണ്ടും വിളിച്ചു.

അനാഗതാം ഹലാഗ്രേണ കുപിതോ വിചകര്ഷ ഹ । പാപേ ത്വം മാമവജ്ഞായ യന്നായാസി മയാഹുതാ । നേഷ്യേ ത്വാം ലാങ്ഗലാഗ്രേണ ശതധാ കാമചാരിണീമ് ॥ 10.65.

യമുന വരാതിരുന്നപ്പോള്‍ കോപത്തോടെ ഹലയുടെ അഗ്രം കൊണ്ട് അവളെ വലിച്ചിഴച്ചു. 'പാപിനി, ഞാന്‍ വിളിച്ചിട്ടും നീ വരാതിരുന്നതുകൊണ്ട്, ഇനി നിന്നെ ഹലയുടെ അഗ്രം കൊണ്ട് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകും,' എന്ന് പറഞ്ഞു.

ഏവം നിര്ഭര്ത്സിതാ ഭീതാ യമുനാ യദുനന്ദനമ് । ഉവാച ചകിതാ വാചം പതിതാ പാദയോര്നൃപ ॥ 10.65.

ഇങ്ങനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തപ്പെട്ട് ഭയപ്പെട്ട യമുന, യദുകുലപുത്രന്റെ കാലടിയില്‍ വീണു, വിറയുന്ന വാക്കുകളില്‍ അപേക്ഷിച്ചു.

രാമ രാമ മഹാബാഹോ ന ജാനേ തവ വിക്രമമ് । യസ്യൈകാംശേന വിധൃതാ ജഗതീ ജഗതഃ പതേ ॥ 10.65.

'രാമ, രാമ, മഹാബാഹുവേ, നിന്റെ ശക്തി എനിക്ക് അറിയില്ല. ലോകപാലനായ്, നിന്റെ ഒരു ഭാഗംകൊണ്ട് ഭൂമി താങ്ങുന്നവനേ.'

പരം ഭാവം ഭഗവതോ ഭഗവന്മാമജാനതീമ് । മോക്തുമര്ഹസി വിശ്വാത്മന് പ്രപന്നാം ഭക്തവത്സല ॥ 10.65.

'ഭഗവാനേ, നിന്റെ പരമസ്വഭാവം അറിയാതെ ഞാൻ ചെയ്ത തെറ്റ് ക്ഷമിക്കണം. വിശ്വാത്മാവേ, ഭക്തജനപ്രിയനേ, ഞാൻ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.'

തതോ വ്യമുഞ്ചദ്യമുനാം യാചിതോ ഭഗവാന് ബലഃ । വിജഗാഹ ജലം സ്ത്രീഭിഃ കരേണുഭിരിവേഭരാട് ॥ 10.65.

അപ്പോൾ യാചനയോടെ ബാലരാമന്‍ യമുനയെ വിട്ടുവിട്ടു. പിന്നെ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം ആ ജലത്തിൽ കരിണികളുടെ രാജാവിനെപ്പോലെ കുളിച്ചു.

കാമം വിഹൃത്യ സലിലാദുത്തീര്ണായാസീതാമ്ബരേ । ഭൂഷണാനി മഹാര്ഹാണി ദദൌ കാന്തിഃ ശുഭാം സ്രജമ് ॥ 10.65.

സന്തോഷത്തോടെ ജലത്തിൽ വിനോദം കഴിച്ചു, പുറത്ത് വന്ന്, തുറന്ന ആകാശത്ത് സ്ത്രീകൾക്ക് വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങളും മനോഹരമായ ഒരു പൂമാലയും നൽകി.

വസിത്വാ വാസസീ നീലേ മാലാം ആമുച്യ കാഞ്ചനീമ് । രേയേ സ്വലങ്കൃതോ ലിപ്തോ മാഹേന്ദ്ര ഇവ വാരണഃ ॥ 10.65.

നീലവസ്ത്രം ധരിച്ച് പൊന്‍മാല കഴുത്തിൽ അണിഞ്ഞ്, അഴകോടെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, മാഹേന്ദ്രനെന്ന കരിണിപോലെ വിശ്രമിച്ചു.

അദ്യാപി ദൃശ്യതേ രാജന് യമുനാകൃഷ്ടവര്ത്മനാ । ബലസ്യാനന്തവീര്യസ്യ വീര്യം സൂചയതീവ ഹി ॥ 10.65.

ഇന്നും രാജാവേ, ബാലരാമന്‍ യമുനയെ വലിച്ചിഴച്ച പാതയിടി കാണാം. അതു ബാലരാമന്റെ അനന്തശക്തി സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.