ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

( വംശസ്ഥാ ) സ്വരാജധാനീം സമലങ്കൃതാം ധ്വജൈഃ സതോരണൈരുക്ഷിതമാര്ഗചത്വരാമ് । വിവേശ ശങ്ഖാനകദുന്ദുഭിസ്വനൈഃ അഭ്യുദ്യതഃ പൌരസുഹൃദ്‌ദ്വിജാതിഭിഃ

കൊടികളും തൂണുകളും കാവലുള്ള വഴിത്തരകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട തന്റെ രാജധാനിയിൽ, ശംഖം, ആന, മദ്ദളം എന്നിവയുടെ ശബ്ദങ്ങൾക്കിടയിൽ, നഗരവാസികളും സുഹൃത്തുക്കളും ദ്വിജന്മാരും സ്വീകരിച്ച്, അവൻ പ്രവേശിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) യ ഏവം കൃഷ്ണവിജയം ശങ്കരേണ ച സംയുഗമ് । സംസ്മരേത് പ്രാതരുത്ഥായ ന തസ്യ സ്യാത് പരാജയഃ

പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റു കൃഷ്ണന്റെ വിജയവും ശങ്കരനോടുള്ള യുദ്ധവും ഓർക്കുന്നവനു ഒരിക്കലും പരാജയം ഉണ്ടാകില്ല.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ ഉത്തരാര്ധേ അനിരുദ്ധാനയനം നാമ ത്രിഷഷ്ടിതമോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പരമഹംസന്മാരുടെ ശാസ്ത്രമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിലെ രണ്ടാം ഭാഗത്തുള്ള അനിരുദ്ധനെ കൊണ്ടുവന്നത് എന്ന അമ്പതിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

ശ്രീശുക ഉവാച ബലഭദ്രഃ കുരുശ്രേഷ്ഠ ഭഗവാന് രഥമാസ്ഥിതഃ । സുഹൃദ്ദിദൃക്ഷുരുത്കണ്ഠഃ പ്രയയൌ നന്ദഗോകുലമ് ॥ 10.65.

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ബാലരാമൻ തന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ രഥത്തിൽ കയറി, നന്ദഗോകുലത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.

പരിഷ്വക്തശ്ചിരോത്കണ്ഠൈര്ഗോപൈര്ഗോപീഭിരേവ ച । രാമോഽഭിവാദ്യ പിതരാവാശീര്ഭിരഭിനന്ദിതഃ ॥ 10.65.

ദീർഘകാലം കാത്തിരുന്ന ഗോപ്പന്മാരും ഗോപ്പികകളും ബാലരാമനെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു. രാമൻ തന്റെ മാതാപിതാക്കളെ വിനയപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു, അവർ സന്തോഷത്തോടെ അനുഗ്രഹിച്ചു.

ചിരം നഃ പാഹി ദാശാര്ഹ സാനുജോ ജഗദീശ്വരഃ । ഇത്യാരോപ്യാങ്കമാലിങ്ഗ്യ നേത്രൈഃ സിഷിചതുര്ജലൈഃ ॥ 10.65.

ദാശാർഹാ, നീയും സഹോദരനും എപ്പോഴും ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമെന്നു അവർ പറഞ്ഞു. അവനെ മടിയിൽ ഇരുത്തി, ചേർത്ത് പിടിച്ചു, കണ്ണുനീർ കൊണ്ട് അവനെ നനച്ചു.

ഗോപവൃദ്ധാംശ്ച വിധിവദ്യവിഷ്ഠൈരഭിവന്ദിതഃ । യഥാവയോ യഥാസഖ്യം യഥാസമ്ബന്ധമാത്മനഃ ॥ 10.65.

രാമൻ ആചാരപ്രകാരം ഇരുന്നിരുന്ന മുതിർന്ന ഗോപ്പന്മാരെ അവരുടെ പ്രായം, സൗഹൃദം, ബന്ധം എന്നിവനുസരിച്ച് ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.

സമുപേത്യാഥ ഗോപാലാന് ഹാസ്യഹസ്തഗ്രഹാദിഭിഃ । വിശ്രാന്തം സുഖമാസീനം പപ്രച്ഛുഃ പര്യുപാഗതാഃ ॥ 10.65.

പിന്നീട്, രാമൻ സുഖമായി വിശ്രമിച്ച് ഇരിക്കുമ്പോൾ, ചുറ്റുമെത്തിയ ഗോപ്പന്മാർ ചിരിച്ചും കൈകോർത്ത് പിടിച്ചും മറ്റും അദ്ദേഹത്തോടു സംസാരിച്ചു.

പൃഷ്ടാശ്ചാനാമയം സ്വേഷു പ്രേമഗദ്ഗദയാ ഗിരാ । കൃഷ്ണേ കമലപത്രാക്ഷേ സന്ന്യസ്താഖിലരാധസഃ ॥ 10.65.

അവൻ സ്നേഹപൂർവ്വം, സ്വജനങ്ങളുടെ സുഖദുഃഖങ്ങൾ ചോദിച്ചു. കമലദളനയനായ കൃഷ്ണനിൽ അവരുടെ എല്ലാ ഭാരവും സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന സ്നേഹത്തിൽ അവന്റെ വാക്കുകൾ കണികരത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.

കച്ചിന്നോ ബാന്ധവാ രാമ സര്വേ കുശലമാസതേ । കച്ചിത്സ്മരഥ നോ രാമ യൂയം ദാരസുതാന്വിതാഃ ॥ 10.65.

‘രാമാ, നിങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കൾ എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു അല്ലേ? ഭാര്യകളും മക്കളുമൊക്കെയായി നിങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങളെ ഓർമ്മയുണ്ടോ?’

ദിഷ്ട്യാ കംസോ ഹതഃ പാപോ ദിഷ്ട്യാ മുക്താഃ സുഹൃജ്ജനാഃ । നിഹത്യ നിര്ജിത്യ രിപൂന് ദിഷ്ട്യാ ദുര്ഗം സമാശ്രീതാഃ ॥ 10.65.

‘നല്ല ഭാഗ്യത്താൽ കംസൻ എന്ന ദുഷ്ടൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു; നിങ്ങളുടെ സുഹൃത്തുക്കൾ മോചിതരായി; ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് സുരക്ഷിതമായ സ്ഥലത്ത് അഭയം പ്രാപിച്ചു എന്നതും ഭാഗ്യമാണ്.’

ഗോപ്യോ ഹസന്ത്യഃ പപ്രച്ഛൂ രാമസന്ദര്ശനാദൃതാഃ । കച്ചിദാസ്തേ സുഖം കൃഷ്ണഃ പുരസ്ത്രീജനവല്ലഭഃ ॥ 10.65.

രാമനെ കണ്ട സന്തോഷത്തിൽ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഗോപ്പികമാർ ചോദിച്ചു: ‘നഗരസ്ത്രീകളുടെ പ്രിയനായ കൃഷ്ണൻ സുഖമായി കഴിയുന്നുണ്ടോ?’

കച്ചിത്സ്മരതി വാ ബന്ധൂന് പിതരം മാതരം ച സഃ । അപ്യസൌ മാതരം ദ്രഷ്ടും സകൃദപ്യാഗമിഷ്യതി । അപി വാ സ്മരതേഽസ്മാകമനുസേവാം മഹാഭുജഃ ॥ 10.65.

‘അവൻ തന്റെ ബന്ധുക്കളെയും അച്ഛനെയും അമ്മയെയും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? ഒരിക്കൽപോലും അമ്മയെ കാണാൻ അവൻ വരുമോ? അതോ, മഹാബാഹുവായ അവൻ ഞങ്ങളോടുള്ള സ്നേഹസേവനങ്ങൾ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?’

മാതരം പിതരം ഭ്രാതൄന് പതീന് പുത്രാന് സ്വസൄനപി । യദര്ഥേ ജഹിമ ദാശാര്ഹ ദുസ്ത്യജാന് സ്വജനാന് പ്രഭോ ॥ 10.65.

‘ദാശാർഹാ, പ്രഭോ, ആരുടെ خاطرം കൊണ്ടാണ് നീ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും സഹോദരന്മാരെയും ഭർത്താക്കളെയും മക്കളെയും സഹോദരിമാരെയും — ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവരെ — ഉപേക്ഷിച്ചത്?’

താ നഃ സദ്യഃ പരിത്യജ്യ ഗതഃ സഞ്ഛിന്നസൌഹൃദഃ । കഥം നു താദൃശം സ്ത്രീഭിര്ന ശ്രദ്ധീയേത ഭാഷിതമ് ॥ 10.65.

‘അവൻ ഞങ്ങളെ അപ്രതീക്ഷിതമായി വിട്ടുപോയി, സ്നേഹബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിച്ചു. അങ്ങനെയുള്ളവൻ സ്ത്രീകളോട് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ വിശ്വസിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?’

കഥം നു ഗൃഹ്ണന്ത്യനവസ്ഥിതാത്മനോ വചഃ കൃതഘ്നസ്യ ബുധാഃ പുരസ്ത്രിയഃ । ഗൃഹ്ണന്തി വൈ ചിത്രകഥസ്യ സുന്ദര സ്മിതാവലോകോച്ഛ്വസിതസ്മരാതുരാഃ ॥ 10.65.

‘അസ്ഥിരഹൃദയനും കൃതഘ്നനുമായ ഒരാളുടെ വാക്കുകൾ നഗരസ്ത്രീകൾ പോലുള്ള ബുദ്ധിമതികൾ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കും? എന്നാലും, അവന്റെ മനോഹരമായ കഥകളും പുഞ്ചിരിയും കാഴ്ചകളും ആഹ്ലാദവും കൊണ്ടു സ്നേഹത്തിൽ മുങ്ങിയ അവർ അവനെ സ്വീകരിക്കുന്നു.’

* കിം നസ്തത്കഥയാ ഗോപ്യഃ കഥാഃ കഥയതാപരാഃ । യാത്യസ്മാഭിര്വിനാ കാലോ യദി തസ്യ തഥൈവ നഃ ॥ 10.65.

‘ഗോപ്പികമാരേ, അവനെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ചർച്ചകൾ നമ്മുക്ക് എന്തിനാണ്? മറ്റുള്ള കാര്യങ്ങൾ സംസാരിക്കാം. അവൻ ഇല്ലാതിരിക്കുമ്പോൾ സമയം നമ്മിൽപോലും അവനിലും ഒരുപോലെ കടന്നു പോകുന്നുണ്ടെങ്കിൽ മതിയല്ലേ?’

ഇതി പ്രഹസിതം ശൌരേര്ജല്പിതം ചാരുവീക്ഷിതമ് । ഗതിം പ്രേമപരിഷ്വങ്ഗം സ്മരന്ത്യോ രുരുദുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 10.65.

ശൗരിയുടെ കളിയുള്ള വാക്കുകളും മനോഹരമായ കാഴ്ചകളും നടപ്പും സ്നേഹപൂർവ്വമായ ചേർത്തുപിടിപ്പും ഓർത്തു ഗോപ്പികമാർ കരഞ്ഞു.

സങ്കര്ഷണസ്താഃ കൃഷ്ണസ്യ സന്ദേശൈര്ഹൃദയംഗമൈഃ । സാന്ത്വയാമാസ ഭഗവാന്നാനാനുനയകോവിദഃ ॥ 10.65.

നാനാവിധമായ ആശ്വസിപ്പിക്കൽക്കു പാടവമുള്ള ഭഗവാൻ സങ്കർഷണൻ, കൃഷ്ണനിൽ നിന്നുള്ള ഹൃദയസ്പർശിയായ സന്ദേശങ്ങൾ പറഞ്ഞ് അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

ദ്വൌ മാസൌ തത്ര ചാവാത്സീന്മധും മാധവം ഏവ ച । രാമഃ ക്ഷപാസു ഭഗവാന് ഗോപീനാം രതിമാവഹന് ॥ 10.65.

അവിടെ രാമൻ മധു, മാധവം എന്ന രണ്ടു മാസങ്ങൾ താമസിച്ചു. രാത്രികളിൽ ഗോപ്പികമാർക്ക് ആനന്ദം പകർന്നു.

പൂര്ണചന്ദ്രകലാമൃഷ്ടേ കൌമുദീഗന്ധവായുനാ । യമുനോപവനേ രേമേ സേവിതേ സ്ത്രീഗണൈര്വൃതഃ ॥ 10.65.

പൂർണ്ണചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശത്തിൽ, കൌമുദിയുടെ സുഗന്ധം കാറ്റിൽ നിറഞ്ഞു, യമുനയുടെ തീരത്തുള്ള തോട്ടങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളുടെ സേവനത്തോടെ രാമൻ ആനന്ദിച്ചു.

വരുണപ്രേഷിതാ ദേവീ വാരുണീ വൃക്ഷകോടരാത് । പതന്തീ തദ്വനം സര്വം സ്വഗന്ധേനാധ്യവാസയത് ॥ 10.65.

വരുണന്‍ അയച്ച ദേവിയായ വാരുണി ഒരു മരത്തിന്റെ കുഴിയില്‍ നിന്നു പുറത്ത് വന്നു. അവള്‍ താഴേ ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ അവളുടെ സുഗന്ധം ആ കാടാകെ നിറഞ്ഞു.

തം ഗന്ധം മധുധാരായാ വായുനോപഹൃതം ബലഃ । ആഘ്രായോപഗതസ്തത്ര ലലനാഭിഃ സമം പപൌ ॥ 10.65.

വായുവില്‍ കയറിയെത്തിയ മധുരസത്തിന്റെ സുഗന്ധം ബാലരാമന്‍ മൂക്കിലൂടെ വലിച്ചെടുത്തു. പിന്നെ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം അവിടെ ചെന്നു, നാവുപയോഗിച്ച് ആ മധുരം കുടിച്ചു.

ഉപഗീയമാനോ ഗന്ധര്വൈര്വനിതാശോഭിമണ്ഡലേ । രേമേ കരേണുയൂഥേശോ മാഹേന്ദ്ര ഇവ വാരണഃ ॥ 10.65.

ഗന്ധര്‍വര്‍ പാടുമ്പോള്‍ മനോഹരിയായ സ്ത്രീകളുടെ വലയത്തില്‍ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, കരിണികളുടെ നായകന്‍ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ബാലരാമന്‍ ആനന്ദിച്ചു.

നേദുര്ദുന്ദുഭയോ വ്യോമ്നി വവൃഷുഃ കുസുമൈര്മുദാ । ഗന്ധര്വാ മുനയോ രാമം തദ്വീര്യൈരീഡിരേ തദാ ॥ 10.65.

ആകാശത്ത് ദുന്ദുഭി മൃദംഗങ്ങള്‍ മുഴങ്ങി, സന്തോഷത്തോടെ പുഷ്പങ്ങള്‍ മഴയായി വീണു. ഗന്ധര്‍വരും മുനികളും രാമന്റെ വീര്യങ്ങള്‍ പാടിപ്പുകഴ്ത്തി.

ഉപഗീയമാനചരിതോ വനിതാഭിര്ഹലായുധ । വനേഷു വ്യചരത്ക്ഷീവോ മദവിഹ്വലലോചനഃ ॥ 10.65.

സ്ത്രീകള്‍ ബാലരാമന്റെ കഥകള്‍ പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ഹലായുധന്‍ കാടുകളില്‍ മദം കയറിയ കണ്ണുകള്‍ ചലിച്ചുകൊണ്ട് സഞ്ചരിച്ചു.

സ്രഗ്വ്യേകകുണ്ഡലോ മത്തോ വൈജയന്ത്യാ ച മാലയാ । ബിഭ്രത്സ്മിതമുഖാമ്ഭോജം സ്വേദപ്രാലേയഭൂഷിതമ് ॥ 10.65.

പൂമാലയും ഏകകുണ്ഡലവും ധരിച്ച്, മദം കയറിയ അവന്‍ വൈജയന്തി മാലയും അണിഞ്ഞു. ചിരിച്ച മുഖം താമരപൂവുപോലെയും, വിയര്‍പ്പിന്റെ തുള്ളികള്‍ മഞ്ഞുപോലെയും തിളങ്ങി.

സ ആജുഹാവ യമുനാം ജലക്രീഡാര്ഥമീശ്വരഃ । നിജം വാക്യമനാദൃത്യ മത്ത ഇത്യാപഗാം ബലഃ ॥ 10.65.

ജലവിനോദത്തിനായി യമുനയെ വിളിച്ചു, താനേ പറഞ്ഞ വാക്ക് മറന്ന് മദം കയറിയ ബാലരാമന്‍ ആ നദിയെ വീണ്ടും വിളിച്ചു.

അനാഗതാം ഹലാഗ്രേണ കുപിതോ വിചകര്ഷ ഹ । പാപേ ത്വം മാമവജ്ഞായ യന്നായാസി മയാഹുതാ । നേഷ്യേ ത്വാം ലാങ്ഗലാഗ്രേണ ശതധാ കാമചാരിണീമ് ॥ 10.65.

യമുന വരാതിരുന്നപ്പോള്‍ കോപത്തോടെ ഹലയുടെ അഗ്രം കൊണ്ട് അവളെ വലിച്ചിഴച്ചു. 'പാപിനി, ഞാന്‍ വിളിച്ചിട്ടും നീ വരാതിരുന്നതുകൊണ്ട്, ഇനി നിന്നെ ഹലയുടെ അഗ്രം കൊണ്ട് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകും,' എന്ന് പറഞ്ഞു.