ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

പൃഥഗ്വിധാനി പ്രായുങ്ക്ത പിണാക്യസ്ത്രാണി ശാങ്‌ര്ഗിണേ । പ്രത്യസ്ത്രൈഃ ശമയാമാസ ശാര്ങ്ഗപാണിരവിസ്മിതഃ

പിണാകം കൈവശമുള്ള ശങ്കരൻ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ശാരംഗം കൈവശമുള്ള കൃഷ്ണനെതിരെ പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ ഭയമില്ലാതെ പ്രതിയുദ്ധായുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് അവയെല്ലാം നശിപ്പിച്ചു.

ബ്രഹ്മാസ്ത്രസ്യ ച ബ്രഹ്മാസ്ത്രം വായവ്യസ്യ ച പാര്വതമ് । ആഗ്നേയസ്യ ച പാര്ജന്യം നൈജം പാശുപതസ്യ ച

ബ്രഹ്മാസ്ത്രത്തിന് കൃഷ്ണൻ തന്റെ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം കൊണ്ടും, വായവ്യായുധത്തിന് പാർവതാസ്ത്രം കൊണ്ടും, അഗ്നേയായുധത്തിന് പാർജന്യായുധം കൊണ്ടും, പാശുപതായുധത്തിന് തന്റെ ആയുധം കൊണ്ടും മറുപടി നൽകി.

മോഹയിത്വാ തു ഗിരിശം ജൃമ്ഭണാസ്ത്രേണ ജൃമ്ഭിതമ് । ബാണസ്യ പൃതനാം ശൌരിഃ ജഘാനാസിഗദേഷുഭിഃ

ജൃംഭണാസ്ത്രം കൊണ്ട് ശങ്കരനെ മയക്കിച്ച ശേഷം, ശൗരി ആയുധങ്ങളായ വാൾ, ഗദ, അമ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ബാണന്റെ സൈന്യത്തെ സംഹരിച്ചു.

സ്കന്ദഃ പ്രദ്യുമ്നബാണൌഘൈഃ അര്ദ്യമാനഃ സമന്തതഃ । അസൃഗ് വിമുഞ്ചന് ഗാത്രേഭ്യഃ ശിഖിനാപക്രമദ് രണാത്

പ്രദ്യുമ്നന്റെ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ എല്ലാ ദിശകളിലും ആക്രമിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, രക്തം ശരീരത്തിൽ നിന്നു ചോർന്നുകൊണ്ട്, മയിലപ്പതാകയുള്ള സ്കന്ദൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിന്മാറി.

കുമ്ഭാണ്ഡഃ കൂപകര്ണശ്ച പേതതുര്മുഷലാര്ദിതൌ । ദുദ്രുവുസ്തദനീകനി ഹതനാഥാനി സര്വതഃ

കുംഭാണ്ഡനും കൂപകർണ്ണനും മുഷലംകൊണ്ട് പരാജയപ്പെട്ട് വീണു; അവരുടെ നേതാക്കളില്ലാത്ത സൈന്യങ്ങൾ എല്ലാടവും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.

വിശീര്യമാണം സ്വബലം ദൃഷ്ട്വാ ബാണോഽത്യമര്ഷണഃ । കൃഷ്ണം അഭ്യദ്രവത് സംഖ്യേ രഥീ ഹിത്വൈവ സാത്യകിമ്

സ്വന്തം സൈന്യം തകർന്നുപോകുന്നത് കണ്ടു, അത്യന്തം കോപത്തോടെ ബാണൻ സാത്യകിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ കൃഷ്ണനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.

ധനൂംഷ്യാകൃഷ്യ യുഗപദ് ബാണഃ പഞ്ചശതാനി വൈ । ഏകൈകസ്മിന് ശരൌ ദ്വൌ ദ്വൌ സന്ദധേ രണദുര്മദഃ

ബാണൻ ഒരേസമയം അഞ്ചു നൂറ്റി അമ്പുകൾ വലിച്ചെടുത്തു, യുദ്ധത്തിന്റെ ഉന്മാദത്തിൽ ഓരോ അമ്പിലും രണ്ടു വീതം അമ്പുകൾ കെട്ടി പ്രയോഗിച്ചു.

താനി ചിച്ഛേദ ഭഗവാന് ധനൂംസി യുഗപദ്ധരിഃ । സാരഥിം രഥമശ്വാംശ്ച ഹത്വാ ശങ്ഖമപൂരയത്

ഭഗവാൻ ഹരി ഒരേ സമയം ആ വില്ലുകൾ വെട്ടി തകർത്തു, സാരഥിയെയും രഥത്തെയും കുതിരകളെയും കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ തന്റെ ശംഖം മുഴക്കുകയും ചെയ്തു.

തന്മാതാ കോടരാ നാമ നഗ്നാ മക്തശിരോരുഹാ । പുരോഽവതസ്ഥേ കൃഷ്ണസ്യ പുത്രപ്രാണരിരക്ഷയാ

അവന്റെ അമ്മയായ കോടരാ, വസ്ത്രം ധരിക്കാതെ, മുടി ചിതറിച്ച്, തന്റെ മകന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി കൃഷ്ണന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു.

തതസ്തിര്യങ്‌മുഖോ നഗ്നാം അനിരീക്ഷന് ഗദാഗ്രജഃ । ബാണശ്ച താവദ് വിരഥഃ ഛിന്നധന്വാവിശത് പുരമ്

അപ്പോൾ ഗദാഗ്രജൻ മുഖം തിരിച്ച് ആ നഗ്ന സ്ത്രീയെ നോക്കാതിരുത്തു. ബാണൻ രഥം ഇല്ലാതെ, വില്ല് തകർന്നതോടെ നഗരത്തിലേക്ക് കടന്നു.

വിദ്രാവിതേ ഭൂതഗണേ ജ്വരസ്തു ത്രീശിരാസ്ത്രിപാത് । അഭ്യധാവത ദാശാര്ഹം ദഹന്നിവ ദിശോ ദശ

ഭൂതഗണം ഓടിപ്പോയപ്പോൾ, മൂന്നു തലയും മൂന്നു കാലും ഉള്ള ജ്വരൻ ദാശാർഹന്റെ നേരെ പത്ത് ദിക്കുകളും കത്തിക്കുന്നതുപോലെ ഓടിയെത്തി.

അഥ നാരായണഃ ദേവഃ തം ദൃഷ്ട്വാ വ്യസൃജജ്ജ്വരമ് । മാഹേശ്വരോ വൈഷ്ണവശ്ച യുയുധാതേ ജ്വരാവുഭൌ

അപ്പോൾ ദൈവമായ നാരായണൻ അവനെ കണ്ടു തന്റെ ജ്വരനെ വിട്ടയച്ചു. ശിവന്റെ ജ്വരനും വിഷ്ണുവിന്റെ ജ്വരനും തമ്മിൽ പോരാടാൻ തുടങ്ങി.

മാഹേശ്വരഃ സമാക്രന്ദന് വൈഷ്ണവേന ബലാര്ദിതഃ । അലബ്ധ്വാഭയമന്യത്ര ഭീതോ മാഹേശ്വരോ ജ്വരഃ । ശരണാര്ഥീ ഹൃഷീകേശം തുഷ്ടാവ പ്രയതാഞ്ജലിഃ

വിഷ്ണു ജ്വരന്റെ ശക്തിയിൽ അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട ശിവ ജ്വരൻ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു. മറ്റൊരിടത്തും രക്ഷ കിട്ടാതെ ഭയപ്പെട്ട്, ഹൃഷീകേശനിൽ അഭയം തേടി കയ്യുകൂപ്പി സ്തുതിച്ചു.

ജ്വര ഉവാച - ( മിശ്ര ) നമാമി ത്വാനന്തശക്തിം പരേശം സര്വാത്മാനം കേവലം ജ്ഞപ്തിമാത്രമ് । വിശ്വോത്പത്തിസ്ഥാനസംരോധഹേതും യത്തദ് ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മലിങ്ഗം പ്രശാന്തമ്

ജ്വരൻ പറഞ്ഞു: അനന്തശക്തിയുള്ള പരമേശ്വരാ, സർവ്വാത്മാവേ, ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനസ്വരൂപമേ, സൃഷ്ടി, നില, ലയത്തിന് കാരണമാകുന്ന ശാന്തമായ ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ നിങ്ങളെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.

കാലോ ദൈവം കര്മ ജീവഃ സ്വഭാവോ ദ്രവ്യം ക്ഷേത്രം പ്രാണ ആത്മാ വികാരഃ । തത്സങ്ഘാതോ ബീജരോഹപ്രവാഹഃ ത്വന്മായൈഷാ തന്നിഷേധം പ്രപദ്യേ

കാലം, വിധി, കര്‍മ്മം, ജീവൻ, സ്വഭാവം, ദ്രവ്യം, സ്ഥലം, പ്രാണൻ, ആത്മാവ്, മാറ്റങ്ങൾ — ഈ എല്ലാം വിത്തും തൈയും പോലെ ഒഴുകുന്ന ഒന്നാണ്; അതെല്ലാം നിങ്ങളുടെ മായയാണ്. അതിന്റെ നിരാകരണത്തിൽ ഞാൻ അഭയം തേടുന്നു.

നാനാഭാവൈര്ലീലയൈവോപപന്നൈഃ ദേവാന് സാധൂന് ലോകസേതൂന്ബിഭര്ഷി । ഹംസ്യുന്മാര്ഗാന് ഹിംസയാ വര്തമാനാന് ജന്മൈതത്തേ ഭാരഹാരായ ഭൂമേഃ

നിങ്ങൾ വിവിധ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ദേവന്മാരെയും സന്മാർഗ്ഗികളെയും ലോകത്തിന്റെ പാലകന്മാരെയും സംരക്ഷിക്കുന്നു. തെറ്റായ വഴിയിൽ പോകുന്നവരെ ദണ്ഡിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂഭാരഹരണത്തിനായാണ് നിങ്ങളുടെ അവതാരം.

തപ്തോഽഹം തേ തേജസാ ദുഃസഹേന ശാന്തോഗ്രേണാത്യുല്ബണേന ജ്വരേണ । താവത്താപോ ദേഹിനാം തേഽങ്‌ഘ്രിമൂലം നോ സേവേരന് യാവദാശാനുബദ്ധാഃ

നിന്റെ അതികഠിനമായ ജ്വരത്തിൽ ഞാൻ ദഹിച്ചുപോകുന്നു. മനുഷ്യർ ആശയിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നിടത്തോളം അവർ നിന്റെ പാദമൂലത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കാറില്ല, അതുകൊണ്ട് അവരുടെ ദു:ഖം തുടരും.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ത്രിശിരസ്തേ പ്രസന്നോഽസ്മി വ്യേതു തേ മജ്ജ്വരാദ്‌ഭയമ് । യോ നൌ സ്മരതി സംവാദം തസ്യ ത്വന്ന ഭവേദ്‌ഭയമ്

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മൂന്നു തലകളുള്ളവനേ, ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; നിന്റെ ജ്വരഭയം നീങ്ങട്ടെ. നമ്മുടെ ഈ സംഭാഷണം ഓർക്കുന്നവർക്കു നിന്നാൽ ഭയം ഉണ്ടാകില്ല.

ഇത്യുക്തോഽച്യുതമാനമ്യ ഗതോ മാഹേശ്വരോ ജ്വരഃ । ബാണസ്തു രഥമാരൂഢഃ പ്രാഗാദ്യോത്സ്യഞ്ജനാര്ദനമ്

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ശിവന്റെ ജ്വരൻ അച്യുതനെ നമസ്കരിച്ച് പോയി. ബാണൻ വീണ്ടും രഥത്തിൽ കയറി ജനാർദ്ദനനോട് യുദ്ധിക്കാൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

തതോ ബാഹുസഹസ്രേണ നാനായുധധരോഽസുരഃ । മുമോച പരമക്രുദ്ധോ ബാണാംശ്ചക്രായുധേ നൃപ

അതിനുശേഷം, രാജാവേ, ആയിരം കൈകളും പല ആയുധങ്ങളും ഉള്ള അസുരൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ചക്രായുധധാരിയായവനോടു അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു.

തസ്യാസ്യതോഽസ്ത്രാണ്യസകൃത് ചക്രേണ ക്ഷുരനേമിനാ । ചിച്ഛേദ ഭഗവാന്ബാഹൂന് ശാഖാ ഇവ വനസ്പതേഃ

അവന്റെ വായിൽ നിന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും വരുന്ന ആയുധങ്ങൾ ഭഗവാൻ കുരുത്തുള്ള ചക്രം കൊണ്ട് വെട്ടി തകർത്തു. ബാണന്റെ കൈകൾ വൃക്ഷശാഖകൾ പോലെ വെട്ടി വീഴ്ത്തി.

ബാഹുഷു ഛിദ്യമാനേഷു ബാണസ്യ ഭഗവാന് ഭവഃ । ഭക്താനകമ്പ്യുപവ്രജ്യ ചക്രായുധമഭാഷത

ബാണന്റെ കൈകൾ വെട്ടി വീഴുമ്പോൾ, ഭക്തന്മാരോട് കരുണയുള്ള ഭഗവാൻ ഭവൻ അടുത്ത് വന്ന് ചക്രധാരിയോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീരുദ്ര ഉവാച - ത്വം ഹി ബ്രഹ്മ പരം ജ്യോതിഃ ഗൂഢം ബ്രഹ്മണി വാങ്‌മയേ । യം പശ്യന്ത്യമലാത്മാന ആകാശമിവ കേവലമ്

ശ്രീരുദ്രൻ പറഞ്ഞു: നീ പരബ്രഹ്മവും പരമജ്യോതിസും ആണു; വാക്കുകളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മത്തിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ. നിർമലഹൃദയമുള്ളവർ നിന്നെ ആകാശം പോലെ ഏകമായി കാണുന്നു.

( മിശ്ര ) നാഭിര്നഭോഽഗ്നിര്മുഖമമ്ബു രേതോ ദ്യൌഃ ശീര്ഷമാശാഃ ശ്രുതിരങ്‌ഘ്രിരുര്വീ । ചന്ദ്രോ മനോ യസ്യ ദൃഗര്ക ആത്മാ അഹം സമുദ്രോ ജഠരം ഭുജേന്ദ്രഃ

നിന്റെ നാഭി ആകാശം, വായ് അഗ്നി, വിത്ത് ജലം, തല ആകാശം, ദിശകൾ ചെവി, പാദങ്ങൾ ഭൂമി, ചന്ദ്രൻ മനസ്സ്, സൂര്യൻ കണ്ണ്, ആത്മാവ് ആത്മാവ് തന്നെയാണ്. ഞാൻ സമുദ്രം, നിന്റെ വയറാണ്; അനന്തൻ നിന്റെ കൈയാണ്.

രോമാണി യസ്യൌഷധയോഽമ്ബുവാഹാഃ കേശാ വിരിഞ്ചോ ധിഷണാ വിസര്ഗഃ । പ്രജാപതിര്ഹൃദയം യസ്യ ധര്മഃ സ വൈ ഭവാന് പുരുഷോ ലോകകല്പഃ

നിന്റെ രോമങ്ങൾ ഔഷധികൾ, മേഘങ്ങൾ വെള്ളം, ബ്രഹ്മാവ് നിന്റെ മുടി, ബുദ്ധി സൃഷ്ടിയുടെ ശക്തി, പ്രജാപതി ഹൃദയം, ധർമ്മം നിന്റെ സ്വഭാവം; നീയാണു ലോകങ്ങളുടെ ആദർശമായ പുരുഷൻ.

തവാവതാരോഽയമകുണ്ഠധാമന് ധര്മസ്യ ഗുപ്ത്യൈ ജഗതോ ഹിതായ । വയം ച സര്വേ ഭവതാനുഭാവിതാ വിഭാവയാമോ ഭുവനാനി സപ്ത

നിന്റെ ഈ അവതാരം, അകറ്റാനാകാത്ത ദൈവമേ, ധർമ്മത്തെ രക്ഷിക്കാനും ലോകത്തിനു നന്മ വരുത്താനും ആണ്. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ പ്രചോദിതരായി, ഏഴു ലോകങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കുന്നു.

ത്വമേക ആദ്യഃ പുരുഷോഽദ്വിതീയഃ തുര്യഃ സ്വദൃഗ് ഹേതുരഹേതുരീശഃ । പ്രതീയസേഽഥാപി യഥാവികാരം സ്വമായയാ സര്വഗുണപ്രസിദ്ധ്യൈ

നീ ഏകാന്തനും ആദ്യനും തുല്യനില്ലാത്തവനും നാലാംതരം അതീതനുമാണ്. സ്വയം കാണുന്നവൻ, കാരണം കൂടാതെ കാരണവനും, ഈശ്വരനുമാണ് നീ. നീ സ്വമായയാൽ മാറ്റം വരാതെ തന്നെ, എല്ലാ ഗുണങ്ങളും പ്രകടിപ്പിക്കാൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

യഥൈവ സൂര്യഃ പിഹിതശ്ഛായയാ സ്വയാ ഛായാം ച രൂപാണി ച സഞ്ചകാസ്തി । ഏവം ഗുണേനാപിഹിതോ ഗുണാംസ്ത്വമ് ആത്മപ്രദീപോ ഗുണിനശ്ച ഭൂമന്

സൂര്യൻ തന്റെ തന്നെ നിഴലാൽ മറഞ്ഞ്, ആ നിഴലും രൂപങ്ങളും ഉണ്ടാക്കുന്നപോലെ, നീയും ഒരു ഗുണത്തിൽ മറഞ്ഞ്, ആത്മാവിന്റെ പ്രകാശമായി ഗുണങ്ങളെയും ഗുണമുള്ളവരെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, അളവില്ലാത്തവനേ.

( അനുഷ്ടുപ് ) യന്മായാമോഹിതധിയഃ പുത്രദാരഗൃഹാദിഷു । ഉന്മജ്ജന്തി നിമജ്ജന്തി പ്രസക്താ വൃജിനാര്ണവേ

നിന്റെ മായയിൽ ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ളവർ മക്കളിലും ഭാര്യയിലും വീടുകളിലും മുതലായവയിൽ ആസ്വാദനത്തോടെ മുഴുകി, ദുരിതത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ ഉയർന്ന് താഴ്ന്ന് അലഞ്ഞു നടക്കുന്നു.